kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

School-van-Chicago

De Amerikaanse architectuur is voortgekomen uit die van Europa. De invloed van de oorspronkelijke inheemse architectuur is gering geweest. In Midden- en Zuid-Amerika hebben Spanjaarden en Portugezen hun woonhuizen en kerken gebouwd en de barok is er nog lang blijven bestaan. Nederlandse, Franse en Engelse kolonisten hebben in NoordAmerika de renaissance en het classicisme uit Europa overgebracht. Na de vrijheidsoorlog (1774-1873) heeft de culturele invloed van Engeland nog lang stand gehouden. Frankrijk, dat Amerika had gesteund in de opstand tegen Engeland, had ook een blijvende invloed gekregen. De nieuwe hoofdstad Washington werd gebouwd naar een klassiek plan, in 1791 ontworpen door een Franse militaire ingenieur, Pierre Charles l'Enfant. Amerikaanse architecten studeerden aan de 'Ecole des Beaux Arts' in Parijs. Na het neo-classicisme volgde, later dan in Europa, de neo-gotiek. Intussen werden fabrieken en pakhuizen gebouwd zonder toepassing van neo-stijlen, geheel als utiliteitswerken. Deze werden echter niet als architectuur beschouwd. Wel werden gegoten ijzeren kolommen en stalen balken voor kantoorgebouwen gebruikt, maar verborgen achter gevels in neo-stijl.

Na de grote brand van Chicago in 1871 volgde in deze stad een periode van koortsachtige wederopbouw. In die tijd waren er onder de architecten die in Chicago en St. Louis bouwden, verscheidene die intensief naar een niet-historische, rationele stijl zochten. Ze vonden steun in de mening van Viollet-le-Duc dat een nieuwe architectuur kon ontstaan en dat de toepassing van ijzer daarbij van veel belang kon zijn. Deze rationele stroming wordt de 'School van Chicago' ge
noemd omdat deze stad er het voornaamste centrum van was.

William Le Baron Jenney (1832-1917) had een ingenieursstudie in Parijs gevolgd. In het Home Insurance Building in Chicago (1883-1885) paste hij voor het eerst een volledig staalskelet toe.
Het gebouw was negen verdiepingen hoog, dus nog geen 'wolkenkrabber', maar het systeem maakte het mogelijk een veel grotere hoogte te bereiken. In de architectuur was van de aanwezigheid van het skelet nog niets te bemerken.

Henry Hobson Richardson (1838-1886) studeerde aan de 'Ecole des Beaux Arts' in Parijs. Hij werkte bij Henri Labrouste die in de Nationale Bibliotheek in Parijs zichtbare ijzerconstructies had toegepast. In 1865 keerde hij naar Amerika terug en vestigde zich als architect in Boston. Zijn monumentale stijl van bouwen was verwant aan de romaanse architectuur zonder daarvan een nabootsing te zijn. Hij bouwde het Marshall Field Warehouse in Chicago (1885-1887) waarvan de architectuur veel invloed heeft gehad op die van andere bouwwerken.

Louis Henri Sullivan
Louis Henri Sullivan (1856-1924) is de belangrijkste architect van de School van Chicago geweest. Hij studeerde een jaar aan het 'Massachusetts Institute of Technology' waar hij er al spoedig genoeg van had de klassieke orden te moeten leren. Na een korte tijd bij William Le Baron Jenney te hebben gewerkt ging hij naar Parijs waar hij een korte tijd doorbracht aan de 'Ecole des Beaux Arts'. In 1875 kwam hij terug in Chicago, werkte bij enige architecten en kwam in 1879 op het bureau van Dankmar Adler (1844-1900) een ingenieur van Duitse afkomst die zich na de Burgeroorlog in Chicago als architect had gevestigd en technisch zeer bekwaam was. In 1881 werd Sullivan zijn compagnon en volledig verantwoordelijk voor de vormgeving.

Het eerste grote werk van de beide architecten was het 'Auditorium Building' gebouwd tussen 1886 en 1890 (afb. 99) een theater met 4.000 zitplaatsen, omringd door een hotel en kantoorlokalen. Adler loste alle vraagstukken op betreffende constructie, akoestiek, ventilatie en toneelinstallaties. Het gebouw kreeg geen volledig skelet, inwendig zijn kolommen van gietijzer toegepast, de buitenmuren zijn traditioneel gemetseld. De architectuur die door Sullivan werd verzorgd is verwant aan het Marshall Field Warehouse van Richardson dat toen in aanbouw was.

Het 'Wainwright Building' in St. Louis, 1890-1891, en het 'Guarantee Building', 1894-1895, thans 'Prudential Building' in Buffalo zijn beide met een staalskelet gebouwd. De uiterlijke architectuur is in overeenstemming met de verticale lijnen van de skeletconstructie maar terwille van ritme en verhouding wijkt de gevelindeling af van de dragende constructie. De slanke pijlers boven het basement bevatten slechts om de andere een stalen kolom. In het basement zijn geen pijlers zonder dragende functie aanwezig. De architectuur berust dus niet uitsluitend op de constructieve samenstelling van het gebouw.

Frank Lloyd Wright
De jonge architect Frank Lloyd Wright werkte van 1887 tot 1893 bij Adler en Sullivan. Tussen hem en Sullivan, die hij 'zijn geliefde leermeester' noemt, is een wisselwerking geweest. Ze hebben van elkaar geleerd maar ze bleken te verschillend van opvatting te zijn om blijvend samen te werken.

In 1895 werd de firma Adler en Sullivan ontbonden. Beide architecten zetten hun praktijk zelfstandig voort. De invloed van de 'School van Chicago' was toen al verminderd. In 1893 werd de 'World Columbian Exposition' in Chicago gehouden. De gebouwen voor deze tentoonstelling waren door de architecten Burnham en Root in neo-classicistische stijl ontworpen. Onder invloed van deze architectuur ontstonden weer overal bouwwerken met zuilenportieken en kroonlijsten en het werk van Sullivan raakte op de achtergrond. Hij heeft nog wel gevels verzorgd voor gebouwen, die door anderen waren ontworpen en voor de firma Schlesinger & Mayer, later voortgezet door Carson Pirce Scott & Co, bouwde hij een warenhuis in Chicago, 1899-1904. Hij ontwikkelde daarbij een eigen vorm van Jugendstil-ornament aan de gevels.

Form follows function
In de tijd na 1900 heeft Sullivan een aantal kleine bankgebouwen in steden in het Midden-Westen ontworpen. De eerste van deze reeks was de 'Farmers Bank' of 'Security Bank' in Owatonna, Minnesota, 1907-1908. De opdrachtgevers wensten een betere architectuur dan de gebruikelijke neo-klassieke vormgeving die voor bankgebouwen gebruikelijk was. Sullivan's antwoord op deze vraag was een kubusvormig gebouw van baksteen met een levendig gebruik van kleuren en een zeer goede inwendige ruimteindeling. De laatste van deze banken bouwde hij in Columbus, Wisconsin, 1919. Daarna is zijn werk vrijwel vergeten, maar later is men de waarde ervan gaan inzien. Vooral de gedachten over architectuur die er de achtergrond van vormen zijn van groot belang gebleken. Zijn denkbeelden worden samengevat in de veel geciteerde en ook veel misbruikte woorden: 'Form follows function', '(de) vorm volgt (de) functie', voor het eerst door hem geformuleerd in 1895. Met deze uitspraak wordt soms een architectuur verdedigd die alleen berust op het voldoen aan technische eisen. Daarmee wordt er een te beperkte betekenis aan gegeven. Volgens Sullivan moet het scheppen van architectonische vormen een intuïtief proces zijn, organisch, meer dan boeken-logica, het moet 'het leven zichtbaar maken'. Hij bedoelde dat architectuur uitdrukking moet geven aan alles wat het leven betreft, niet alleen aan het materiële maar ook aan het geestelijke, het sociale en bovenzinnelijke.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 18.