kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 21-09-2008 voor het laatst bewerkt.

Walter Gropius

Walter Gropius - The Dessau Bauhaus 1 Duits-Amerikaans architect, geboren 18 mei 1883 in Berlijn - overleden 5 juli 1969 in Boston, VS.

Biografie
Walter Gropius studeerde architectuur vanaf 1903 tot 1905 in München aan de Technische Hochschule en daarna tot 1907 aan de Technische Hochschule in Berlijn. In 1906 had hij zijn eerste bouwproject, mgoedkope woningen voor landarbeiders. Van 1907 tot 1910 werkt hij bij het architectuurbureau van Peter Behrens waar hij kantoren en meubilair voor het warenhuis Lehmann in Keulen ontwierp.

In 1910 vestigt Gropius zich samen met Adolf Meyer (1881-1929) als zelfstandig architect en industrieel ontwerper in Neubabelsberg.

Hij werd lid van de Deutscher Werkbund (opgericht in 1907) en verzette zich in die hoedanigheid in eerste instantie tegen het pleidooi van de oprichter Hermann Muthesius (1861-1927) voor standaardisatie, waarmee hij partij koos voor Henry van de Velde die een voorstander was van individualisme en persoonlijke creativiteit in design.

Hij krijgt in 1911 zijn eerste grote opdracht: de Fagusfabriek in Alfeld, een vooruitstrevend bouwwerk waarvan de wanden vrijwel geheel van glas waren. De fabriek bevatte een innovatieve gordijnwand die aan de verticale elementen van het gebouw hing en te zien is in de Jahrbücher van de Werkbund, die Gropius redigeerde van 1912 tot 1914.

In 1914 realiseerde Gropius in Keulen een model-fabriekscomplex voor de 'Deutsche Werkbund Ausstellung' die met zijn staal- en glasconstructie eenkrachtige uiting van het Modernisme was. Tot op zekere hoogte was de kiem voor het Bauhaus gelegd in de Werkbund, een vereniging die was opgericht met het tweeledige doel de kwaliteit van fabrieksmatige geproduceerde goederen te verbeteren en de rol van ontwerpers in de industrie te vergroten. Onder de ontwerpers die bij de Werkbund betrokken waren, was de Belg Henry van de Velde, die een school voor kunst en ambacht opzette in Weimar. Deze school voorzag het Bauhaus van lokalen en van een deel van de staf.

In 1915 trouwde hij met Alma Schindler, de weduwe van componist Gustav Mahler, met wie hij al voor diens dood een relatie had. Dit huwelijk duurde tot 1920. Hun dochter Manon, geboren in 1916, stierf in 1935 aan polio.

Na de verwoesting door WO I zag Gropius de noodzaak in van standaardisatie in design. Begin maart 1919 was hij de opvolger van architect Bruno Taut als voorzitter van de in Berlijn gevestigde Arbeitsrat für Kunst, een breed-georiënteerde vereniging ter bevordering van de (internationale) samenwerking tussen kunstenaars en met als doel kunstenaars bewust maken van hun maatschappelijke rol in de wederopbouw van het Europa van na de Eerste Wereldoorlog door middel van publicaties, congressen en tentoonstellingen. Deze raad werd in 1921 opgeheven en haar idealen werden pas in 1928 succesvol opgepakt door de CIAM.

Een toonaangevende academie voor architectuur en toegepaste kunst die voortkwam uit de Großherzoglich-Sächsiche Hochschule für Bildende Kunst en de Grossherzoglich-Sächsische Kunstgewerbeschule waar hij directeur van was, beide in Weimar. Walter Gropius, in die tijd bekend als ontwerper bij AEG, werd gekozen als directeur.

In zijn openingsrede pleitte Gropius voor het slechten van de barrières tussen kunstenaars en ambachtslieden. Tegelijkertijd proclameerde hij: 'het einddoel van alle creatieve activiteit is het bouwwerk.' Het Bauhaus werd opgezet als een aantal werkplaatsen en werd geïnspireerd door de Engelse Arts and Crafts-beweging. Onder de eerste docenten waren gerenommeerde kunstenaars als Johannes Itten en Lyonel Feiniger, later ook Paul Klee en Vassily Kandinsky. Alle studenten moesten een algemene 'Vorkurs' volgen bij Itten, in veel opzichten het prototype van de basiscursus voor hedendaagse studenten. De studenten moesten ontwerpen maken die konden worden verkocht aan de industrie, maar deze hadden in de beginjaren weinig succes.

Het Bauhaus onderwees de toekomstige kunstenaar op grond van progressieve didactische principes. De vorming van de creativiteit van het individu was de doelstelling. Leerlingen verfijnden hun talenten door het hanteren van materialen als hout, glas, textiel, steen, metaal. Persoonlijkheid ontwikkelden ze door het uitvoeren van eenvoudige handelingen zoals plooien, stapelen, snijden, aaneenhechten. Soms leidde dat tot gekke bouwsels, soms tot logische blokken. Al doende kreeg de leerling meer zicht op zijn latere rol. Bauhaus verbond de werkwijze van het vroegere gilde (het leren van een ambacht) met de noodzaak van de toekomst, het experimenteren met nieuwe materialen, het uitvinden van prototypes. Men werkte individueel met de hand maar men diende ook te denken aan de machine. De producten waren niet bestemd voor een tentoonstelling maar voor praktisch gebruik. De leerlingen maakten schetsen naar de natuur; ze bestudeerden eveneens industriële producten. En al traden beroemde beeldende kunstenaars toe tot het lerarenkorps, het Bauhaus verdedigde eerder de toegepaste kunsten dan de vrije kunsten; een mooie tafel was noodzakelijker dan een mooi schilderij. Vrije kunsten leidde men in andere banen: schilderen was kleurtheorie en -praktijk, beeldhouwen was constructie.

Sommerfeld Haus (1921-22)

Gropius bleef ondertussen werken in zijn architectenbureau samen met zijn partner Adolf Meyer en in 1921 kregen ze opdracht een villa te bouwen voor de industrieel Adolf Sommerfeld. Het Sommerfeld Haus was de eerste mogelijkheid voor Bauhaus-studenten om betrokken te zijn bij het ontwerpen van een echt gebouw. Ze leverden de interieurs, accessoires en veelal witgeschilderde meubels. Het was geheel uit hout geconstrueerd en leek op een blokhut in de traditionele 'Heimatstil'; het was versierd met expressionistische houtsneden en gebrandschilderd glas. Het expressionisme was echter op zijn retour in Duitsland en werd opgevolgd door een meer rationele stijl, bekend als Nieuwe Zakelijkheid.

In het volgende jaar, 1922, veranderde het Bauhaus van richting van de arts and crafts naar de machines en technologie. Itten ging weg en werd vervangen door de Hongaar László Moholy-Nagy, terwijl Gropius veel van zijn ideeën herzag onder invloed van de Nederlandse abstracte kubist Theo van Doesburg.

Bauhaus Dessau (1925-26)

Zijn technische en strikt zakelijke benadering van het bouwvak kwam tot uitdrukking in zijn ontwerp voor het Bauhaus te Dessau (1925- 1926), een instelling waarvan hij tussen 1919 en 1928 de eerste directeur was.
Het was toeval dat de stad Weimar, waar het Bauhaus in 1919 werd opgericht net de zetel werd van de nieuwe regering, waarnaar de 'Weimar republiek' is genoemd.

In 1925 werd het Bauhaus door conservatieve nationalisten gedwongen Weimar te verlaten. Gropius vond een nieuwe locatie in de industriestad Dessau, waar voldoende financiële steun werd gevonden om een nieuw complex te bouwen voor de school. Het door Gropius ontworpen Bauhaus in Dessau bestond uit twee blokken die met elkaar waren verbonden door een overdekte brug, en omvatte lesruimten, werkplaatsen, studentenverblijven, een eetzaal, een theater, een gymnastiekzaal en het architectenbureau van Gropius en Meyer. Het skelet was van gewapend beton, één kant van de werkplaatsen bestond uit een glazen wand (vliesgevel) en het dak was plat en bedekt met een nieuw, waterdicht materiaal.

Net als het Haus am Horn waren de nieuwe gebouwen opvallend door hun functionaliteit en door de afwezigheid van decoratie. Gropius bouwde ook huizen voor zichzelf en de docenten aan een nabije laan, gebaseerd op de ontwerpen die hij had gemaakt voor een woningbouwproject in Weimar.

In Dessau kwam het Bauhaus in een volwassen, postexperimentele fase, gericht op de training van industrieel ontwerpers en de productie van ontwerpen die in de eerste plaats praktisch waren. Marcel Breuer maakte zijn beroemde stoelen van gebogen stalen buizen, verchroomd en met leren zittingen.

In 1927 nam Gropius deel aan de 'Weissenhof-Siedlung'-tentoonstelling te Stutt van de Deutsche Werkbund met als thema 'Die Wohnung'.

De architectuurafdeling werd in 1927 opgezet door Hannes Meyer (1889-1954) en een van de eerste opdrachten was het assisteren van Gropius met een experimenteel woningbouwproject in de wijk Törten in Dessau. Het was de eerste mogelijkheid voor Gropius zijn theorieën, over bouwen met standaardelementen op grote school, te testen. elk huis werd in drie dagen opgezet uit onderdelen als betonnen muurpanelen, die ter plekke werden gemaakt. Drie fasen van de wijk werden gerealiseerd, maar de technieken waren gebrekkig en binnen een paar jaar vertoonden de huizen scheuren en waren ze vochtig. In Törten werd ook een stalen huis gebouwd, dat was ontworpen door Muche en Richard Paulick. Ze gebruikten het stalen skelet als kenmerk in plaats van het te verbergen.

Gropius verliet het Bauhaus in 1928 om zich op zijn eigen werk te concentreren en werd opgevolgd door Hannes Meyer, die het Bauhaus meteen op een nieuwe, sociale koers zette. Het liet zijn eclecticisme vallen ten gunste van ontwerpen voor de massa, met de bedoeling goedkope objecten te produceren, zoals multiplexmeubelen, die de arbeider zich ook kon veroorloven.

Onder Meyer maakte het Bauhaus een economische bloei door, maar door de groeiende politieke druk moest hij al na twee jaar ontslag nemen. Mies van der Rohe (1886 1969), reeds een volleerd technicus op het gebied van staal en glas, nam het over. Hij introduceerde een grotere nadruk op de theorie en concentreerde zich weer op het produceren van exclusieve ontwerpen voor de rijke elite. Ondanks Mies' pogingen de politiek buiten het Bauhaus te houden, werd het in 1932 door de overheid gesloten en de gebouwen werden leeggeroofd door de nazi's. Een laatste poging het Bauhaus te laten herleven in een leegstaande fabriek in Berlijn eindigde abrupt toen de politie het gebouw binnenviel. - het Bauhaus was voorgoed gesloten.

De machtsovername van de nazi's leidde in 1934 tot het vertrek van Gropius naar het Verenigd Koninkrijk waar hij tot 1937 samenwerkte met architect E. Maxwell Fry (1899-1987). In londen werkte hij eveneens voor Isokon, het bedrijf van Jack Pritchard, waar hij in 1936 het hoofd van design werd.

In de volgende jaren schaarden Gropius, Mies van der Rohe, Moholy-Nagy en Breuer zich bij de exodus van kunstenaars en intellectuelen uit Nazi-Duitsland naar de Verenigde Staten. Ze werden er hartelijk ontvangen. Ze kregen invloedrijke posities en verspreidden ze de ideeën van het Bauhaus. Moholy-Nagy ging zelfs zo ver dat hij een 'New Bauhaus' opzette in Chicago in 1937. Mies van der Rohe werd voorzitter van de faculteit voor architectuur aan het Illinois Institute of Technology, terwijl Walter Gropius, geëmigreerd naar de VS in 1937 in datzelfde jaar hoogleraar architectuur werd aan de Graduate School of Design van de Harvard universiteit. Beiden speelden een rol bij de (veel te late) acceptatie van het modernisme door het Amerikaanse establishment. Gropius werkte nauw samen met de van oorsprong Hongaarse architect Marcel Breuer die hij nog kende uit de Bauhaus-periode en die eveneens was gevlucht voor de nazi's.

In 1938 opende Gropius zijn eigen architectenbureau in Cambridge en in 1946 was hij de oprichter en leider van de groep "The Architects Collaborative" (TAC), een vereniging van jonge architecten, wiens eerste project het Harvard University Graduate Center (1948-1950) was.

Hansaviertel

In de periode 1955-57 realiseerde Walter Gropius een woonblok in het Hansaviertel voor de Bauaustellung (Bouwtentoonstelling) in West-Berlijn. Vanaf 1960 begon de bouw van het grote complex "Gropiusstadt" in West-Berlijn. Op 5 juli 1969 stierf Walter Gropius in Boston.

J.J.P. Oud heeft nooit veel met het werk van Gropius opgehad, voornamelijk door de technisch-industriële inslag van de vele ontwerpen; en het ontbreken van een balans tussen techniek en esthetiek. Na de oorlog, toen Gropius allang in Harvard (U.S.A.) zat, notabene op een positie waar Oud aanvankelijk voor was gevraagd, kwam daar nog bij het door Gropius gepropageerde idee van het ontwerpen in teamverband; een opvatting die haaks stond op Ouds denkbeelden over de architect als kunstenaar.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 668.