kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 17-10-2008 voor het laatst bewerkt.

Josef Hoffmann


Modernism: Wiener Werkstätte

Oostenrijkse architect en ontwerper, geboren 15 december 1870 te Pirnitz in de Donaumonarchie (Brtnice, Moravië (Oostenrijk-Hongarije)) - overleden 7 mei 1956 in Wenen, Oostenrijk.

Hoffman had als geniale ontwerper, architect en persoonlijkheid een vooraanstaande plaats in de geschiedenis verdiend en zal altijd grote invloed op de gehele ontwikkeling van design, architectuur en kunst blijven hebben.

Hoffmann was een toonaangevende Jugendstil-architect en heeft, vooral als lid van de Wiener Werkstätte, de stijl van het kunsthandwerk diepgaand beïnvloed. Hoffmann was dan ook op alle gebieden van de kunstnijverheid actief (meubelen, metaal-, glas- en leerbewerking, sieraden en stoffen).

Het werk van Josef Hoffmann werd sterk beïnvloed door de Britse Arts & Crafts, maar anti-historistisch. De gereduceerde, rechtlijnige vormen die hij ontwikkelde, hadden grote invloed op het geometrische vormvocabulaire van het Modernisme. Zijn ornamentiek is gebaseerd op het principe van de herhaling van gelijksoortige elementen, vooral van het strenge vierkant. De afzonderlijke elementen zijn hierdoor verwisselbaar, wat een vernieuwing betekende in de Jugendstil.

Eén van de toonaangevende Europese architecten van de vernieuwing van architectuur en interieurkunst omstreeks de eeuwwisseling. In 1895 ontving hij de Prijs van Rome. Hij stichtte dat jaar de Club van Zeven (met Olbrich, Kotera, Pilz, Kolo Moser, Kurzweil en Kainrade). Als belangrijkste werk is van Hoffmann het Stoclethuis te Brussel zeer bekend (1905-11). Daarna werd Hoffmann meer en meer een traditionalist en neoclassicist. Zijn voorliefde ging toen uit naar de interieur- en meubelkunst. (Summa)

Biografie
Josef Hoffmann werd in het kleine stadje Pirnitz, gelegen in een industrieel centrum van de Donaumonarchie, geboren. Zijn vader, Jozef Franz Karl Hoffmann was mede eigenaar van een textiel fabriek en daarnaast burgemeester van het dorp.

In 1879 ging Josef Hoffmann naar het gymnasium van Iglau. Zijn vader wilde dat hij een juridische carriëre als ambtenaar na zou streven.

Enigszins getraumatiseerd door de strenge, disciplinaire opleiding, werd zijn interesse gewekt voor de kunst en de architectuur. Vanaf 1887 bezocht hij dan ook de bouwkunde afdeling van de hogere staatsschool te Brno (Höhere Staatsgewerbeschule in Brünn).

Na zijn afstuderen in 1891 vestigde hij zich als bouwmeester bij het militair bouwbedrijf te Wurzberg.

In 1892 zet hij zijn studie voort aan de Akademie voor de Beeldende kunsten in Wenen, alwaar hij een opleiding volgde bij de zogenaamde Specialistische school voor de architectuur onder leiding van de toenmalige rektor, Karl von Hasenauer. Vanaf 1894 werd er les gegeven door Otto Wagner en in datzelfde jaar won Hoffmann de prijs van Rome voor zijn afstudeerproject 'Forum orbis, insula pacis'.

Na zijn afstuderen in 1895 was hij medeoprichter van de kunstenaarsgroep Siebener-Club (Club van zeven). Samen met o.a Moser, Olbrich en Kurzweil begon hij een enigszins avantgardistisch forum te vormen voor het uitproberen en uitvinden van nieuwe architectonische en filosofische ideeën.

Ook ging hij in 1895 op studiereis naar Italië (zijn Prix de Rome), waar hij samen met Josef Maria Olbrich vooral onder de indruk van de landelijke architectuur op Capri was.

In 1897, terwijl hij onderdeel uitmaakte van het Architectuurburo van Otto Wagner, werd zijn essay; 'Architectuur van het eiland Capri', gepubliceerd in het magazine 'De Architect'.

In 1897 was hij ook medeoprichter Wiener Secession. Een reformistische vereniging van Oostenrijkse beeldende kunstenaars en architecten opgericht als tegenwicht van de toen heersende art-nouveaustijl.

In 1898, voor de tweede tentoonstelling van de Secession, richtte Hoffmann de redaktiekamer van het Secessions tijdschrift 'Ver Sacrum' in en ook de atelierinrichting voor Moser en die voor de schilder Stohr. Aan het eind van dat jaar trouwde hij met Anna Hladik.

In 1899 was Hoffmann in nog grotere mate betrokken bij de jaarlijkse Secessionstentoonstellingen en legde hij de eerste contacten voor potentiële opdrachtgevers. Voor Wittgenstein verbouwde Hoffmann het landhuis bergerhoogte (Noord Oostenrijk). Ook werd hij samen met Moser tot professor gepromoveerd van de kunstnijverheidsschool te Wenen. Hij zou tot 1936 les blijven geven aan de Kunstgewerbeschule in de vakken architectuur, metaalwerk, emailleren en kunstnijverheid.

Het jaar 1900 werd voor Hoffmann gekenmerkt door nieuwe invloeden. Hij richtte bij de wereldtentoonstelling in Parijs de ruimten voor de kunstnijverheidsschool en de Secession in en ontwierp daar ook nog eens eetkamer. Bij een studiereis naar Engeland kwam hij in contact met leden van de Britse Arts & Crafts Movement en de werkplaats principes van de 'Guild of Handicraft', de Glasgow School en Charles Rennie Mackintosh. Voor de achtste Secessionstentoonstelling nodigde hij dan ook Charles Robert Ashbee, van de Velde en Charles Rennie Mackintosh uit om installaties te ontwerpen voor de Secessiontentoonstelling. Hoffmann begon hierna het idee te vormen voor een kunstenaarskolonie op de Hohe Warte, buiten Wenen.
Hoffmann gesierd met de opdracht huizen te ontwerpen voor Carl Moll, Moser, Henneberg en Spitzer. 1900 werd bekroond met de geboorte van een zoon, Wolfgang.

In het volgende jaar kreeg Hoffmann talrijke opdrachten voor het inrichten van woningen waaronder die voor Helene Hochstetter, Magda Markhoff, Hugo Koler, Gustav Pollak en Hans Salzer. Hij richtte deze woningen in met de medewerking van Franz Messner en anderen die werkzaam waren in zijn atelier in de kunstnijverheidsschool.

In 1902, bij de veertiende Secessionstentoonstelling, was Hoffmann opgewaardeerd tot algemeen hoofd van de Kunstzinnige en ruimtelijke aankleding van het geheel, terwijl zijn stilistische ontwikkeling zich op het hoogtepunt van zijn puristische fase bevond. Hij werd toendertijd dan ook 'Quadratl-Hoffmann' genoemd, wat uiteraard betrekking had op het feit dat zijn vele ontwerpen als basis het vierkant hadden.

Wiener Werkstätte
In 1903 werd beïnvloed door Ashbees Guild of Handicraft door Hoffmann, Koloman Moser en met de financiële steun van de rijke bankier Fritz Wärndorfer (1869-1939) de Wiener Werstätte opgericht. Deze coöperatieve werkplaats had als doel het ontwerpen en produceren van hoogwaardige artikelen voor het binnenhuis. Terwijl Waerndorfer, de voornaamste begunstiger van de Weense Secession, voor de verkoop rekende namen Moser en Hoffmann de ontwerpafdeling onder hun hoede. Veel van Hoffmanns' metaalwerkontwerpen waren architectonisch van aard, terwijl andere, commerciëlere en goedkopere ontwerpen een rasterachtig patroon bezaten dat bekend werd als de Hoffmann-Quadratl. Dit soort opengewerkte decoratie werd gebruikt bij zijn stoelontwerpen, waaronder de beroemde Sitzmaschine (ca. 1908), vervaardigd door Jacob & Josef Kohn. Hoffmann ontwierp ook glas voor de glasfabriek van J.L. Lobmeyr en Loetz Witwe, waarbij gekleurde bovenlagen werden ingesneden en gegraveerd om witte onderlagen te onthullen.

Naast zijn werk als productontwerper had Hoffmann ook een zeer succesvol architectenbureau in Wenen en ontwierp hij geheel geïntegreerde Gesamtkunstwerke, zoals het PurkersdorfSanatorium (1904), het Palais Stoclet in Brussel (1905-1911) en het Cabaret Fledermaus (1907).

Het Sanatorium Purkersdorf in Wenen ontwierp Hoffmann in 1904. De inrichting en alle decoratieve onderdelen werden door Hoffmann in samenwerking met Moser ontworpen, terwijl de Wiener Werkstätte voor de produktie rekende. Hoffmann trad tegelijkertijd, samen met Gustav Klimt, uit de Secession die toen zijn beste tijd gehad had. Ook ontmoette hij dat jaar Adolphe Stoclet in het huis van Carl Moll op de Hohe Warte.

Een jaar later bouwde Hoffmann nog een huis op de Hohe Warte en wel voor Alexander Brauner. Hoffmann de Weense Secession en richtte hij met schilder Gustav Klimt (1862-1918) de Kunstschau op.

Paleis Stoclet, 1905-11, Brussel
Hij reisde daarna naar Brussel af om met Stoclet het contract af te sluiten voor de bouw van het Palais Stoclet. De oplevering van het Palais Stoclet vond pas plaats in 1911 en heeft zodoende dus maar liefst zes jaar geduurd. En er werd aan meegewerkt door de gehele Wiener Werkstätte. Het Palais Stoclet is het beste voorbeeld van het 'Gesamtkunstwerk' dat de Wiener Werkstätte nastreefde.

Van een merkwaardige inspiratie en vormentaal is dit indrukwekkende, paleisachtige herenhuis dat de gerenommeerde Weense architect Josef Hoffmann vanaf 1905 te Brussel optrok in opdracht van de Belgische bankier en miljonair Adolphe Stoclet. De monumentaliteit en de elegantie van de gevelpartijen weerspiegelen perfect de grandioze binnenruimten, waarin de duurste materialen gebruikt zijn en de beroemdste kunstenaars hebben meegewerkt. In die zin is het Paleis Stoclet een goed voorbeeld van het Gesammtkunstwerk, waarvan de Art-Nouveauvoorstanders droomden.
De vlakke oppervlakken zijn bedekt met platen wit marmer, ingekaderd al ging het om schilderkunst. Het hele gebouw vertoont invloed van artisanale en decoratieve kunsten. Men heeft gezegd dat Hoffmann de symbolistische poëzie in de bouwkunst vertegenwoordigde. Zijn uitgesproken vormelijk raffinement is de uitdrukking van de esthetische visie in het begin van deze eeuw. (BRT; Histoire)
In dit woonhuis heeft iedere reminiscentie aan kariatiden, pilasters en historische versierselen plaats gemaakt voor een strenge geometrische verdeling van de stralend lichte façade. (GGK 12-14)

Voor Wittgenstein bouwde hij, in 1906, een jachthuis om. In Hochreith, voor Helene Hochstetter, bouwde hij een woonhuis en voor Moll een tweede huis op de Hohe Warte. Hij richtte buiten dit alles ook nog eens het Cabaret Fledermaus in.

In 1907 ontmoette hij Le Corbusier in Wenen en verliet Moser jammerlijk de Wiener Werkstätte.

In 1907 was Hoffmann ook medeoprichter van de Deutscher Werkbund.

Meer ontwierp Hoffmann in 1909 en 1910, zoals de eetkamer van de familie Knips, het huis voor Eduard Ast op de Hohe Warte en het jachthuis voor Pizzini in Klosterberg-Weidling. Een van zijn hoogtepunten was het Oostenrijkse Paviljoen op de internationale kunsttentoonstelling in Rome.

Van 1912 tot 1920 was hij voorzitter van de Österreichischer Werkbund.

In 1913 volgde de bouw van Het Primavesi huis te Winkelsdorf. rond deze periode ging het duidelijk minder goed met Hoffmann. Zijn gezondheid ging achteruit en hij werd zelfs enige malen opgenomen in een sanatorium. Met momenten knapte hij echter weer op want in 1914 ontwierp hij de Primavesi villa in Wenen.

Hoffmann nam deel aan veel internationale tentoonstellingen, waaronder de 'Deutsche Werkbund-Ausstellung' in Keulen in 1914.

In 1924 bouwde hij een huis voor Sonja Knips in Wenen en trouwde hij met zijn tweede vrouw, Karla.

In 1925 nam hij deel aan de 'Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes' in Parijs en in 1930 aan de 'Stockholmsutstäliningen' in Stockholm.

In 1932 begon de opheffing van de Wiener Werkstätte, mede veroorzaakt door de slecht gezondheid van Hoffmann. In 1932 was de liquidatie van de Wiener Werkstätte een feit.

In de jaren na de oorlog ging het beter met de gezondheid van Hoffmann.

Met zijn dood op 7 mei 1956 heeft hij dan ook een ongelooflijk produktief en bewonderenswaardige carriëre afgerond.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 74.