kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 07-01-2010 voor het laatst bewerkt.

Richard Neutra

Oostenrijks-Amerikaans architect, geboren 8 april 1892 in Wenen - overleden 16 april 1970 in Wuppertal, Duitsland.

Richard Neutra wordt beschouwd als één van de meest belangrijke en vooruitstrevende modernistische architecten van de Westkust en was een van de wegbereiders van het CIAM in de Verenigde Staten. Zijn stijlvolle ontwerpen waren beïnvloed door de informele Californische levensstijl en verbeeldden een wat ongedwongener vorm van het Modernisme. Zijn villa's met lichte skeletstructuren en brede dakoverstekken opgebouwd uit staal en beton, hout en glas worden het handelsmerk van een architectuur die de natuur omarmt en de standaardelementen van het modernisme -bandramen, platte daken, inbouwmeubels en glaswanden- in symbiose brengt met het Californische landschap. Als geen ander slaat hij een brug tussen de vaak gepolariseerde werelden van Taliesin en het Bauhaus.

Biografie
Richard Joseph Neutra werd in de Oostenrijkse hoofdstad Wenen geboren als jongste van vier kinderen. Hij groeide op in een milieu van niet-gelovige, geassimileerde joden.

Neutra studeerde van 1911 tot 1917 aan de Technische Hochschule van Wenen waar hij Adolf Loos ontmoette die juist was teruggekeerd van een verblijf op het Amerikaanse continent en de interesse voor de Amerikaanse architectuur bij de jonge student opwekte. Het vuur werd verder aangewakkerd toen Neutra een boek met tekeningen van Frank Lloyd Wright in handen kreeg.

Er is niet één bron van het nieuwe bouwen, naast Bauhaus was er ook Chicago (hoogbouw) en Wenen (laagbouw). Aan het einde van de negentiende eeuw gaven drie architecten die stad haar gezicht: Otto Wagner, Josef Hoffmann en Adolf Loos. Wagner vond dat een gebouw van zijn tijd moest zijn; Loos vond dat een gebouw voorbij zijn tijd moest zijn, met wisselende modes mocht het niets van doen hebben. Neutra was een leerling van Loos, de man die lyrisch was over Amerika, waar hij ooit kort was geweest.

In 1921 ging hij werken voor de gemeentelijke bouwwerken in Luckenwalde, waar hij de vroege modernist Erich Mendelsohn (1887-1953) ontmoette. In 1922 verhuisde de inmiddels getrouwde Richard Neutra naar Berlijn, waar hij een aanstelling kreeg in de studio van Erich Mendelsohn.

In 1923 emigreert Neutra in 1923 naar de Verenigde Staten, zijn vriend Rudolph Schindler (1887-1953) achterna en in 1929 werd hij Amerikaans staatsburger. In Chicago vond Richard een baan als tekenaar op het bureau van William Holabird en Martin Roche.

In 1924 vertrok hij naar Spring Green in Wisconsin, waar hij korte tijd samen werkte met Frank Lloyd Wright, voordat hij uitgenodigd werd door zijn vriend Rudolph Schindler om een tijdlang te gaan werken en wonen in Schindler's Kings Road House in Californië. Met Schindler - toen nog ontwerper in dienst van Wright - werkte Neutra sindsdien meermaals samen, onder andere aan het prijsvraagontwerp voor het Volkenbondpaleis in Genève, Zwitserland (1927).

Neutra opende in 1926 zijn eigen architectenbureau in Los Angeles met zijn vrouw, Dione en ontwierp het Jardinette Apartment House van gewapend beton (1926-1927) in Los Angeles en het Lovell House (1927-1929), dat een stalen frame had en dat binnen veertig uur gebouwd kon worden. Neutra staat bekend om zijn grote aandacht voor de ware noden van zijn cliënten, al ging het om een simpel huis of een villa. Hij gebruikte soms zelfs gedetailleerde enquêtes om uit te vinden wat de eigenaars echt nodig hadden, tot grote verrassing van zijn cliënten.

The Lovell House
Neutra's doorbraak in de architectuurwereld kwam met het Lovell Health House in Los Angeles (1927-1929) voor de progressieve arts Lovell die geïnteresseerd was in de mogelijkheden van 'gezonde architectuur'. Neutra's ontwerp was een poging zo'n architectuur gestalte te geven: de open skeletconstructie gaf vrij toegang aan zowel lucht als licht en plaatste de bewoners in relatie met de natuurlijke omgeving van bossen en heuvels. Op het huis van Lovell volgde een succesvolle serie villa's, waarin Neutra steeds meer een eigen trant ontwikkelde.

Bouwstijl
De villa's van Neutra worden over het algemeen gekenschetst door de suggestie van ruimtelijkheid. Het vriendelijke klimaat in Californie stond hem toe om met lichte constructies met veel glas en open ruimtes architectonische ruimtes te creeren die vloeiend overliepen in de omringende natuur. Glazen muren, patio's en veranda's laten het omringende landschap binnenkomen in de vertrekken van het huis. Omgekeerd worden zijn woningen ook deel van dat landschap - een kwaliteit die de associatie oproept met de elegant gestapelde formaties van Frank Lloyd Wright.
Tegelijk zijn Neutra's scheppingen onberispelijk modern, zowel in technisch opzicht (indertijd) als in visueel opzicht (ook nu nog).
Neutra verkoos vaak industriële materialen boven natuurlijke materialen. Daarin staat de Oostenrijker in Amerikaanse dienst dichter bij de Europese school van modernisten (Le Corbusier, Walter Gropius, Ludwig Mies van der Rohe) dan bij de Amerikaanse school van Wright.

In 1928 en 1929 stichtte Neutra de Academy of Modern Art in Los Angeles, waar hij zelf architectuurlessen gaf.

In de jaren '30 experimenteerde hij met nieuwe materialen en bouwtechnieken bij zijn gebouwen, zoals zijn eigen huis, het Van der Leeuw Research House (1931-1933).

Hij ontwikkelde de prefabwoning 'One plus Two' en een stadsplan getiteld 'Rush City Reformed'.

Neutra ontwikkelde zich als gerespecteerd theoreticus met aandacht voor de maatschappelijke kant van bouwkunst. Hij ijverde voor CIAM, publiceerde talrijke artikelen en boeken en dacht na over de sociale en ecologische implicaties van stedenbouw. Zijn maatschappelijke ideeën gaf hij vorm in een opzienbarende ontwerp voor een school (Corona Avenue School, Los Angeles 1935) en een arbeiderswijk Channel Heights (San Pedro, 1942-1944).

Zijn mooiste villa's in de International Style bouwde hij na de Tweede Wereldoorlog: Tremaine House in Santa Barbara (1947-1948), Singleton House in Los Angeles (1959) en in het bijzonder Kaufmann House in Palm Springs (1946-1947). Door gebruik te maken van grote hoeveelheden glas- en cantileverdaken verbond Neutra de interne en externe ruimte met elkaar. Zijn plaatsgebonden meubilair, dat vaak ingebouwd werd of was gemaakt van verchroomde buizen, maakte er nog meer een echte 'designeenheid' van.

Van 1949 tot 1959 werkte hij met Robert Alexander aan grotere openbare opdrachten, zoals de Miramar-kapel in La Jolla (1957).

Vervolgens werkte hij samen met zijn zoon Dion Neutra die na Richards overlijden in 1970 het kantoor in Los Angeles overnam. Neutra's zoon Dion is nog steeds eigenaar van de door Neutra zelf ontworpen Silverlake office, die nu de naam "Richard and Dion Neutra Architecture" draagt.

Neutra had een sterk gevoel voor ironie. Een voorbeeld is te vinden in zijn autobiografie, Leven en Vorm, hij vertelt daarin een anekdote over een anonieme filmproducent/klant die een slotgracht rondom het huis, dat Neutra voor hem en zijn Perzische bediende ontwierp, onder stroom zette. Hij viste de lijken er de volgende ochtend uit en verbrandde ze in een speciaal ontworpen verbrandingsoven.

Websites:
. GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article Amerika belichaamt'. De tent is een membraan door kabels in toom gehouden, de minimale scheiding tussen binnen en buiten. Membraan-architectuur werd zijn missie. 'Onze huid is een membraan', schreef hij, 'geen barricade.' Mens en natuur zijn één; men moet wonen in de natuur, niet daarvan gescheiden. Het membraan van zijn architectuur was glas, zo veel mogelijk en zo groot mogelijk.

Typerend voor de huizen van Neutra is het asymmetrische ontwerp. Het zijn vleugels, korte en langere, die haaks op elkaar staan, zwembad en terrassen omsluiten. Hij ontwerpt niet een plek, maar een overgang: binnen en buiten verenigd onder een doorlopend plafond dat een luifel wordt, slechts gescheiden door een vlies van glas dat opengeschoven kan worden.

Zijn huizen zijn gesloten aan de straatzijde en open naar de natuur aan de achterzijde. In het heuvelachtige Californische landschap bouwt hij niet op een heuvel, maar maakt het huis onderdeel van de heuvel. Wat aan straatzijde als één verdieping oogt, blijkt aan de andere zijde niet zelden drie verdiepingen te tellen, trapsgewijs in de heuvel verwerkt.

Waar Frank Lloyd Wright de open haard tot het hart van zijn architectuur maakte, verplaatste Neutra de haard naar de zijkant, zodat hij dubbel kon worden gebruikt - binnen én buiten. Wat waren terrassen anders dan plafondloze kamers?

Zijn ideeën over architectuur doopte hij Biorealisme: het realisme van de noden van de gebruiker. Voor hij ook maar dacht aan een plek (die hij vaak adviseerde) of een schets, voerde hij uitputtende gesprekken met zijn opdrachtgevers. Hij liet ze - echtparen onafhankelijk van elkaar - brieven schrijven over hun verlangens, gedragingen en eigenaardigheden. Die informatie filterde hij tot een Abstract of Client's Re qui rements, uitgangspunt voor het ontwerp. De architect, vond hij, moet uitgaan van de mens, niet van de materie. En die mens moest geplaatst worden in relatie tot zijn omgeving. Het (gecultiveerde) landschap was zeker zo belangrijk als het interieur. Palmbomen werden gerespecteerd en eucalyptusbomen, zijn favoriet, overdadig geplant. De natuur was deel van het huis.

Uit zijn ontwerpen spreekt niet alleen de invloed van Loos (eerlijkheid) en Wright (integratie in de omgeving), maar ook van De Stijl en de traditionele Japanse bouwkunst. De ruimtelijke eenvoud van de laatste, gekoppeld aan het ritmisch vlakkenspel van De Stijl, typeert zijn volgroeide architectuur. Het huis dat hij in 1949-'50 bouwde voor zijn zoon en partner Dion wordt wel omschreven als 'een essay in punt, lijn en vlak', niet toevallig een echo van Kandinsky's beroemde boek over abstracte kunst.

Hoewel alle buitenhuizen een ruime en luxueuze indruk maken, verschillen ze drastisch in maatvoering en kostprijs. Neutra wilde bouwen voor iedereen, ongeacht zijn beurs. Het goedkoopst was ongetwijfeld het Koblick House, een eenvoudig houten huis, 'een buiten voor stadsmensen in de boomgaarde', dat in 1933 4000 dollar kostte. Het duurste was het Kaufmann Desert House uit 1947, waarvan de rekening op 300.000 dollar kwam.

Kleine huizen leken groot door het gebruik van glas in de gevels en spiegels in het interieur die ruimte suggereerden waar die niet was. Grote huizen kregen veelal dezelfde materiaalbehandeling als kleine, waarbij Neutra een perverse voorkeur aan de dag legde voor goedkope materialen. Favoriet voor keukens en badkamers in de jaren dertig was Marlite, een glimmend formica-achtig materiaal. Functie ging boven status. Hoezeer zijn huizen ook aan elkaar verwant zijn, er is één huis dat radicaal met dat concept breekt. Het Von Sternberg House (1935-36) dat hij bouwde voor de filmregisseur, lijkt meer het resultaat van diens eisen dan van Neutra's ideeën. Het is niet rechthoekig, zoals de andere, maar rond. Niet van hout, maar geheel van metaal. Niet open, maar gesloten. Zelfs de patio en het zwembad gaan schuil achter hoge muren; het landschap is alleen te bewonderen vanachter de ramen op de bovenste verdieping. Het resultaat was een Teutoons kasteel geïnterpreteerd onder de Californische zon: een zilveren pijl.

Opvallend detail, als een duimafdruk van Neutra, is het gebruik hier en in het Lovell House, van een ordinaire Ford-koplamp als schijnwerper. Het is niet alleen functioneel, maar vooral een hommage aan Henry Ford, die de lopende band introduceerde bij de autofabricage. Zijn favoriet, naast Sweet's Catalogus waarin alle beschikbare kant-en-klare bouwmaterialen vermeld staan.

Neutra's bemoeienis beperkte zich niet tot de buitenkant, ook het interieur had zijn bijzondere aandacht. Aanvankelijk ontwierp hij, in navolging van Frank Lloyd Wright, vaste zitgroepen voor de woningen, waarmee hij dwingend voorschreef hoe het huis gebruikt moest worden; waar men moest zitten om wat te zien. Daarnaast ontwierp hij de boemerangstoel, geschikt voor binnen en buiten, en een tafel waarvan de poten ingeklapt konden worden, zodat hij achtereenvolgens dienst kon doen als eettafel en salontafel.

In de late jaren veertig, begin jaren vijftig legde Neutra een duidelijke voorkeur aan de dag voor het Mid-century ontwerp: stoelen van Eames en Saarinen, salontafels van Noguchi en bankjes van Nelson. Het is niet duidelijk of ze er speciaal zijn neergezet voor de foto, zoals op de meeste foto's ook niet de bewoners poseren maar de architect, of dat Neutra dit meubilair aan zijn klanten opdrong. Dit laatste kan, gezien zijn dwingende opvattingen, niet worden uitgesloten. Voor Neutra was niets toevallig en alles functioneel; lichte meubelen hoorden bij een licht interieur. Bepaalde tafels waren voor hem 'volstrekt onacceptabel'.

Hoe zuiver en modern hij ook was, op één punt smokkelde Neutra. Hij hield ervan om het hout van kozijnen, hekken en dakgoten zilverkleurig te verven. Hout dat oogt als metaal, dat was vloeken in de kerk van de 'eerlijkheid' (van materiaal, van constructie). Neutra verdedigde zich tegen de kritiek door te wijzen op het reflecterende karakter van de verf, die de constructie lichter deed lijken, immateriëler. Meer van licht en lucht, dan van hout en metaal. Het huisje van Knor in de opvatting van Knir. - (Uit 'Niet een plek maar een overgang', tekst Ron Kaal, 10 maart 2001, De Volkskrant)


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 261.