kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 05-05-2008 voor het laatst bewerkt.

Pietro da Cortona



Pietro da Cortona? ca. 1625-30

Italiaans schilder en architect, geboren 1 november 1596 Cortona - overleden 16 mei 1669 Rome.

Da Cortona, eigenlijk Pietro Berrettini, was in zowel de beeldende kunst als de architectuur een voorbeeld voor zijn tijd. Hij was vooral frescoschilder en werkte in barokstijl met elementen uit de klassieke mythologie of de geschiedenis. De onderwerpen van zowel fresco's als schilderijen zijn meestal ontleend aan de klassieke mythologie of geschiedenis en geven in allegorische vorm commentaar op het leven van opdrachtgevers en de eigen tijd. Een ander typisch kenmerk waren de plafondschilderingen in onderaanzicht (dal sotto in sù). Op deze manier doorbrak hij op optische wijze de afgeslotenheid van de zoldering geheel. Deze illusionistische barokke schildertrant is te zien in diverse fresco's, o.m. in de tegenwoordige Galleria Capitolina, in de Santa Bibiana (1624–1626) en in het Palazzo Barberini. Deze laatste schildering vormt een eenheid met de architectuur en beeldhouwkunst van de zaal. Ook decoreerde hij te Florence het Palazzo Pitti.
Pietro da Cortona was een meester in het voor de barok kenmerkende illusionisme. Hierbij werd zo geschilderd dat de kijker dacht dat hij het gebeuren echt bijwoonde. Een eenvoudige vorm hiervan werd bereikt door op een muur bijvoorbeeld een deuropening te schilderen, terwijl het leek of je die deur zo open of dicht kon doen. Dit noemen we een trompe l'oeil (gezichtsbedrog).

Biografie
Al jong vertrok hij naar Rome waar hij de de werken van Rafael, Michelangelo en andere grote meesters, en de oude standbeelden en bas-reliefs bestudeerde. Reeds vroeg vond hij veelvermogende beschermers en vielen hem prestigieuze opdrachten ten deel.


Allegorie op de triomf van de goddelijke voorzienigheid, 1633-1639, plafondfresco, Rome, Palazzo Barberini
De Gran Salone in Palazzo Barberini is de imposantste en één van de vele rijk gedecoreerde vertrekken in het gebouw. Het heeft een duizelingwekkend en bedrieglijk plafondfresco, geschilderd door Pietro da Cortona in opdracht van paus Urbanus VIII, een lid van de Barberinifamilie. Het gaat om een verheerlijking van diens pontificaat. In 1625 hadden de Barberini’s het Palazzo Sforza en andere gebouwen in de omgeving van hun eigen paleis verworven. Het geheel dat daaruit ontstond is het huidige palazzo Barberini. Carlo Maderna was tot aan zijn dood architect voor het project en werd opgevolgd door Bernini in 1629. Deze ontwierp de hoge centrale salone, die twee verdiepingen omvat. Da Cortona bouwde later ook de theatervleugel van het paleis (afgebroken in 1926 bij de aanleg van de huidige Via Barberini.)
Da Cortona breekt het gehele plafond als het ware open, en boven de feestzaal trekt de allegorie ter verheerlijking van het pausdom en van het huis Barberini als een hemels visioen juichend voorbij. (KIB bar 21)
Zoals in de galerij van het Palazzo Farnese lijkt het plafond door het effect van schildering en perspectief te bestaan uit een omlijsting met beeldengroepen, maar hierachter is een eindeloze hemel zichtbaar. Zowel boven als onder de omlijsting dwarrelen groepjes figuren rond, op wolken gezeten dan wel vrij rondzwevend, en op die manier wordt er een tweezijdige illusie gesuggereerd: sommige figuren lijken binnen de hal rond te zweven, terwijl andere omhoogvliegen naar een eindeloze verte vol licht. Wij staan verbijsterd over zoveel dynamiek en moeten erkennen dat hier de climax van de barok onmiskenbaar is. (Janson 485; wga)

De hertog Ferdinand II beriep hem (waerschynlyk in 1640, andere schryvers zeggen vroeger, andere later) naer Florence, om eenige zalen in het paleis Pitti te schilderen. Hier vertoefde hy verscheidene jaren, en had reeds het vyfde plafond begonnen, toen hy, wegens eene hem aengedane belediging eensklaps het hof verliet, naer Rome terug keerde, en zyn werk onvoltooid liet, dat door zynen leerling Ciro Ferri voltrokken werd. Te Rome legde hy onder anderen de hand aen de koepel en het gewelf der nieuwe kerk der padri dell' Oratorio; in de galery Panfili schilderde hy voor Innocentius X de voornaemste lotgevallen van Eneas, en van Alexander VII verkreeg hy, na de kerk della Pace op eene waerdige wyze versierd te hebben, het ridderschap.
Het eigenaerdige van Da Cortonas talent bestond omtrent hierin: na dat hy zich eenen schat van studien naer de beste Florentynsche en Romeinsche meesters en naer antieken, vooral naer bas-reliefs, verzameld had, schiep hy zichzelven een gemakkelyken styl, waerdoor hy den schyn der volmaektheid van zyne voorbeelden wist te bereiken, terwyl hy nogthans de wezenlyke moeyelykheden vermeed. Hy bezigde by voorkeur groote ruimten, waerdoor hy in staet was schoone contrasten, zoo wel in de figuren als in het licht en bruin, te brengen. Op deze wyze hadden zyne voortbrengsels iets vloeyends voor het oog, doch de kenner ontwaert daerin gebrek aen sprekende waerheid, overtollige figuren, en gelykenis in vormen, gebaren, kleeding, en zelfs in de plooyen der gewaden. - Zyne manier vond weldra, in Rome niet alleen, maer ook door gansch Toskane, en wel namelyk te Florence, talryke navolgers.
- (koloriet is helder en warm en wordt in zijn latere werken steeds lichter. Dat werk kan al meer naar het einde van zijn schilderscarrière gesitueerd worden omdat hij zich meer en meer met architectuur ging bezighouden. Zijn kerkgevels lijken op toneeldecors, die in de felle Romeinse zon een bewogen licht-donker contrast tonen. Bouwwerken van zijn hand zijn de gevels van de Santa Maria della Pace (1656/1657), de Santa Maria in Via Lata (1658-1662) en de kerk SS. Luca e Martina (1634-1650), alle in Rome.


Santa Maria della Pace, 1656-1657, Rome
In de vlakke gevel neemt het spel van licht en schaduw een vooraanstaande plaats in. De door zuilen ondersteunde halfronde uitbouw boven de ingang zet het gebouw gelijkvloers in een schemerig halfdonker. Maar een ander principe van de zich steeds meer baan brekende barok komt hier nog duidelijker naar voren: het beheersen van de ruimte met als gevolg de beweging in de architectuur. De gevel is niet meer recht, hij komt beneden naar voren en krijgt boven een tegengestelde beweging door een concaaf inspringende, door zuilen onderverdeelde bovenbouw. (KIB ren 14)

Pietro da Cortona was naast Giovanni Lorenzo Bernini (1598-1680) en Francesco Castelli Borromini (1599-1667) een toonaangevend kunstenaar voor de barok-architectuur die in Rome werd geschapen. Deze kunstenaars pasten nieuwe methodes toe om hun ideeën en die van hun beschermers tot uitdrukking te brengen. Hun bouwwerken waren doorgaans enorm groot en gebaseerd op gebogen vormen die een effect van beweging teweegbrachten en ervoor zorgden dat de architecten nieuwe soorten plattegronden toepassen en met nieuwe ruimtelijke concepten konden experimenteren.
Zij hechtten meer belang aan ingewikkeldheid en rijke materialen dan aan eenvoud en soberheid, en lieten zich meeslepen door dramatische lichteffecten. Men buitte het optisch bedrog uit en imiteerde in de ene kunst vorm methodes van de andere. - (schilder- en beeldhouwkunst samen met de Jezuïet Domenico Ottonelli.

Websites:
. Pietro da Cortona en beelden een imposante decoratieve cyclus uit met voorbeelden betrekking hebbend op de klassieke levensmythologie en opvoeding van de prins. Het geheel van fresco’s en stucwerk is waarschijnlijk een van de meest representatieve voorbeelden van de Florentijnse Barok. Met de bijzondere fresco's le Quattro età dell'uomo (1637) van Pietro da Cortona in La Sala della Stufa in opdracht van de Medici, werd dat seizoen een Barok impuls gegeven aan de Florentijnse schilderschool.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 93.

Tweets by kunstbus