kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 15-01-2010 voor het laatst bewerkt.

Organische-Architectuur

Organische Architectuur

Bij organische architectuur gaat het om gebouwen die vanaf de eerste steen op een natuurlijke manier tot stand zijn gekomen. De gebouwen passen in hun omgeving. In extreme gevallen lijken de gebouwen echt op planten en dieren die uit zichzelf groeien en met hun omgeving versmelten.

De antroposofische stroming koos in de jaren tien en twintig van de twintigste eeuw voor de expressionistische bouwkunst. De filosoof van de antroposofische beweging Rudolf Steiner nam het organisch bouwen als uitgangspunt voor zijn instituut, het Goetheanum in Dornach vlakbij Bazel ( het eerste uit 1913-1920, het tweede voltooid in 1928). Een gebouw moest groeien en niet puur rationeel opgezet zijn. Een rechte hoek van negentig graden was dodelijk voor de gevoelswereld van de gebruiker, hij zou hem kunnen verkillen. Kleuren en vormen zouden van grote invloed zijn op zijn stemming en zelfs op het functioneren van de maatschappij. Antroposofische gebouwen volgden dan ook programma's waarin hoeken van negentig graden vermeden werden en speciale kleurenschema's bedacht werden om de gemoedstoestand van de gebruiker in een zo harmonisch mogelijke staat te brengen.

In Nederland ontwikkelde zich in de jaren '10 de expressionistische baksteenarchitectuur De Amsterdamse School. Deze werd gekenmerkt door een organische vormgeving, fraai metselwerk, gestileerde bas-reliëfs, witgeschilderde ramen met horizontale roedenverdeling.

Het werk uit de periode 1923-1929 van de Hilversumse architect W. M. Dudok kreeg de naam 'romantisch kubisme'. Hij combineerde geometrische basisvormen op een gevoelsmatige manier. De asymmetrische composities van horizontale en verticale volumes werden opgetrokken in baksteen. Typische kenmerken waren de brede horizontale voeg, het sober gebruik van keramische tegels, de verdeling van vensters in horizontale stroken en bolvormige versieringen.

De Amerikaanse architect Frank Lloyd Wright, was één van de grote bouwers van de eerste helft van de 20ste eeuw. Hij gaf niet alleen vele impulsen tot vernieuwing aan de Amerikaanse en Europese Architectuur, maar ook in zijn eigen oeuvre wist hij consequent en op steeds verrassende wijze zijn ideaal organische architectuur te verwezenlijken. Volgens hem is organische architectuur gebaseerd op het idee van eenheid in zijn en handelen: architectuur moet voortvloeien uit de 'wetten der natuur' en dus ook in vorm en materiaal niet tegenstrijdig met de natuurlijke omgeving zijn. Daarnaast moet architectuur, als product van de cultuur, deze gestalte geven, de eenheid van natuur en cultuur belichamend en de gemeenschap dienend. Ook in geschrifte heeft Wright bekendheid aan deze, wel als romantisch gekwalificeerde opvatting van functionalisme gegeven.

Na wereldoorlog II en bijna gelijktijdig met het optreden van de niet-geometrisch abstractie in de schilderkunst werd het rationalisme in de bouwkunst - dat in de V.S. onder invloed van de emigratie van grote Duitse architecten triomfeerde en dat ook een interessante ontwikkeling in Zuid-Amerika doormaakte- een fel omstreden onderwerp van discussie. Het zuivere functionalisme werd verworpen voor een meer aantrekkelijke indeling van de ruimte. De traditionele materialen zoals steen, keramiek, baksteen en hout keerden terug. Men sprak over een organische architectuur en men beriep zich hierbij op de voorbeelden van alvar aalto, die beroemd is geworden door zijn manier van verwerken van de traditionele bouwmaterialen, en op die van frank lloyd wright, aan wie men ook een diepgaande studie over het Amerikaanse landhuis dankt. Het psychologische en sociologische onderzoek wordt op die manier een essentieel onderdeel van het ontwerp, soms zelf het meest overwegende, zoals in de scholen die door Richard Neutra ontworpen zijn. De organische architectuur mag echter niet opgevat worden als een loslaten van de gedachte van de functie, maar eerder als een uitbreiding daarvan, in die zin dat zij ernaar streeft binnen de voor de hand liggende functies van het huis ook die op te nemen die betrekkeing hebben op de psychologie van de bewoner ervan. Verder wilde men het huis plaatsen in het geheel van het stedebouwkundig patroon en dit niet alleen laten voldoen aan de eisen van bruikbaarheid, maar ook aan die van ontspanning, opvoeding en maatschappelijk leven. Daaruit volgt dat de architect meer belang is gaan hechten aan de traditionele waarden van de omgeving en van de stad waarin hij werkt en dat hij het steeds grotere belang erkent(ook psychologisch) van de binnenhuisarchitectuur.

De organische architectuur is in contrast met het nog steeds levendige functionalisme en De Stijl een bouwkunst die de mens centraal stelt en die niet slechts functioneel is, maar ook aan het gevoel en de verbeelding appelleert. Bij het Functionalisme of zakelijkheid werd juist het denken het uitgangspunt: hoe wordt een gebouw gebruikt, wat zijn de handigste vormen? Al vroeg in de CIAM debatten had Le Corbusier tegenover het radicale functionalisme (Stam, Teige, Meyer) de stelling verdedigd dat esthetiek een fundamenteel menselijke functie is. Dat is een stellingname die na de Tweede Wereldoorlog - in de context van ideologische onderkoeling en formele verschraling van de moderne architectuur - door bijv. Van Eyck in woord en gebouw verder is gedemonstreerd en onderbouwd.

Toen er aan het einde van de twintigste eeuw steeds meer aandacht kwam voor natuur en milieu, werd het ook duidelijk dat de organische architectuur in de eenentwintigste eeuw op de een of andere manier weer zou opbloeien in plaats van te verdwijnen.

Architectenbureau Alberts & Van Huut heeft behoorlijk wat spraakmakende gebouwen gerealiseerd. De hoofdkantoren van de ING en de Gasunie zijn illustratief. Ook in de gezondheidszorg is Alberts & Van Huut actief. Het kinderpsychiatrisch ziekenhuis in Alkmaar komt onder meer van de tekentafels van dit Architectenbureau. In deze nieuwsbrief de visie van Max van Huut op landschap, stedenbouw en architectuur.
De ontwerpwijze van Alberts & Van Huut wordt de organische architectuur genoemd. Van Huut hierover: 'Mensen worden beïnvloed door hun omgeving. Ze worden niet alleen gevoed door organisch voedsel, maar ook door geluid en visuele vibraties. Zonder dat we ons daarvan bewust zijn, bepaalt de omgeving sterk ons wezen. Met dit als uitgangspunt is het voor de hand liggend dat architectuur een bepalende rol speelt in het leven. Hoe, en wat we bouwen is een uitdrukking van ons mens- en wereldbeeld. Kubusactige vormen bepalen in sterke mate onze rationele ontwikkeling. Lossere, vrijere vormen, de zogenoemde organische vormen, doen vriendelijker en harmonischer aan. Deze vormen bepalen in sterke mate onze intuïtieve ontwikkeling. In landschap, stedenbouw en architectuur zullen we deze ontwikkeling steeds meer waarnemen. In plaats van de eeuwenoude overheersende rechte hoek, zouden er in de nabije toekomst wel eens veel meer creatievere, organische vormen kunnen komen.'
natuur in het gebouw kan ook in het gebouw worden binnengehaald in de vorm van een weelderige begroeiing op plaatsen waar de ruimte voor is, bijvoorbeeld in het restaurant of in open ruimtes. In de gebouwen zelf wordt ook rekening met het milieu gehouden en kan de energierekening laag blijven. Zo kan bijvoorbeeld het regenwater worden opgevangen en gezuiverd om vervolgens te kunnen dienen voor de beplanting. Er kan voor worden gezorgd dat er voldoende daglicht binnenkomt, zodat het gebruik van kunstlicht beperkt kan blijven. En in elke kamer kan het raam open en de verwarming kan zelf worden geregeld. De natuur is de voornaamste inspiratiebron van de architect. Het bouwwerk wordt als een derde huid gezien voor de mens. Na de huid zelf en de huid van kleding biedt een huis de mens een volgende beschermingslaag tegen de grillen van de buitenwereld.

Belangrijke architecten die organisch bouwden zijn onder andere Hundertwasser, Bruce Goff, Herb-Greene, Louis Sullivan, Frank Lloyd Wright, Antoni Gaudi, Rudolf Steiner, Eero Saarinen, Alvar Aalto, Hans Scharoun en Frank Lloyd Wright.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1831.