kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-05-2009 voor het laatst bewerkt.

Louis Henry Sullivan

De architect van de Chicago-school en één van de meest vooruitstrevendste Amerikaanse ontwerpers.

Louis Henri Sullivan wordt gezien als de grondlegger van de moderne architectuur. Hij wordt ook wel de 'vader van de wolkenkrabber' genoemd. Zijn slogan was: vorm volgt functie. Zijn ideeën werden later in Europa uitgedragen door Walter Gropius, de stichter van Bauhaus.

De bakermat van hoogbouw in ijzer en staal ligt in Chicago. Deze stad maakte een geweldige groei door in de jaren '70 tot '90. In Europa waren branden de drijvende kracht achter een geleidelijke verstening van de steden. Amerika liep in het versteningsproces achter bij Europa. In 1871 werd een groot deel van Chicago vernield door brand. De herbouw van de stad werd, terugkijkend een belangrijk moment van verandering in de geschiedenis van het stedelijke bouwen. De onderdelen die werden ingekocht en toegepast bepaalden de overspanningen, de traveematen, de vloer tot vloer hoogten; de producent legde de nieuwe maatstaf op. Deze ontwikkeling is typisch voor de snel groeiende Amerikaanse grote stad. Vooral vernieuwend door de toepassing van skeletbouw. Skeletbouw is echter brandgevoelig. Het stalen skelet werd hierom ingepakt in baksteen.

De bestaande normen voor verhouding en compositie, gebaseerd op vrijstaande monumentale gebouwen of panden werd daarmee van de kaart geveegd. De oude bouworden waren nu niet meer toepasbaar. Het resultaat was een strikt utilitaire architectuur. De gebouwen van William LeBaron Jenney (1832-1907) - de pionier van de staalskeletconstructie - zijn kenmerkend voor deze nuchtere aanpak. Het schema van Durand bood wel houvast, maar was niet opgewassen tegen de directheid van het programma. Louis Sullivan (1856-1924) wordt algemeen aangewezen als de man die erin slaagde de nieuwe hoogbouwopgave te verzoenen met de architectuur als kunst. Door het gebouw als hoog object te accepteren slaagde Sullivan erin de klassieke canon met zijn vaste maatverhoudingen en driedeling in plint, gevel en lijst te verzoenen met de willekeurige maten van de nieuwe hoogbouw.

Sullivan staafde in zijn boek zijn geloof dat er voor de oude-stijlen, tradities en waarden, aanwezig in architectuur en maatschappij, geen plaats was in het nieuwe moderne Amerika. Sullivan geloofde ook dat de beste bron van inspiratie de natuur zelf was. Volgens Sullivan worden alle zaken die met de natuur en het leven zijn verknoopt beheerst door een wetmatigheid waardoor de vorm steeds de functie volgt. Louis Sullivan introduceert als een van de eersten het begrip organische-architectuur. Zijn aan de natuur afgelezen credo ‘form follows function' maakt hij tot hoeksteen van zijn ontwerpen. Daarbij wekt hij zijn geometrische bouwmassa's tot leven door een bijzonderrijke en levendige ornamentiek.

Het gevaar was echter dat men hierdoor het ornament tot architectuur ging verheffen. Architecten maakten zich in het begin van de 20e eeuw ernstige zorgen over de praktische scheiding die er dreigde te ontstaan tussen constructie en gevelontwerp, tussen kernvorm en kunstvorm. Cuypers vond de scheiding onaanvaardbaar. Een beroepsmatige verdeling tussen architect en ingenieur was ondenkbaar: ‘de architect die zijn naam waardig wil wezen moet ontwerper wezen van geheel zijn werk'. Kernvorm en kunstvorm waren voor historisten als Cuypers ondeelbaar. Door het ornament werd het bouwwerk een kunstwerk. Ornament en constructie behoorden dan ook door dezelfde hand en ondeelbaar ontworpen te worden.

De uitspraak 'Form follows Function' betekende voor Sullivan een vermenging van gebruik en schoonheid en niet zoals dat later na de eerste wereldoorlog door de modernisten is geïnterpreteerd. De modernisten erkenden de onvermijdelijkheid van de rationalisatie en idustrialisatie in het bouwproces en namen dit als uitgangspunt. Ze verwierpen het ornament als drager van de kunstwaarde van architectuur.

In de herfst van 1887 hoorde Frank Lloyd Wright (1867-1959) over een vacature bij Adler en Sullivan en Wright solliciteerde voor de baan van tekenaar. Sullivan had als partner Dankmar Adler (1844-1900) die meer verantwoordelijk was voor de zakelijke kant en de boekhouding van de zaak. Toen wright zich bij het kantoor van adler en Sullivan voegde stonden ze juist op de drempel van een prachtige carrière. Dit werd bevestigd met de beheerde opdracht voor het ontwerp van het auditorium te Chicago. De zaak was toen nog gehuisvest op de bovenste verdieping van een kantoorgebouw dat Adler en Sullivan zelf ontworpen hadden in 1880. Toen het Auditorium in 1889 afgewerkt was verhuisden ze al vlug naar de zolderverdieping van de grote toren. Daar kreeg Wright een kantoor dat aansloot bij dat van Sullivan en even groot was. In 1889 werd Wrights samenwerking met Adler en Sullivan officieel door een vijfjarencontract welk Wrights diensten aan de firma bond en hem enige financiële voordelen boden. Paradoxaal genoeg was het juist dit contract dat aan de basis lag van het einde van hun samenwerking. Zoals zijn ambitie groeide, groeide ook zijn gezin. De schulden namen alsmaar toe zodat hij zich genoodzaakt zag om er nog enkele opdrachten thuis bij te nemen. In de lente van 1893 ontdekte Sullivan Wrights bijopdrachten en dramatiseerde dit zodat Wright moest opstappen. Het contract tussen beiden werd opgezegd. Vervolgens duurde het nog enkele jaren voordat Wright zijn praktijk volledig naar zijn huis in Oak Park had verhuisd. Wright zou Sullivan in de komende 20 jaar niet meer terugzien.

Roem vergaat snel. Sullivan stierf volkomen berooid in 1924. In 1946 kreeg hij postuum de AIA Gold Medal.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 721.