kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 02-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Abel Tasman

Abel (Janszoon) Tasman (1603-1659)

Zeevaarder-ontdekkingsreiziger in dienst van de VOC, zette o.a. Tasmanië (Van Diemen's Land), Nieuw-Zeeland, Tonga- en Fiji-eilanden op de wereldkaart.,

Indonesië

Lutjegast ligt nu midden in het Groninger land, maar in de tijd van Abel Tasman lag Lutjegast nog vlak bij zee. Abel Tasman vond de zee en de schepen vast en zeker heel bijzonder, want hij ging op jonge leeftijd al naar Amsterdam om werk te zoeken op een schip. Hij kwam zo in dienst bij de Verenigde Oostindische Compagnie, de VOC. De VOC (1602-1800) was een van de grootste handelsmaatschappijen in de wereld en had een zeer machtige vloot.

Abel Tasman vertrok in 1633 vanuit Amsterdam naar de Oost (Azië). Abel Tasman klom snel op van matroos tot stuurman, schipper en tenslotte tot commandant van meerdere zeeschepen.

De naam Abel Tasman duikt voor het eerst op in nu nog bestaande VOC-archieven toen hij in 1634 als eerste stuurman dienst deed op het fluitschip 'Weesp'. Kort daarna werd hij schipper van de Mocha, een jacht dat gebruikt werd om veiliger routes naar Indië te vinden, en als patrouilleschip ter beveiliging van de koloniale handel van de VOC.

Vanaf 1638 werd Tasman ingezet om nieuwe handelsgebieden te verkennen. Samen met Matthijs Quast vetrok hij in 1639 met twee schepen richting Japan en de Filippijnen, om te zoeken naar (volgens de geruchten bestaande) goud- en zilvereilanden. Ook de kusten van China, Korea en Siberië werden bij die gelegenheid aangedaan.

Zijn taak als schipper was het land te onderzoeken dat toen bekend stond als Nieuw Holland (het tegenwoordige Australië), waarvan de westkust al door Nederlanders ontdekt was, en om vast te stellen of het een deel was van Terra Australis, een vermeend zuidelijk continent. De VOC hoopte dat op die wijze dit continent ontdekt en voor handel geopend zou worden.

Op 14 augustus 1642 vertrok Tasman vanuit Batavia met twee schepen, de 'Heemskerk' en de 'Zeehoen', met als doel een zeeweg om de Oost naar Zuid-Amerika te vinden. Hij voer eerst naar Mauritius en van daaruit oostwaarts op op een hogere zuidelijke breedte dan totdantoe gedaan was. Hij miste op deze wijze Australië, maar ontdekte het eiland Tasmanië. Hij doopte het Van Diemen's Land, maar de Engelsen hernoemden het later naar zijn ontdekker. Na een kort onderzoek van het eiland, voer hij verder naar het oosten, en ontdekte Nieuw-Zeeland, dat hij Statenland noemde, denkende dat het verbonden was met een stuk land zuidelijk van Zuid Amerika. Hij voer noordwaarts langs de westkust. Nabij de noordpunt van het zuidereiland, sloeg hij het anker uit in een baai, waar tijdens de enige ontmoeting die hij met Maori gehad heeft, vier van zijn mannen gedood werden. Hij noemde de plaats Moordenaarsbaai, en zeilde verder noordwaarts, maar miste de Straat Cook, die het noorder- en het zuidereiland scheidt, en nam daarom aan dat Nieuw-Zeeland een enkele landmassa was, waarschijnlijk een deel van Terra Australis. Via de Tonga archipel (19 januari 1643), de Fiji eilanden (6 februari), de Salomonseilanden en Nieuw-Guinea keerde Tasman naar Batavia terug, waar hij op 14 juni 1643 arriveerde.

Op zijn tweede reis, in 1644, volgde hij de zuidkust van Nieuw Guinea. Drie schepen, de Limmen, de Zeemeuw and de Bracq werden daartoe uitgerust. Hij miste echter Straat Torres tussen Nieuw Guinea en Australië en kwam hierdoor tot de conclusie dat beide eilanden aan elkaar verbonden waren. Tasman zette zijn reis voort langs de noordkust van Australië, die hij volledig in kaart bracht.

Tasman' voorlopig laatste verkenningsreis zijn. Van 1644 tot 1648 was hij lid van de hof van Justitie in Batavia, belast met de controle op de vaarbewegingen van de VOC-vloot naar Ceylon en de Filippijnen. Op 16 mei 1848 mislukte een aanslag op een Spaanse zilvervloot in de Filippijnen. Nadat hij een bui van dronkenschap twee zielieden had trachten op te knopen, werd hij op 23 november 1649 voor elf maanden ontheven van zijn ambt.

Enige jaren later nam hij zelf ontslag om de rest van zijn leven te gaan rentenieren. Tasman woonde de laatste jaren van zijn leven op het eiland Java. Hier voer hij met kleine schepen in het Indonesch gebied en handelde o.a. in vee. Abel Tasman overleed op 22 oktober 1659 in Batavia.

Vanuit het oogpunt van de VOC waren Tasmans ontdekkingen een mislukking: Hij had geen geschikt handelsgebied gevonden, noch verbeterde zeeroutes naar bestaande gebieden. Gedurende meer dan een eeuw (tot de tijd van James Cook), zou de reis van Tasman het enige Europese bezoek aan Tasmanië en Nieuw-Zeeland blijven. Australië werd nog wel enkele malen bezocht, maar meestal alleen bij toeval.

De naam Abel Tasman is belangrijk voor een stukje Nederlandse geschiedenis over de wereldzeevaart. In deze geschiedenis zie je dat Nederlanders op zee honderden jaren geleden nieuwe stukjes van de wereld ontdekten. Tasman had een heel goede tekenaar aan boord (Isaac Gilsemans) die de nieuw ontdekte kusten en de bewoners (de Maori's) heel duidelijk heeft getekend. Meer dan 100 jaar later heeft de bekende ontdekkingsreiziger James Cook uit Engeland nog gebruik gemaakt van de gegevens van Tasman en zijn tekenaar Gilsemans: pas toen leerden de Europeanen Nieuw-Zeeland echt kennen.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2068.