kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Hans van der Laan

Dom Hans van der Laan

Nederlandse Benedictijner monnik en architect, geboren 29 december 1904 Leiden - overleden 19 december 1991 Mamelis.

Dom Hans van der Laan was een van de leidende figuren van de Bossche School. Zijn theorieën over getalmatige verhoudingen in de bouwkunst, o.a. over het plastisch getal, hadden een grote invloed. Hij kan worden beschouwd als geestverwant van de 2e generatie van 'De Groep'.

Van der Laans gebouwen kenmerken zich door een sobere eenvoud en bezitten ruimten die volgens hem geen decoratie of versiering nodig hebben. Door de juiste verhoudingen tussen muurdikte, muur en ruimte zou een harmonieuze bouwkunst ontstaan, waarin ook de ascetische en vaak monumentale meubelen een vanzelfsprekende plaats krijgen. Dom Van der Laan demonstreerde dit in zijn weinige projecten, waarbij de Bovenkerk van het klooster te Lemiers wordt gezien als zijn belangrijkste werk. Naast gebouwen ontwierp hij meubels, zilverwerk, priestergewaden en hield hij zich bezig met stedenbouw.

Biografie
Hans van der Laan werd geboren als achtste in een gezin van negen kinderen van de Leidse architect Leo van der Laan. Ook zijn broers Jan van der Laan en Nico van der Laan werden architect.

Hans studeerde van 1923 tot 1926 architectuur aan de Technische Hoogeschool te Delft, waar M.J. Granpré Molière toen de skepter zwaaide. Hij raakte onder de indruk raakte van zowel de ideeën van Berlage als van de colleges van Granpré Molière. Gesteund door Molière begon hij met medestudenten een discussiegroepje over de functie van bouwkunst en van de architect in de samenleving.

Het jaar 1926 zou een keerpunt worden in zijn leven. Reeds geruime tijd sluimerde bij hem het verlangen naar het religieuze leven. Hij voltooide zijn opleiding niet en ging in 1926-1927 Latijn en Grieks studeren in Den Haag aan de toen pas opgerichte Schola Carolina onder leiding van de Jezuïet Karel de Wilde. In 1927 trok hij zich terug in het Benedictijnerklooster in Oosterhout.

Als koster raakte hij geïnteresseerd in de vormgeving van liturgische voorwerpen en kerkelijk meubilair. Ook zijn belangstelling voor bouwkunst werd opnieuw gewekt. Hij probeerde een antwoord te vinden op de vraag aan welke maatstaven de esthetiek van een gebouw moest voldoen en ontwikkelde een theorie over getalsmatige verhoudingen. In 1934 werd Hans van der Laan tot priester gewijd nadat hij de destijds gebruikelijke filosofische en theologische studies had afgerond. Deze studies zouden zijn inzicht in de achtergronden van de architectuur verder verdiepen. Een proces van rijping volgde waarin hij een architectuurtheorie ontwikkelde die gebaseerd was op de universele wetten van menselijke waarneming, zoals de tijd die voor mensen meetbaar is in maanden, weken, dagen en uren. Dit uitgangspunt zou de basis vormen voor het blootleggen van de meetbare ruimte, de juiste maatverhoudingen en van de wetmatigheid van de architectuur.

Van der Laan zou het grootste deel van zijn leven een theoreticus blijven. Hij ontwierp slechts een klein aantal gebouwen, die bovendien niet allemaal werden uitgevoerd. In 1938 werkt hij samen met zijn broer Nico van der Laan aan de uitbreiding van de abdij in Oosterhout met gastverblijven. Deze uitbreiding werd een voorzichtige oefening om een maatsysteem te hanteren in een tamelijk traditioneel ontwerp. Ook werd volgens dat maatsysteem het refter en het meubilair van de kapel heringericht.

Zijn broer bleef belangrijk voor Dom (ook wel Père) Van der Laans denken over architectuur. Tijdens de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde hij zijn belangrijke ideeën over het Plastische Getal. Hiermee probeerde Van der Laan af te rekenen met het in zijn ogen dwingende metrische stelsel en introduceerde hij een nieuw systeem van grondverhoudingen, enigszins verwant aan de Gulden Snede en de Modulor van Le Corbusier, waarin het plastisch getal, een driedimensionale uitwerking van de gulden snede, een centrale rol speelde. Vanuit deze ideeën ontstond rond de broers de zogenoemde Bossche School.

Bossche School
De Bossche School was een traditionalistische stroming in de Nederlandse architectuur die sterk gebaseerd was op getalmatige verhoudingen en die vooral zijn weerslag had op de katholieke kerkenbouw. De stroming kwam voort uit de Delftse School.

De naam van de stroming is ontleend aan de 3-jarige Cursus Kerkelijke Architectuur die in de periode van de Wederopbouw tussen 1946 en 1973 in het Kruithuis in Den Bosch werd gegeven. De opleiding was bedoeld om architecten te begeleiden bij de kerkelijke wederopbouw. Dom Hans van der Laan, zijn broer Nico van der Laan en C. Pouderoyen waren de docenten. De vroegchristelijke basiliek werd hierbij als voorbeeld gebruikt.

Een belangrijk kenmerk van de Bossche School is de sobere vormgeving van de gebouwen. Er wordt vooral gebruikgemaakt van beton, baksteen en hout, de bouwmaterialen die in Nederland voorhanden zijn, zoals in Italië als bouwmateriaal onder andere het daar aanwezige marmer wordt gebruikt.

De verhoudingen werden met name bepaald door het zogeheten plastisch getal. Het plastisch getal is in de architectuur een speciale verhouding waarmee een hele reeks van met elkaar verbonden verhoudingen samenhangt. Deze verhoudingen vormen de grondslag van een verhoudingenleer, ontwikkeld door priester en architect Dom Hans van der Laan. Kiest men de verhoudingen tussen de breedte b, de lengte l en de hoogte h zo dat: l:b = h:l = b+l:h dan is deze verhouding juist gelijk aan het plastisch getal. Zo kreeg de klassieke leer van de gulden snede een samenhangende driedimensionale toepassing. Van der Laan maakte voor het inzichtelijk maken van zijn ideeën over verhoudingen gebruik van twee door hemzelf ontwikkelde hulpmiddelen; de abacus en de morfotheek, respectievelijk voor tweedimensionale en driedimensionale vormen. (Kerken zijn vaak driebeukige basilieken, gemodelleerd naar vroeg-christelijke kerken in Italië. De torens herinneren ook vaak aan de campaniles in het noorden van Italië. In de 2e helft van de 20e eeuw werd zo een aantal kerken, kloosters, woningen en stadhuizen in voornamelijk het zuiden van Nederland volgens deze stijl gebouwd. Door een teruglopend kerkbezoek wordt een aantal van deze gebouwen inmiddels bedreigd met sloop.

De Bossche School was de laatste fase in de Nederlandse kerkelijke architectuurtraditie. Voor zover er hierna nog katholieke kerken gebouwd werden, gebeurde dat niet meer door gespecialiseerde architecten en werd steeds meer voor een functionele architectuur gekozen.

In Madurodam staat als voorbeeld van de Bossche School een versie op schaal van de St. Martinuskerk te Gennep. In Heusden werd het opgeblazen stadhuis ook herbouwd naar de inzichten van de Bossche school, hetgeen op weinig instemming van de lokale bevolking kon rekenen.

Enkele architecten van de Bossche School waren Dom Hans van der Laan, Jan de Jong, Nico van der Laan, Evers en Sarlemijn, Gerard Wijnen, Fons Vermeulen, Ruys en Bolder, A.J.C. van Beurden en C. Pouderoyen.

Abdijkerk te Mamelis
Als zijn belangrijkste uitgevoerde werk en dat van de Bossche School wordt de abdijkerk te Mamelis bij Vaals beschouwd (1956-1968 en 1984-1987) waarvan de door hem aan de noordzijde van het klooster Sint Benedictusberg toegevoegde bebouwing is gebaseerd op het Plastisch Getal. Hij kreeg de opdracht voor uitbreiding in 1956. Diverse vervolgopdrachten voor verdere uitbreidingen hadden tot gevolg dat hij regelmatig op en neer reisde tussen Oosterhout en Vaals. In 1968 vestigde hij zich in de abdij die uiteindelijk zijn levenswerk zou worden.
Zijn ontwerp voor de bibliotheek uit 1987 van deze abdij werd in 1989 bekroond met de Architectuurprijs Limburg. Van der Laan woonde zelf een groot deel van zijn leven in deze abdij (1968 - 1991).

Hij ontwierp en bouwde ook het klooster Roosenberg te Waasmunster (Zusters van Maria). De zusters zelf zeggen van Roosenberg: architectuur die het inwendig leven ontwikkelt. Is hogere lof denkbaar?

Samen met zijn broer Nico ontwierp de monnik begin jaren zestig van de vorige eeuw een deel van de restauratie van het vervallen Sint-Barbaraklooster aan de Oude Delft in Delft.

Websites:
. GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Hans_van_der_Laan_%28architect%29.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1006.