kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 30-09-2013 voor het laatst bewerkt.

Ludwig Mies van der Rohe

Ludwig Mies van der Rohe (1886-1969)

Duits-Amerikaans architect, geboren als Maria Ludwig Michael Mies op 27 maart 1886 in Aken, Duitsland - overleden 17 augustus 1969 in Chicago.

  Zie ook een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het Modernisme en heeft grote invloed uitgeoefend op de ontwikkeling van de 20e eeuwse architectuur. Zijn bouwstijl kenmerkt zich door door heldere vormen en strakke lijnen en een consequent gebruik van staal, glas en beton.

Biografie
Zijn echte naam was (Maria) Ludwig (Michael) Mies maar rond 1921 veranderde hij die, door er de meisjesnaam van zijn moeder (met de extra toevoeging "van der") aan toe te voegen: "Mies van der Rohe".

Ludwig Mies werd opgeleid tot aannemer en werkte van 1900 tot 1904 als ontwerper van stucwerk voor een architectenbureau in Aaken.

In 1905 verhuisde hij naar Berlijn, waar hij tot 1907 werkte voor Bruno Paul. In 1907 ontwierp hij zijn eerste bouwwerk.

Deutsche Werkbund
In een reactie op de industriële massaproductie, standaardisatie en het kapitalisme, waaruit zij voortkwamen, ontstond een mix van rationalisme en romantiek met nationale referenties, die in heel Europa aansloeg en tot inspiratie diende voor moderne architectuur. In het sterk nationalistische klimaat in het Duitsland van die dagen, zocht men naar een stijlvorm, die overeenkwam met de positie van Duitsland in de wereld. Deze economische, nationale en culturele gedachtegang leidde in 1907 tot de oprichting van de Deutsche Werkbund’ (DWB), die de succesvolste en belangrijkste organisatie voor kunst en bedrijfsleven in de periode voor de eerste Wereldoorlog werd, met als doel: de “veredeling van de productie door de samenwerking van kunst, industrie en ambacht met betrekking tot opvoeding, propaganda en opvatting over de op dit terrein wezenlijke kwesties. Hierbij sloten zich onder andere Walter Gropius, Ludwig Mies van der Rohe en de Zwitser Le Corbusier aan. De onderliggende filosofie van deze moderne beweging was de fusie van architectuur en de machine tot ‘machine esthetiek’. Gropius vond het verhullen van de nieuwe technieken, zoals staalskeletbouw, oneerlijk’en ontwierp daarom abstracte, functionele staal-en-glas gebouwen. Onder de meest belangrijke samensmelting van trends was het functionalisme, dat in Duitsland inhield een combinatie van de nieuwe ‘machine esthetiek’ met Pruisisch neoclassicisme. - (bron: meubelontwerper kwam hij van 1908 tot 1911 als beginnend architect in dienst bij Peter Behrens (1868-1940), bij wie hij samenwerkte met Walter Gropius, Hannes Meyer (1889-1954) en Le Corbusier. Bij Peter Behrens werkte hij mee aan ontwerpen voor AEG en de Duitse ambassade in St.-Petersburg.

Ludwig Mies werd aanvankelijk net als Behrens geinspireerd door de neoklassieke architectuur van Karl Friedrich Schinkel (1781-1841). Zijn eerste projecten, voornamelijk woonhuizen in luxe voorsteden van Berlijn, staan sterk onder invloed van het Duitse classicisme van respectievelijk Schinkel en vooral P. Behrens. De plattegronden werden gekenmerkt door symmetrie, axialiteit en strenge maatvoering. Zijn stijl zou zich echter ontwikkelen van een romantisch classicisme tot een modernistische stijl onder meer beïnvloed door De Stijl.

In zijn streven naar een architectuur, die de essentie van het bestaan in relatie tot de tijd weergeeft, zijn zowel de sporen van de theorieën van Semper als van Riegl terug te vinden: de eerste met als grote voorbeeld Hendrikus Berlage, de laatste vertegenwoordigd door Peter Behrens.

In 1911 verliet Mies de praktijk van Behrens en het jaar erop begon hij zijn eigen bureau in Berlijn.

Mies stond in eerste instantie lijnrecht tegenover de opvattingen van Behrens. Op zoek naar de objectieve waarheid der dingen stond hij wantrouwend tegenover het subjectieve van 'de wil'. In zijn speurtocht naar de objectieve waarheid vond Mies aanvankelijk meer aansluiting bij de opvattingen van Berlage (1856-1934). Hij leerde het werk van Berlage kennen tijdens zijn verblijf in Den Haag in 1912, waar hij werkte aan zijn laatste opdracht voor Behrens, het ontwerp voor een huis voor de kunstverzamelaarster Helene Kröller-Müller, en was zeer onder de indruk van de eerlijke, heldere constructie van het beursgebouw in Amsterdam (1898-1903). Berlage maakte tijdens zijn verblijf in Zürich, waar hij enkele jaren studeerde, kennis met de ideeën van Gottfried Semper. Dit had een grote invloed op zijn denken en bepaalde mede het rationalistische karakter van zijn werk. Waarschijnlijk is JJP Oud via Berlage met Mies van der Rohe in contact gekomen. Oud heeft zijn hele leven lang gecorrespondeerd met de Duitse/Amerikaanse architekt Mies van der Rohe.

Volgens Berlage was de zakelijke, rationele en daardoor heldere constructie de belichaming van de objectieve waarheid, tegenover de schijn van de bedachte vorm. Deze opvatting van de structuur als de kern van de objectieve waarheid spreekt Mies aan, en voert de boventoon in zijn beginjaren als zelfstandig architect in Berlijn. Mies van der Rohe had in deze stad van 1912 tot 1937 een eigen architectenbureau.

In 1913 voegde hij zijn moeders meisjesnaam, Van der Rohe, toe aan zijn achternaam.

Van 1914 tot 1918 zat hij in militaire dienst.

Vanaf 1922 was hij actief lid van de in 1918 (door hem opgerichte?) opgerichte revolutionaire Novembergruppe en organiseerde hij drie jaar lang de tentoonstellingen van deze groep. In de 'Novembergruppe' werden de moderne opvattingen over vormgeving gepropageerd. Zijn bouwkundige voorstellen voor kantoren, huizen en torenflats waren 'ideale' ontwerpen met een modernistische inslag.

Weissenhof-siedlung in Stuttgart
In 1926 werd hij vice-voorzitter van de Deutscher Werkbund en in 1927 had Mies van der Rohe de leiding over de Werkbundaustellung 'Die Wohnung', een expositie in Stuttgart in de Weissenhofsiedlung, een van de belangrijkste 'modelwijken' in Duitsland. Hij ontwierp enige woningen voor deze experimentele wijk waarin ook woningen van onder andere Le Corbusier en Hans Scharoun werden gerealiseerd. Ook J.J.P. Oud werd gevraagd een woningblok te ontwerpen.

Geïnspireerd door de tekening van Mart Stam van een cantileverstoel van aan elkaar getaste gasleidingen (1926), ontwierp Mies in 1927 van veerkrachtig buismetaal de stoel MR10 en de leunstoel MR20 welke hij tentoonstelde op 'Die Wohnung'.

Samenwerking met Lilly Reich
Door zijn betrokkenheid bij de Deutscher Werkbund kwam Mies in contact met de designer Lilly Reich (1885-1947). In 1926 verhuisde ze van Frankfurt am Main naar Berlijn om de professionele partner te worden van Mies voor een periode van 13 jaar (vanaf 1925 tot aan Mies' emigratie naar de Verenigde Staten in 1938). Tijdens hun langdurige en constante samenwerking ontwierpen ze de Barcelona Chair (met voetbank) voor het Barcelona Pavilion (1929) en de Brno Chair. Toen Mies directeur werd van de laatste periode van het Bauhaus, na de verhuis van Dessau naar Berlijn in 1930), werd Reich er als enige vrouw, docente. Zij doceerde er interieurkunst en meubeldesign.

Barcelona paviljoen
Voor de 'Exposicion Internacional de Barcelona' (wereldtentoonstelling van Barcelona) van 1929 ontwierp hij het Duitse paviljoen: een compositie van strakke rechte vlakken, uitgevoerd in luxe materialen. De elegante, simpele lijnen van het Duitse paviljoen in glas en steen lijken nu modern, maar voor bezoekers van de Internationale Tentoonstelling van 1929 in Barcelona (Spanje) moet het bouwwerk een schok hebben betekend. Hier staat ook zijn beroemde Barcelona-stoel die tijdens de openingsceremonie als 'troon' werd gebruikt voor koning Alfonso XIII. Het paviljoen diende voornamelijk als ontvangstruimte. Na de wereldtentoonstelling werd het afgebroken maar vanwege het architecturale en monumentale belang is het tussen 1983 en 1986 door een groep Spaanse architecten herbouwd. Daarbij is dankbaar gebruik gemaakt van de originele plannen en zwart-wit foto's.
Het paviljoen wordt gekenmerkt door een veelvuldig gebruik van luxueus aandoende materialen als travertijn, groen marmer en gouden onyx. De onyx- en marmerplaten zijn in boekvorm, d.w.z. haaks op de structuur doorgezaagd en als het ware opengeklapt, op de wanden verwerkt. Zo komen de patronen gespiegeld te voorschijn. Er werd gebruikgemaakt van grote uitkragingen en smalle stalen kolommen met kruisvormige doorsnede. Een ondiepe waterpartij zorgt voor een weerspiegeling van het gebouw. Het interieur van het paviljoen was in de lnternational Style en nam overduidelijk afstand van het utilisme dat men normaal gesproken associeerde met het Modernisme.
Het paviljoen wordt gesierd door het beeld "Morgen" van Georg Kolbe. Het beeld wordt meervoudig weerspiegeld in het glas, het water en de marmeren wanden.

De 'Barcelona Stoel', genoemd "Model 250L Barcelona Stoel", heeft als technische kenmerken:
. frame: hard veerkrachtig plat staal met hoogglans, verchroomde afwerking, zware tuiglederen singels ondersteunen de kussens.
. bekleding: afzonderlijke kussens voor rug en zit, in schuimrubber van verschillende dichtheid; gestoffeerd met bies, en knopen in hoog kwaliteitsleder, elk ledervlak is op afzonderlijke mal gesneden.

De meeste van zijn in de jaren '20 gemaakte bouwkundige ontwerpen, waaronder de plannen voor hooibouw met staal en glas, waren speculatief en nogal experimenteel. Zijn meubelontwerpen werden echter in productie genomen door de Berliner Metallgewerbe Josef Muller (1927-1931) en door de Bamberger Metallwerkstatten (vanaf 1931). Hij toonde zijn ontwerpen op de Duitse gebouwententoonstelling van 1931 en gaf het bedrijf Thonet-Mundus de exclusieve verkooprechten voor vijftien van zijn stoelen, waarvan hij sommige samen met Lilly Reich had ontworpen.

Muren zijn dan voor hem niet meer dan schermen waar je omheen loopt of die je verschuift, al naar het uitkomt. Stoelen van Mies van der Rohe zijn de klassieke vormen van de revolutionaire ontwerpopvattingen. Meubels met een onberispelijke afwerking, elegantie en evenwicht. Ze lijken ontworpen voor industriële massaproductie, maar dienen in feite zorgvuldig met de hand te worden afgewerkt om de gewenste 'machinale' indruk te leveren.

Uit de periode 1928-1930 dateert zijn Villa Tugendhat in het Tsjechische Brno, waarvoor hij ook het meubilair vervaardigde. Villa Tugendhat wordt beschouwd als een meesterwerk van modernistische architectuur van de hand van de Duitse architect. De villa werd in 1930 gebouwd in opdracht van Fritz en Greta Tugendhat en is een klassiek voorbeeld van functionalisme. In 1992 was de villa de plaats voor de onderhandelingen die leidden naar de opsplitsing van Tsjecho-Slowakije in Tsjechië en Slowakije. Sinds 1994 is de villa als museum toegankelijk.

Bauhaus
Mies van der Rohe werd de laatste directeur (1930-1933) van het Bauhaus waar hij architectuurlessen gaf voor het gesloten werd door de nazi's. Hij was verantwoordelijk voor de verhuizing van de school van Dessau naar Berlijn en zag uiteindelijk toe op de sluiting in 1933 waarna hij als freelance architect werkte in Berlijn.

Na sluiting van het Bauhaus Dessau in september 1932 werd het als particulier instituut in een leegstaande telefoonfabriek te Berlijn door Mies van der Rohe heropgericht. In april 1933 werd het definitief gesloten na een in scène gezette huiszoeking door de Gestapo om aan te tonen, dat het Bauhaus een ‘bolsjewistisch’ instituut was geweest; alleen een dergelijke beschuldiging kon juridische consequenties hebben. Van de Bauhaus-architecten, die in Duitsland bleven, paste een groot deel zich aan het officiële smaak aan, sommige maakten zelfs carrière binnen het Nationaal-socialistische systeem. Zo werd Ludwig Mies van der Rohe lid van de Reichskulturkammer, in 1934 sloot hij zich bovendien bij nog twee Nationaal-socialistische organisaties aan en ondertekende de beruchte ‘Aufruf der Kulturschaffenden. In 1933 deden hij en Walter Gropius nog mee aan een gesloten prijsvraag voor de voormalige Reichsbank. Binnen enkele jaren kon Mies van der Rohe een herdenkingsteken voor de communisten, het paviljoen van de Weimarrepubliek in Barcelona en een propagandistisch gebouw voor de nazi's bouwen; het probleem ligt hierin, dat hij zich enerzijds niets van partijpolitiek aantrok en anderzijds zijn kunstzinnige principes bij alle opdrachten trouw bleef. Het probleem ligt hierin, dat voor Mies van er Rohe de moderne vorm op iedere inhoud overdraagbaar was. In 1937 emigreerde hij naar de Verenigde Staten, niet zozeer uit protest tegen de nazi’s, maar hun weigering hem werk te verschaffen, ondanks zijn aanhoudende verzoeken. - (bron: Mies van der Rohe Haus
Het Mies van der Rohe Haus aan de Oberseestraße nr. 60 in Alt-Hohenschönhausen (Berlijn, Duitsland) is het laatste door Ludwig Mies van der Rohe ontworpen woonhuis van voor zijn emigratie naar de Verenigde Staten in 1938. Het huis ontstond in Bauhausstijl aan het begin van de jaren '30 onder de naam Villa Lemke.
In het jaar 1932 kocht het echtpaar Martha en Karl Lemke een grondstuk met toegang tot de Obersee. Op aanraden van een kennis wendden ze zich tot de bekende architect die de bouw uitvoeren zou. Na meerdere ontwerpen, die meestal twee verdiepingen bevatten, begon het bouwen in de zomer van 1932. De kosten bedroegen 16.000 Reichsmark. In het voorjaar van 1933 konden de Lemkes hun huis betrekken.
Het L-vormige huis is relatief eenvoudig en bescheiden, maar kwam daarmee ook aan de wensen van het kinderloze echtpaar tegemoet. De façade bestaat uit roodbonte, koolgebrande muurtegels, die samen met het platte dak een eigenzinnig karakter geven aan het huis. Ook het inventaris stamt grotendeels uit het atelier van Mies van der Rohe of werd door zijn partner Lilly Reich ontworpen.
Het echtpaar woonde slechts enkele jaren in de villa. In mei 1945, na de inname van Hohenschönhausen door het Rode Leger, werd de familie gesommeerd zo snel mogelijk de villa te verlaten. Het omliggende gebied werd verboden verklaard voor burgers en Villa Lemke werd als garage en opslagruimte gebruikt. Later woonden in deze en de omliggende villa's leden van het Ministerium für Staatssicherheit (Stasi). Deze betrokken het huis in 1962 en veranderden de tuin en het huis. In 1977 werd de villa door de Berlijnse Senaat op de monumentenlijst van het district gezet.
Aangezien het huis duidelijk aan het vervallen was, begonnen in de jaren '80 de eerste renovatiewerkzaamheden (overigens zonder veel succes, want de beschikbaar gestelde middelen waren ontoereikend). Tot de Wende werd het huis als wasserette en kantine voor medewerkers van de Stasi gebruikt. De tuin werd gedeeltelijk geasfalteerd en als parkeerplaats gebruikt. In 1990 nam het district Hohenschönhausen het huis over en hernoemde het tot Mies van der Rohe Haus. De benodigde renovaties volgden in 2000 en 2001.
Tegenwoordig dient het huis als tentoonstellingsruimte voor moderne kunst en is een bezienswaardigheid voor liefhebbers van de architectuur van Mies van der Rohe. Het huis is de enige internationaal bekende bezienswaardigheid van de wijk Alt-Hohenschönhausen.

Verenigde Staten
In 1938 emigreerde hij naar de Verenigde Staten, waar hij in Chicago een groot architectenbureau vestigde en decaan werd van de afdeling Bouwkunde van het Armour Instituut (Illinois Institute of Technology) in Chicago. Een van zijn studenten daar was FIorence Schust (die later trouwde met Hans Knoll) en in 1947 ging Knoll Associates het meubilair van Mies van der Rohe opnieuw produceren. In 1940 ontwierp hij een globaal plan voor een de nieuwbouw voor het instituut: een streng rechthoekig complex met afzonderlijke gebouwen voor onderwijs en onderzoek.

In Amerika heeft Mies van der Rohe zowel als particulier architect en als docent zich vooral beziggehouden met het onderzoek naar de architectonische mogelijkheden, welke besloten lagen in de economische, technische en constructieve aspecten van de moderne Amerikaanse bouwindustrie.

Al vroeg ging de belangstelling van Ludwig Mies van der Rohe uit naar het gebruikmaken van industriële elementen in de bouw. Het meest kenmerkende in de Amerikaanse ontwerpen van Mies van der Rohe is de behandeling van de gevel. Deze bestaat uit een uitwendig zichtbaar metalen skelet, ingevuld met grote glasoppervlakken. Dit metalen omhulsel is niet per definitie verbonden met het eigenlijke dragende skelet, dat zich in het inwendige van het bouwwerk bevindt. Mies van der Rohe ging aan bij het ontwerp ook uit van een bepaalde grondvorm, waarop een onderling harmoniërend samenstel van elementen wordt gebouwd.

In 1944 werd hij Amerikaans staatsburger.

Bouwstijl
Zijn bouwstijl kenmerkt zich door door heldere vormen en strakke lijnen en een consequent gebruik van staal, glas en beton met constructief knap bedachte en mooi ogende hoekoplossingen. Hij was de geestelijke vader van de standaard-wolkenkrabber" die in feite beperkt is tot een "blok", bestaande uit een stalen raamwerk gevuld met glas. (De gevel had hier geen dragende functie meer: het gebouw werd gedragen door een "intern" geraamte). De afwezigheid van ornamenten betekende een duidelijke breuk met de traditie.

Het minimalistisch motto "Less is more" vatte zijn stijl goed samen: de vorm moest tot het minimum teruggebracht zijn, maar dat minimum moest wel, qua verhoudingen en materialen, perfect zijn. De woordspeling "Less is a bore", die Robert Venturi maakte, relativeert enigszins Mies’ architectuuropvatting. Dit alles leidde wel tot architectonisch zeer verantwoorde ontwerpen, doch niet steeds tot tevreden opdrachtgevers: het Farnsworth-huis in Plano, Illinois, bestaande uit niet meer dan twee "platen" voor de (op poten staande) vloer en het plafond, met (behalve voor de badkamer) geheel glazen wanden, haalde wel vrijwel elk boek over architectuurgeschiedenis, doch leidde tevens tot een rechtszaak over de hoogte van de stookkosten. Bij andere ontwerpen bleek het verschil tussen de uitzettingscoëfficiënt van staal en glas tot lastig te verhelpen lekkages te leiden. De eerste ontwerpen waarin deze stijl werd gehanteerd waren de appartementen aan de Lake Shore Drive te Chicago, gevolgd door het Seagram Gebouw te New York. Voor het Illinois Institute of Technology ontwierp hij diverse gebouwen.

Farnsworth House in Plano, Illinois (1946-1950)
Mannheim Opera House (1953)

Philip Johnson schreef de catalogus voor de retrospectieve tentoonstelling 'Ludwig Mies van der Rohe', die in 1948 werd gehouden in het Museum of Modern Art in New York.

Het Seagram Building, (1954-1958), is een 157 meter hoge wolkenkrabber van 38 verdiepingen in New York City, op 375 Park Avenue, tussen 52nd Street en 53rd Street in Midtown Manhattan. Het is ontworpen door Ludwig Mies van der Rohe, die ervoor samenwerkte met de Amerikaan Philip Johnson. In deze gigantische 'glazen doos' bereikte van der Rohe een meesterlijk samenspel van ruimte en vorm, zonder enig decoratief aspect. Het gebouw valt op valt op door strengheid in de vorm en is een volkomen realisering van zijn devies 'less is more'!
Het Seagram Building geldt als één van de geslaagdste voorbeelden van de functionalistische esthetiek en is een meesterwerk van "corporate modernism". Het werd ontworpen als hoofdzetel voor de Canadese Seagram Company, toen de grootste producent van sterke drank in de wereld.

Neue Nationalgalerie (1962-67)
Het museumgebouw van de Neue Nationalgalerie in het toenmalige West-Berlijn werd zijn laatste ontwerp. De Neue Nationalgalerie is het Berlijnse museum voor kunst van de twintigste eeuw (van klassiek modern tot kunst van de zestiger jaren) en is gelegen aan het Kulturforum. Het museumgebouw geldt als een van de klassiekers van de moderne architectuur.
De Neue Nationalgalerie is het enige bouwwerk, dat door Ludwig Mies van der Rohe na de Tweede Wereldoorlog in Duitsland kon worden gerealiseerd. In 1962 ontving hij de opdracht een museum te ontwerpen. Hij greep terug op zijn niet uitgevoerde ontwerp uit 1957 voor een hoofdkantoor van de Cubaanse rumproducent Bacardi in Santiago de Cuba. De bouw werd in 1968, een jaar voor zijn dood, voltooid. De Neue Nationalgalerie was het eerste museum, dat op het nieuwe Kulturforum Berlin in Berlin-Tiergarten niet ver van de Potsdamer Platz, werd geopend.
Met de Neue Nationalgalerie realiseerde Mies van der Rohe het door hem ontwikkelde idee van één grote, algemene ruimte. Op een terras van 105 x 110 meter, waardoor een lichte helling omlaag naar het Landwehrkanal wordt overbrugd, werd het vierkante, stalen paviljoen gebouwd. Het dominante dak van de expositiehal, gedragen door stalen kolommen, heeft een lengte van 64,8 meter, en de glazen wand rondom is 7,2 meter naar binnen geplaatst. De aldus ontstane open bovenruimte is bestemd voor de wisseltentoonstellingen. In de benedenruimte bevinden zich de zalen voor de permanente collectie. Tenslotte is er naast het gebouw, aan de Westzijde, nog een ommuurd beeldenpark.

Invloed
Zijn werk is niet weg te denken uit wat de Internationale Stijl is gaan heten: een bouwstijl die geen relatie meer heeft tot een bepaalde lokale architectuur-traditie, doch in feite op elke plek kan worden neergezet. Voor zover nog een associatie met een bepaalde omgeving wordt opgeroepen, heeft deze stijl zijn eigen biotoop geschapen: die van het zakencentrum met een beeldhouwwerk van Henry Moore op een esplanade in travertinsteen.

De stijl van Mies van der Rohe werd overgenomen door vele architecten, met name het bureau Skidmore, Owings and Merrill. Uiteindelijk zou de proliferatie van de wat onpersoonlijke stijl leiden tot de denigrerende term "SOM-doos", waarbij de afkorting SOM gekscherend vertaald werd naar "Same Old Model". De Internationale Stijl zou echter enkele decennia welhaast verplicht zijn voor de bouw van grote kantoorgebouwen in de zakendistricten van de grote wereldsteden. Pas vanaf de jaren '70, door de opkomst van het postmodernisme in de bouwkunst, gingen architecten zich meer constructivistische vrijheden veroorloven, alsmede ornamentalistische frivoliteiten die door Mies van der Rohe als volstrekt onfunctioneel zouden zijn beschouwd.

De invloed van Mies van der Rohe is onmiskenbaar: de skyline van wereldsteden is ondenkbaar zonder de rechthoekige wolkenkrabber, die nog steeds een geaccepteerde vorm van huisvesting is voor het hoofdkantoor van grote ondernemingen.

  Zie ook vintage Mies van der Rohe op de website van Galerie Kunstbus  


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 352.