kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 09-06-2008 voor het laatst bewerkt.

Archigram

Archigram (samentrekking van Architecture en Telegram) is een Britse groep die tussen 1961 en 1974 bekendheid verwierf met een neofuturistische visie op stedenbouw. Hun bekendheid is met name te danken aan de bijzondere aandacht en interesse voor de visuele presentatie; de radicale ideeën zoals de Walking city; de grote diversiteit in het werk, van Plug-in megastructuren, space comics tot ‘suits’ tot de blow-out village.

"The pre-packeged frozen lunch is more important than Palladio", - (Peter Cook).

Archigram liet een ander geluid horen dan men tot dan toe gewoon was te horen; dat architectuur meer is dan gebouwen, dat het niveau van de stad ook een rol dient te spelen in het ontwerp, dat de stad meer is dan een serie gebouwen en wonen gezien dient te worden als een logische voortzetting van de menselijke emancipatie.

Typerend voor de projecten van deze groep zijn de referenties naar de popcultuur en science fiction. Naast de inzet van ontwerpen en kritieken onderzoekt Archigram met gedichten, stripverhalen en slogans de relaties tussen cultuur en technologie. De groep brengt hiermee het verband tussen de massaproductie van objecten en de populaire cultuur aan het licht. Geen van de belangrijke gebeurtenissen uit die tijd ontsnappen aan hun aandacht, zoals de eerste reis naar de maan en de opkomst van de popmuziek.

De leden van de groep brachten een nieuwe architectuur, bedachten oplossingen voor de toekomstige samenleving en integreerden in hun taalgebruik woorden als ‘fun’, ‘entertainment’ en ‘mobile’. Al geruime tijd kan het oeuvre van Archigram, een ware katalysator van een nieuwe verbeelding, gezien worden als de voorbode van de hedendaagse architectuur en haar uitdrukkingsmiddelen. Tot op de dag van vandaag geldt hun werk als inspiratiebron voor architecten.

In zekere zin vormde Archigram een tegenbeweging die korte metten wilde maken met het idealisme en de natuurverheerlijking van Team X. De zes van Archigram wilden zich ongebreideld kunnen laven aan de hedonistische mogelijkheden van de moderne consumptiemaatschappij. Daarbij hoort een aanbidding van de machine, de fabriek, de techniek, snelheid, kracht, vooruitgang. In dit opzicht sluit de belevings- en beeldenwereld van Archigram naadloos aan op SantElia's idee van de stad als dynamische machine. Behalve het werk van deze Italiaanse futurist sprak ook het antimonumentalisme van de Amerikaanse dichter en ontwerper R. Buckminster Fuller tot de verbeelding. De beeldtaal van de Britse groep is sterk utopisch en beïnvloed door ruimtevaart, olieraffinaderijen en de onderwatersteden van Jacques-Yves Cousteau enerzijds en de popcultuur, Andy Warhol, de Beatles en Batman anderzijds. - (meer op Geschiedenis
De groep Archigram ontstond uit een samenwerkingsverband van zes jonge architecten, Warren Chalk, Peter Cook, Dennis Crompton, David Greene, Ron Herron en Michael Webb, afkomstig van drie verschillende scholen. Ze ontmoetten elkaar in 1960 toen zij onder leiding van Theo Crosby aan het Eustion Station in Londen werkten.

Archigram begon als naam van een gestencild blaadje waarvan het eerste nummer in 1961 uit kwam, 300 exemplaren werden er van verkocht. In analogie met woorden als telegram en aerogram was de naam Archigram ontstaan, daarmee impliciet verwijzend naar het vluchtige karakter van het blaadje. Samengesteld door David Green en Peter Cook bevatte het onder meer plannen van Michael Webb en een gedicht van Green. Met Archigram wilde Cook en Green een podium creëren om eigen werk en dat van andere jonge architecten publiek te maken. Werk dat niet in vaktijdschriften werd gepubliceerd omdat het, volgens Cook en Green, niet binnen het modernistisch canon viel.

Het eerste nummer van het periodiek Archigram, bevatte al veel thema's die later uitgewerkt zouden worden, zoals de 'clip-on' technologie, de wegwerpomgeving, ruimtecapsules en massaconsumptie. Archigram 2 verscheen een jaar later. Tussen 1961 en 1974 verschenen negen nummers van het tijdschrift waarmee Archigram op een ongekende en licht provocerende manier nieuwe middelen inzette om architectuur te bedrijven.

Toen de buitenwacht de naam van het tijdschrift begon te gebruiken om de naamloze groep aan te duiden, besloot men zich officieel tot Archigram te dopen. In 1963 werd het informele samenwerkingverband tussen Green, Cook en Webb uitgebreid met Warren Chalk, Dennis Crompton en Ron Herro en trad Archigram in de publieke belangstelling met de nooit gerealiseerde tentoonstelling 'Living City': "our belief in the city as a unique organism underlies the whole project." .

Het verschijnen van Archigram 4 in 1964, waarin 'Living City' was opgenomen, zorgt voor een doorbraak. Een enthousiaste architectuurcriticus Reyner Banham brengt het bestaan van Archigram onder de aandacht van een groter publiek. Archigram liet een ander geluid horen dan men tot dan toe gewoon was te horen; dat architectuur meer is dan gebouwen, dat het niveau van de stad ook een rol dient te spelen in het ontwerp, dat de stad meer is dan een serie gebouwen en wonen gezien dient te worden als een logische voortzetting van de menselijke emancipatie.

Voorbeelden van 'de stad als machine' zijn Instant City (Cook, Crompton en Herron, 1968) en Plug-in City (Cook, Chalk en Crompton, 1964-1966), een immer veranderende constructie die geen gebouwen in de traditionele zin bevat, maar enkel 'frameworks' waaraan gestandaardiseerde componenten gekoppeld kunnen worden. Deze frames dienen gelijk als netwerk van liften en spoorwegen, ter vervoer van zowel mensen als goederen. In ‘Plug-In City’ werd de metropool verplaatst naar het bij de moderne ontwikkelingen achtergebleven platteland. Deze mobiele steden bestonden niet alleen uit tenten en capsules, maar ook in de vorm van televisie- en videobeelden. Archigram combineerde een vertrouwen in technologische vooruitgang met een sterke Pop-sensibiliteit, even futuristisch als psychedelisch, vergelijkbaar met Stanley Kubricks film 2001: A Space Odyssey.

De fascinatie voor robots vond haar hoogtepunt in Walking City (1964) van Ron Herron, waarin spinachtige gebouwen op hoge poten over het water naar Manhattan lopen. Andere bekende projecten zijn: Fulham City (1963), Cushicle (Webb, 1966-1967) en Inflatable Suit-Home (Greene, 1968).

Warren Chalk ontwierp in 1964 de Capsule Home. De structuur van de Capsule Home van Archigram is opgebouwd uit losse, demontabele onderdelen die men na verloop van tijd ook kan vervangen. Er wordt hierbij door Archigram een verwijzing gegeven naar de opkomende auto-industrie waar bijvoorbeeld een onderplaat van een Ford verwisselbaar is met die van een Crysler. Om deze onderlinge uitwisselbaarheid van onderdelen te realiseren, wordt gebruik gemaakt van massaproductie. Deze onderlinge uitwisselbaarheid zou mensen in staat moeten stellen om zelf onderdelen te kiezen uit verschillende typen en deze later weer te vervangen. De bedoeling was dat mensen hierdoor zelf keuzes konden maken over hoe hun woning eruit zou moeten komen te zien. In het project Plugin-City (1965) van Archigram zien wij een ideologie die veel aspecten gemeen heeft met de Coordinate Unit. De stedelijke studie van Archigram toont een geprogrammeerd systeem/netwerk, waarbij de capsule wordt ingezet om, net als in Portmans handen, een geïdealiseerde leefomgeving op te spannen.
Plugin-City was een experiment als alternatief voor de industriestad uit de jaren zestig. Het project stoelde vooral op het geloof in het slim inzetten van technologie, en vooral een synergie van allerhande technologische apparaten met de mens, die de mens dienden door het leven aangenamer en comfortabeler te maken. Daarbij schroomde de architectengroep niet de stad tevens als een enorme ‘vriendelijke’ machine te zien. Het concept ging uit van een geprogrammeerde, georganiseerde structuur waarbij de termen Hardware en Software symbool staan voor de hiërarchische opzet van het systeem. De Hardware werd gevormd door de ‘drager’, de megastructuur waar de Software in de vorm van functionalistische, individuele en gereduceerde ruimten (capsules) ‘ingeplugd’ kon worden. In dit systeem was de Capsule Tower een van de oplossingen voor het wonen in de megastructuur. De Capsule Tower is een enorme hub waar woningen als boten aan een pier kunnen docken. De capsule zelf is een woonruimte, die in tegelstelling tot wat het woord doet vermoeden een alles behalve autonome container. - (meer op Tony Rickaby) in 1969 een besloten prijsvraag wint voor een uitgaanscentrum in Monte Carlo, besluit de kern van Archigram een zelfstandig architectenbureau te starten. Vijf jaar later is het bureau al weer opgeheven. In die vijf jaar weet Archigram slechts een aantal kleinere projecten te realiseren waaronder de inrichting van de tentoonstelling 'Instant Malaysia' in het Commonweath Intsitute in Londen (1973, Crompton, Herron), een kinderspeelplaats in Milton Keynes (1973, Crompton, Herron) en een zwembad voor Rod Stewart bij zijn huis in Ascot (1973, Crompton, Herron met Diana Jowsey).

Perceptie
Het belang van Archigram voor de architectuur in de jaren zestig was dat ze, zoals ook in andere sectoren van het (culturele) leven gebeurde, zich verzette tegen de gevestigde orde en op zoek ging naar een taal die een nieuwe orde moest verwoorden. Cook schrijft in 1967 hierover: "We are often asked about the Pop imagery. We are not really concerned about its connection or lack of connection with the movement in painting, graphics. There must be a connection at a dynamic or historical level between us and the others."
De wereld waarin Archigram haar projecten situeert is futuristisch en apocalyptisch. Verklaarbaar gezien het feit dat de koude oorlog woedde en de ruimtetechnologie zich snel ontwikkelde.
Het legaat van Archigram is bijna helemaal van papier; van daadwerkelijk bouwen is het nauwelijks gekomen. Het ging de architecten dan ook om het uitbeelden van een nieuwe technocratische realiteit; de uitvoerbaarheid van de ontwerpen was van ondergeschikt belang. Desondanks is de vormentaal overgenomen en verwezenlijkt door latere generaties bouwmeesters.
De ontworpen gebouwen van Archigram hebben een 'high tech' uitstraling. Een zelfde beeldtaal die terug te vinden is in gerealiseerde werken als het medische faculteit van de Universiteit van Aken (1968-1986 Weber, Brandt en Partners) en het Centre Pompidou (1971-1977 Renzo Piano & Richard Rogers).

De groep wordt ook door veel hedendaagse architecten hoog aangeslagen. Sinds Archigram en Team X zijn er geen nieuwe bewegingen meer geweest in het urbanisme, heeft Rem Koolhaas ooit beweerd.

Over de perceptie van de ontwerpen en ideeën van Archigram schreef Cook in 1967: "By bashing away at the architectural public in Archigram, but always being as concerned with the object as the idea, we became known by about 1964 as 'that lot'. Many young architects in London don't agree with us. They are often embarrassed by the fruitiness of the objects as much as by the undermining of the continuing story of architects' architecture which is implied."
Ook criticus Kenneth Frampton kon geen waardering opbrengen voor de plannen van Archigram. Deels Berthold Lubetkin citerend schrijft Frampton in zijn Modern architecture a critical history over het bekende Archigram project 'Plug in City': "If anything was destined to reduce architecture 'to the level of the activities of certain species of insects and mammals' […] it was surely these residental cells projected by Archigram."

De experimenten van Archigram waren even omstreden als invloedrijk en maakten de leden van het collectief tot exponenten van het anti-establishment. Maar zo langzamerhand is Archigram ‘salonfähig’ en staan hun experimenten uit de zestiger jaren opnieuw in de belangstelling. Een tentoonstelling van het avant-garde collectief reist al jaren met veel succes over de wereld en deed een paar jaar geleden ook Nederland aan. Uit waardering voor hun inspirerende en invloedrijke bijdrage aan de architectuur ontving Archigram, in 2002, de prestigieuze Gold Medal award van het Royal Institute of British Architects (RIBA).

Websites: www.classic.archined.nl, www.vurbs.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 317.