kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 11-07-2008 voor het laatst bewerkt.

Herman Hertzberger

Nederlandse architect, geboren in Amsterdam 6 juli 1932.

In zijn gehele werk hebben vier categorieën een centrale rol gespeeld: scholen, theaters, kantoorgebouwen en stedenbouwkundige ontwerpen. Een school als stad, een foyer als stadsplein, en een gang als straat. In de architectuur van Herman Hertzberger speelt de informele ontmoeting een grote rol. Op elk schaalniveau blijkt dat Hertzberger in zijn hele oeuvre vasthoudt aan een tamelijk alomvattend idee: een basis die vastligt, en daarbinnen verschillende mogelijkheden. Of, in de woorden van Hertzberger zelf: 'Ruimte maken, ruimte laten'.

Biografie
Herman Hertzberger rondde in 1958 zijn studie bouwkunde aan de Technische Universiteit in Delft af waarna hij - in hetzelfde jaar - zijn eigen bureau in Amsterdam begon.

Terwijl hij in 1960, samen Aldo van Eyck en Bakema, in de redactie van het blad "Forum" zitting had, begon hij met de bouw van de Montessorischool in Delft (1960-1966, latere uitbreidingen in 1968-1970 en 1977-1981), de eerste van vele scholen.

Hertzberger is vooral bezig met de mensen voor wie hij bouwt. Zo heeft hij gezegd: "Naar school gaan is eigenlijk helemaal niet leuk. En dus doet de architect er alles aan om de school een prettig onderkomen te laten zijn voor haar 'bewoners': kinderen en leerkrachten. Elk lokaal wordt een huisje, gegroepeerd rond een centrale hal die als plein dienst doet. Met brede trappen, zodat je de trap ook als tribune zou kunnen gebruiken. En een podium, waar kinderen kunnen toneelspelen. Want waarom zou je een toneelstuk opvoeren in de gymzaal?" De architect toont zich vooral een meester in het vormgeven van het detail. Overal kleine zitjes, nisjes waar kinderen elkaar kunnen ontmoeten. En richels, die ook als bank dienst kunnen doen. Dat kenmerkt het werk van Hertzberger: het vormgeven van de ruimte, zonder meteen vast te leggen hoe mensen die ruimte moeten gebruiken. Ook komt hierin de relatie openbare ruimte versus privé ruimte aan de orde. Het klaslokaal als huis is privé, de hal openbaar, zoals het plein. Het tussengebied is feitelijk de opgeheven grens tussen openbaar en privé. Er ontstaat op die manier een situatie waarbij de gebruikers moeten bepalen hoe om te gaan met die vrijheden.

Voor een complex voor studentenhuisvesting in het centrum van Amsterdam (1966), ontwierp Hertzberger niet alleen de bouwkundige structuur, maar ook modulaire kastelementen en betonnen zitelementen waarin lampen zijn geïntegreerd. Voor de mensa ontwikkelde Hertzberger lampen op basis van een modulair concept, waardoor de lampen kunnen worden gekoppeld tot armaturen, die zowel staand als hangend kunnen worden toegepast. Deze lampen zouden ook in zijn latere interieurontwerpen worden toegepast.

- Teacher at the Academy of Architecture, Amsterdam, 1965-69

Het kantoorgebouw voor Centraal Beheer (1967 - 1972) is een van zijn bekendste werken en een van de belangrijkste gebouwen uit het Structuralisme, de architectuurstroming die hij samen met van Eyck gestart heeft. De constructie van het gebouw, betonsteen in combinatie met een draagstructuur van prefab beton, is zichtbaar. Hertzberger besefte dat een basiseis van elk kantoor is dat er ruimte is voor informele ontmoetingen. Geen afgesloten kantoren aan onpersoonlijke gangen meer, geen kantoortuin met alle nadelen van dien. 'Centraal Beheer' wordt gekenmerkt door een netwerk van loop- en verkeersroutes met semi-open kantoren in toren-achtige formaties. Op die manier leverde het gebouw feitelijk een architectonisch antwoord op de democratiseringsgolf die eind jaren zestig plaatsvond.

1970-99 Professor aan de Technische Univerwsiteit Delft.

Zijn thematiek, die het meervoudige gebruik van ruimtes vooropstelt, ligt ook aan de basis van zijn productontwerpen, die veelal verweven zijn met de bouwkundige structuur en meervoudig ruimtegebruik stimuleren. Voor muziekcentrum Vredenburg ontwierp Hertzberger een reeks uiteenlopende interieurproducten: de publieke ruimtes bevatten zithoeken en in de balustrade zijn zitjes en aflegplankjes gemaakt.

Ook in het kantoor van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (1979 - 1990) geldt dat de ontmoeting, het informele contact, een belangrijk uitgangspunt is in het ontwerp. Over dat gebouw zegt Hertzberger in een videofragment: ''We hebben geprobeerd zoveel mogelijk plekken aan de buitenkant te creëren. En dan in het midden een centraal gebied. Op die manier krijg je een gebouw met een sterk gelede buitenkant.'' Dat is bij het ministerie zeker het geval. Hertzberger beschouwt de communicatie via beeldschermen als afstandelijk, en laat de gang en centrale hal een belangrijke rol spelen in het contact. De kantoren hebben schuifdeuren gekregen, waardoor mensen eerder geneigd zullen zijn hun deur open te laten staan. Beoogd resultaat: meer communicatie.

Vanaf 1990 meent Hertzberger afstand van het structuralisme los en gebruikt hij ook andere materialen, zoals staal voor de primaire constructie-elementen. Het dak wordt een belangrijk aandachtspunt in zijn werk.

- Officier in de Orde van Oranje Nassau (Knight of the Order of Orange-Nassau), 1991

Een belangrijk werk uit deze periode is het Chassé Theater in Breda (1992-1995). Hertzberger beschouwt de foyer in het theater als minstens even belangrijk als de zaal zelf. In de woorden van de architect: ''Naar het theater ga je niet alleen voor het stuk of de uitvoering, maar ook om anderen te zien en je te laten zien.'' En dat betekent: veel trappen, loopbruggen, ontmoetingsplekken. De foyer krijgt bij Hertzberger vaak een grote raampartij, zodat passanten, zeker wanneer de foyer 's avonds verlicht is, haast uitgenodigd worden voor een bezoek. De stedelijkheid die kenmerkend is voor de binnenruimte wordt naar buiten toe doorgezet. Hertzberger neemt de stedelijke omgeving van zijn bouwwerken meer op in zijn blikveld dan hij bij eerdere gebouwen deed. Endat is niet altijd even makkelijk. Zeker niet bij het ontwerpen van een theater, waarbij het grootste volume - de toneeltoren - al vaststaat. Daarom is de vondst van het golvende dak, die Hertzberger heeft toegepast bij het Chassé Theater in Breda (1992-1995) een uitkomst. Het theater wordt een baken in de stad, terwijl de golvende vorm goed past in het stedelijke beeld.

1996 - stedenbouwkundig plan Peninsula Tel Aviv, Israël 1996 - ...
Het idee achter de stedenbouwkundige plannen van Hertzberger is helder. Hij gaat uit van een basisstructuur die bestand is tegen de invloeden van de tijd, waarbinnen ruimte is voor eigen inbreng van verschillende architecten. Op die manier is het dus ook mogelijk een variatie in vorm te realiseren. Bestaande bebouwing kan behouden blijven, aangezien die opgenomen kan worden in de 'basisstructuur'. Hertzberger vat het stedelijk weefsel dus op als een letterlijk textielweefsel met schering en inslag; de schering als sterke basis, de inslag als de invloed van verschillende architecten en tijden. Onder andere bij het stedenbouwkundig ontwerp Peninsula in Tel Aviv is de architect op een dergelijke manier te werk gegaan: het bestaande grid van rechthoekige blokken werd doorgetrokken naar een nieuw te bebouwen gebied. Inmiddels zijn de besprekingen over het ontwerp in volle gang. Bovendien hecht de architect wat betreft de stedelijke vormgeving zeer veel waarde aan het toegankelijkheidssysteem. Trappenhuizen moeten naar de straat toe zijn gekeerd, zodat het gebied tussen straat en voordeur een straatachtig karakter krijgt en dus meer kwaliteit.

- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw (Companion of the Order of the Dutch Lion), 1999

- Teacher at the Berlage Institute Amsterdam, 1999-2000
- Teacher at the Academy of Architecture, Amsterdam, 2000-2001

2002 - Herman Hertzberger erelid BNA
Herman Hertzberger is gevraagd voor het erelidmaatschap vanwege zijn grote verdienste voor het vak als architect en als architectuurdocent. Zijn omvangrijke gebouwde oeuvre is internationaal gerespecteerd. Zijn twee boeken "Lessons for students in Architecture" worden over de hele wereld gelezen. Het erelidmaatschap is in 1993 opnieuw ingevoerd. Voor Herman Hertzberger werden Aldo van Eyck (1994) en Carel Weeber (1998) benoemd tot erelid.

Websites: www.hertzberger.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 4552.

Tweets by kunstbus