kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-01-2016 voor het laatst bewerkt.

H.F. Mertens

Ir. H.F. Mertens (1885-1960)

De architect Hermann Friedrich Mertens is geboren op 15 Augustus 1885 in Batavia, het huidige Jakarta. Zijn ouders waren afkomstig uit Duitsland. Op dertienjarige leeftijd vertrok Mertens per schip naar Nederland.

In 1904 rondde hij de HBS in Haarlem succesvol af om vervolgens Bouwkunde te gaan studeren aan de Technische Hoogeschool in Delft. Deze rondde hij af in 1910.

In 1911 kreeg Mertens een vast contract aangeboden bij de meubelfabriek Labor Omnia Vincit (L.O.V.) in Oosterbeek. Voor deze fabriek ontwierp hij een groot aantal meubels en een meubelshowroom. Later verkocht ook de Utrechtse meubelfabriek Pastoe ontwerpen van zijn hand.

Na meer dan een jaar voor de Rijksgebouwendienst in Java gewerkt te hebben keerde hij in 1916 terug naar Arnhem om als adjunct-directeur van de dienst gemeentewerken aan de slag te gaan. In deze periode ontwierp hij de Tamboersbosjesschool, zoals de Dr. P.C.M. Bosschool in de Arnhemse volksmond werd genoemd.

In 1917 verhuisde H.F. Mertens naar Utrecht, omdat hij ging werken voor de Nationale Bankvereeniging waarvan het hoofdkantoor in Utrecht was gevestigd. De bankgebouwen door het hele land die hij in opdracht van zijn nieuwe werkgever ontwierp, werden uitvoerig besproken in verschillende tijdschriften.

In 1922 vestigde hij zich als zelfstandig architect in Bilthoven.

De Nationale Bankvereeniging, later Rotterdamsche Bankvereeniging, bleef een van Mertens' grootste opdrachtgevers. Zo ontwierp hij het hoofdkantoor van de Bankvereeniging in Rotterdam, het eerste gebouw van betekenis dat na de bombardementen in de binnenstad werd gebouwd. Na de oorlog werd Mertens benoemd tot supervisor voor de wederopbouw van een deel van de Rotterdamse binnenstad.

Betondorp
In samenwerking met de N.V. Aannemingsmij. v/h H.F. Boersma uit Den Haag ontwierp Mertens 78 woningen volgens het systeem Isotherme voor het Tuindorp Watergraafsmeer in Amsterdam, ook wel Betondorp genoemd. Deze woningen zijn in 1924 opgeleverd. Daarnaast ontwierp hij het sanatorium Zonnegloren in Soestduinen, de broodfabriek De Korenschoof in Utrecht en twee gebouwen in Rotterdam en Utrecht voor de Coöperatieve Groothandelsvereeniging De Handelskamer.

Hoofdkantoor Unilever
Het bekendste gebouw van Mertens is het hoofdkantoor van Unilever in Rotterdam. Mertens ontwierp het wigvormige gebouw, dat naast het NAi staat en tegenwoordig dienst doet als Hogeschool van Rotterdam, tussen 1929 en 1930. De gevels maken een gesloten indruk en worden gekenmerkt door een vierkante bruine baksteen. De kantoorruimten van het gebouw waren oorspronkelijk open, alleen onderbroken door een dubbele rij kolommen in het midden van de ruimte. Vernieuwend was de mogelijkheid om afgesloten ruimten te creëeren met behulp van verplaatsbare wanden.
Het Unilevergebouw vertegenwoordigt het zakelijk-expressionisme. Het gebouw is niet alleen van zichzelf bijzonder, maar ook door zijn centrale ligging binnen het vroegere Land van Hoboken waar de straten zich steeds in y-vorm vertakken. Het stedenbouwkundig plan hiervoor had W.G. Witteveen in 1926 gemaakt. Tussen 1959 en 1962 werd het pand aan de zuidwestelijke zijde uitgebreid met een schijfvormige hoogbouw naar ontwerp van architect A.J.B. van der Graaf. In 1993 en 1994 werd het kantoor door EGM-architecten verbouwd voor de Hogeschool Rotterdam, waardoor het oorspronkelijk interieur voor een groot deel verloren ging.

Watertorens
Mertens ontwierp een vijftal watertorens, waarvan er vier gebouwd werden, het vijfde ontwerp betrof een prijsvraaginzending voor de watertoren van Laren. De torens van Bilthoven (1927), oeuvre. Het zijn allemaal mooi geproportioneerde watertorens. De toren van Soest is het eenvoudigst. De bakstenen toren met een ijzeren hangbodemreservoir wordt gekenmerkt door een heldere hoofdvorm, zorgvuldig geplaatste raamopeningen en een sobere detaillering.

H.F. Mertens is sterk beïnvloed door de bouwkunst van de z.g. "Amsterdamse school", waardoor de kerk buitengewoon goed past in de buurt, die een aantal grote woonblokken kent, die eveneens in die stijl gebouwd zijn.
Het perceel, waarop de kerk gebouwd moest worden was moeilijk, de Hobbemastraat en de Paulus Potterstraat maken een scherpe hoek, terwijl de aangrenzende percelen met de respectievelijke straten rechte hoeken vormen. De grondvorm van de kerk werd daardoor een vlieger, terwijl de architect een kruisvorm voor de ogen stond. Het gebouw zelf is stoer, maar tegelijkertijd buitengewoon fraai en opgetrokken uit kunstig gemetselde bakstenen. De mooi gevormde ramen en de rondingen rond de toegang zorgen ervoor dat het gebouw toch niet massaal wordt. Binnen de vier wanden van de vlieger zijn vier kolommen opgetrokken, die samen een rechthoek vormen en de structuur van de hele kerk en het dak dragen. Als je het voorrecht hebt ooit op de zolder te kunnen klimmen, zie je pas hoe kunstig een heel netwerk van stoere balken gemaakt is om het fraaie dak, dat naar alle kanten een verschillende helling heeft, en de toren te kunnen dragen.

H.F. Mertens is gestorven op 27 januari 1960, Bilthoven.
Bronnen: Architect Mertens was in zijn tijd een bekende en gevraagde architect, die veel in de stad en regio Utrecht gebouwd heeft. Toch ontbreekt hij vrijwel geheel in de handboeken. Dat komt omdat hij moeilijk bij één stroming of één stijl is in te delen. Juist zijn populariteit bij opdrachtgevers is veel van zijn werk fataal geworden. Hij bouwde een architectuur die passend was in twee betekenissen. Omdat de gebouwen in constructie en gebruik heel modern waren maar in vormgeving aansluiting zochten bij de traditie vonden veel mensen die architectuur mooi en gepast. Hij probeerde de meeste gebouwen ook heel goed te in passen in het stadsdeel of landschap waar hij ze voor ontwierp. Tot na de Tweede Wereldoorlog heeft hij gewerkt aan een groot en divers oeuvre.

Functionaliteit en esthetiek.
Juist omdat zijn gebouwen zo goed in de tijd pasten, zijn veel van die gebouwen nu door de tijd achterhaald. In het gunstigste geval zijn ze ingrijpend verbouwd, maar vaak zijn ze gesloopt voordat ze in aanmerking kwamen voor een status als monument. Zo is het voormalige bankgebouw aan het Oudkerkhof nauwelijks nog te herkennen en is het fraaie bankgebouw aan de Kneuterdijk in Den Haag intern al twee keer ingrijpend verbouwd. Volledig verdwenen zijn de fabriek van de Coöperatieve Handelskamer in Jutphaas (tijdens de sloop al gemeente Utrecht) en de broodfabriek met silo, de Korenschoof, aan de Lauwerecht in Utrecht.

Gebouwen om gezonder te worden.
Het sanatorium Zonnestraal in Hilversum van architect J. Duiker is internationaal wereldberoemd. Maar wie kent Zonnegloren in Soestduinen nog? Zonnestraal wordt voor miljoenen gerestaureerd maar Zonnegloren is al jaren geleden gesloopt. Zonnestraal lijkt als een boot of een gezondheidsmachine boven het landschap te zweven; Zonnegloren probeerde in het landschap op te gaan. Beide zijn op hun eigen wijze functioneel en karakteristiek. Dat geldt ook de vele gebouwen die Mertens voor de Willem Arntzstichting bouwde. Hier werden psychiatrische patiënten niet meer opgesloten, maar moesten ze juist leren weer zo normaal mogelijk te leven.

Het goede wonen.
Nederland is vooral beroemd geworden om het Nieuwe Wonen zoals dat in de volkshuisvesting werd gepropageerd. Ook Mertens heeft daar, o.a. in het beroemde Betondorp in Amsterdam, een bijdrage in geleverd. Kenmerkender echter zijn de kleine landhuizen en villa's die Mertens ontwierp voor de steeds grotere groep mensen die zich het goede wonen in het groen kon permitteren. Zijn eigen huis in Bilthoven is daar een goed voorbeeld van, maar in heel Nederland was hij voor deze sector een gevraagd architect


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1351.