kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 13-01-2016 voor het laatst bewerkt.

functionalisme

Functionalisme (1920-1970)

Stroming en benadering in de bouwkunst en kunstnijverheid, waarin men bij het ontwerpen de functie van een gebouw of voorwerp centraal stelt. Functionalisten vinden een gebouw mooi als het functioneel is. Dit idee resulteert vaak in een kale, nuchtere, zakelijke vormgeving waarin met name de functionele delen worden beklemtoond.

. Het functionalisme heeft als voornaamste idee, dat in één blik duidelijk moet zijn wat de functie van het gebouw is of waar het object voor dient.
. Pure functionalisten verfoeien elke decoratie of versiering die nergens toe dient, alleen maar af kan leiden en ook nog eens dure arbeidskracht verspilt.
. De dominantie van de functie van een gebouw, waarbij een maximaal rendement moet worden bereikt, vormt de grondslag van de plattegrond en de gevel. Vooral bij de bouw van fabrieken, maar ook in de woningbouw, waar overbodig geachte representatieve ruimten of decoraties worden weggelaten.
. Het functionalisme was een afwijzing van alle vormen van historiserende bouwkunst en ook van ornamentiek van de Art Nouveau.
. Een ander belangrijk kenmerk van het functionalisme is het gebruik van nieuwe materialen, technieken en machines. Serieproductie maken producten ook voor de arbeidersklasse bereikbaar, wat de functionalisten belangrijk vinden.
. Een ander idee in het functionalisme is dat het perfectioneren van de vorm ook tot betere werktuigen/gebouwen zou leiden.

Een variatie op het functionalisme is organische architectuur, omdat natuurlijke vormen door haar voorvechters werden gezien als functioneel.

Historie
De idee van het functionalisme is al terug te vinden in de op de Hellenistische traditie gebaseerde theorieën van de Romeinse architect Vitruvius uit de 1e eeuw v.Chr. en sindsdien sindsdien vele malen gepropageerd. Tijdens de Renaissance in de l5e en 16e eeuw, in de 18e eeuw door neoklassieke architecten en in de 19e eeuw in de architectentheorie van Viollet-le-Duc (1814-1879), Gottfried Semper (1803-1879) en de werken van de Amerikaanse kunstcriticus Horatio Greenough. In de tweede helft van de 19e eeuw pleitten ook ontwerphervormers als A.W.N. Pugin en William Morris voor een functionalistische benadering van vormgeving.

'form follows function'
Louis Sullivan (1856-1924) was de eerste bekende architect die de esthetiek van het functionalisme toepaste. Hij verwoordt de gedachte van het functionalisme als volgt: 'form follows function'. Ofwel, men vertrekt altijd vanuit de functie van het gebouw, de vorm volgt dan vanzelf. Sullivan gebruikte echter nog wel versieringen op zijn gevels.

"Het is de universele wet van al het organische en anorganische, van al het fysische en metafysische, van al het menselijke en bovenmenselijke, van alle waarachtige uitingen van hoofd, hart en ziel, dat het leven te herkennen is aan zijn uitingsvormen, dat de vorm altijd de functie volgt. Dat is de wet". - (Louis Sullivan in zijn essay 'The Tall Office Building Artistically Considered' uit 1896)

Zijn hoogtepunt bereikte het functionalisme met de moderne ingenieursbouwkunst en de uitgebreide technisch-constructieve mogelijkheden die zich met de nieuwe materialen zoals ijzer, gewapend beton, staal en glas realiseren liet, waardoor nieuwe vormen in de architectuur en vormgeving ontstonden. Het betreft een zakelijke vormgeving die de functionele elementen van gebouwen benadrukt. Ook worden nieuwe bouwmethoden als montagebouw en standaardisatie toegepast. Het gebruik van overstekken en hoogbouw zijn eveneens kenmerkend voor deze stroming.

De architectuurtechnologie van het Bauhaus, Ludwig Mies van der Rohe, Marcel Breuer, Le Corbusier en en j.J.P. Oud tussen vooral 1923 en 1935 toonde een sterke affiniteit met de functionalistische principes. De vroege pioniers van het Functionalisme stonden een stijl voor die rekening hield met lokale omstandigheden. De modernistische ontwerpers verbonden Functionalisme met Rationalisme en zochten naar universele in plaats van nationale ontwerpoplossingen. Industriële materialen als metalen buizen, staal en glas om functionele meubelen en gebouwen te creëren werden door velen echter evenzeer gekozen vanwege hun moderne industriële esthetiek als vanwege hun mogelijkheden.

Het functionalisme breekt pas door met het Congrès Internationaux d´Architecture Moderne (CIAM) waarin de architecten van de functionalistische stromingen zich organiseerden. In Nederland waren de architecten georganiseerd in De 8, Opbouw en Groep 32. Andere namen voor deze stroming zijn de International Style, Nieuwe Zakelijkheid en Het Nieuwe Bouwen.

Het functionalisme heeft zich ook na WO II voortgezet. In het dorp Nagele en de wijken Pendrecht en Omoord in Rotterdam en de Bijlmermeer bij Amsterdam zijn volgens de stedenbouwkundige ideeën van de CIAM gerealiseerd.

Gedurende de tijd van de reconstructie na de Eerste Wereldoorlog werd heel veel in de functionalistische stijl gebouwd, vooral in het domein van de huisvesting. Vandaar dat functionalisme gemakkelijk gelijkgesteld wordt met ongelukkige ontwikkelingen zoals de vervelende blokkendoos-achtige vormen van sociale huisvesting.

Postmodernisme
Sedert het eind van de jaren zeventig opteert men weer voor meer speelse en sierlijke elementen in/aan een gebouw en bij design.
Postmodernisme is op een manier de wedergeboorte van eclecticisme en pluralisme in de architectuur. De stijl verwierp het modernisme en functionalisme en vooram de idee dat de vorm uitsluitend door de functie bepaald zou moeten worden. Postmodernisten verweefden elementen uit oudere stijlen met nieuwe technieken en kregen zo een nieuwe, verbeeldingskrachtige en soms ook ironische visuele taal. (“Less is a bore”)

Internationaal zijn Peter Behrens, Le Corbusier, Walter Gropius, Adolf Loos, Oscar Niemeyer, Mies van der Rohe, Skidmore Owings & Merrill, Louis Sullivan, voorbeelden van functionele en moderne architecten. Nederlandse Architecten van het Nieuwe Bouwen zijn o.a. Gerrit Thomas Rietveld, Jacobus Johannes Pieter Oud, Johannes Duiker, Cornelis van Eesteren, Brinkman en Van der Vlugt, W. van Tijen, J.B. van Loghem, P. Zanstra, Van den Broek en Hugh Aart Maaskant.

Websites:
. Kunst en techniek (Architectuur als noodzaak' (functionalisme en esthetiek/ethiek (webdocs.dow.wur.nl)



Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 355.