kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 22-04-2008 voor het laatst bewerkt.

Asklepios

Asclepius

Asclepius (Grieks: Asklepios; Latijn: Aesculapius; Nederlands ook wel: Aesculaap) is in de Griekse mythologie de halfgod of heros van geneeskunde en genezing.

Hij was de zoon van Apollon en Coronis (Bij Homerus is hij echter nog geen god, maar een kundig arts; pas vanaf de 5e eeuw v.Chr. wordt hij vereerd als de god van de geneeskunst). De zwangere Coronis werd echter verliefd op de sterfelijke Ischys. Apollon doodde zijn ontrouwe geliefde en transformeerde (volgens Ovidius) de witte raaf die het nieuws had overgebracht in een zwarte. Hij onttrok het kind van het lichaam van de dode moeder en Asclepius kwam in Epidaurus - een Oudgriekse stad op het schiereiland Argolis - ter wereld.
Asclepius werd door Apollon toevertrouwd aan de wijze centaur Chiron, die hem onderwees in de geneeskunde. Asclepius bleek echter zo getalenteerd dat hij in staat was doden tot leven te wekken, een bekwaamheid die hij meerdere malen zou hebben toegepast (onder meer op Theseus' zoon Hippolytus). Zeus vond echter dat het opwekken van de doden een aantasting was van de orde en hij doodde Asclepius met zijn bliksem. Apollon nam echter wraak door de Cyclopen (de vervaardigers van Zeus' bliksemschichten), te doden. Apollon werd bestraft en moest zich één jaar ten dienste stellen van een sterfelijke, Admetus, maar hij was wel in zijn opzet geslaagd aangezien Zeus Asclepius opnieuw tot leven riep.
De dochters van Asclepius waren Hygieia (godin van de gezondheid) en Panacea (godin van de geneesmiddelen). Hij zou ook twee zonen hebben gehad, de bekwame geneesheren Podalirius en Machaon (genoemd door Homerus in de Ilias). Ook de bekende arts Hippokrates geldt als een afstammeling van Asclepius.

Asclepios
Wat precies de waarheid is zal onzeker blijven. Of Asclepius ook daadwerkelijk in Epidaurus heeft gewerkt blijft iets uit de overlevering. In Epidaurus is in ieder geval een kuuroord geweest en waarschijnlijk een van de eerste georganiseerde ziekenhuizen waarvan men het bestaan weet. De legende wil dat je naar Epidaurus ging als je ziek was.

Wanneer je in een droom een slang zag, was je genezen. Zodoende wordt Asclepius meestal afgebeeld met een staf waar een slang omheen kronkelt, de asclepiusstaf of esculaap. Het is al sinds eeuwen het symbool voor artsen. Ook voor apothekers wordt dit symbool gebruikt, met bovenaan de asclepiusstaf een schaal, waar de slang uit gevoed wordt. Deze schaal is het symbool van Hygieia, de godin van de gezondheid en dochter van Asclepius. Het heiligdom van Asclepius wordt gekenmerkt door een tempel waaronder een labyrint is gebouwd, waarin slangen werden gehouden.

Incubatie (tempelslaap)
Incubatie (van het Latijn incubatio) is een technische term die in de antieke godsdienstgeschiedenis gebruikt wordt voor het begrip tempelslaap, een rituele handeling waarbij zieken of andere hulpbehoevenden in een aan een genezende godheid gewijd heiligdom te slapen werden gelegd.
De patiënten brachten op deze manier de nacht door – vaak op de huiden van pas geofferde slachtdieren liggend – met de bedoeling een droomvisioen te krijgen waarin de aangeroepen godheid aanwijzingen zou geven omtrent de te gebruiken geneeswijze of geneesmiddelen. In principe werd de incubatie voorafgegaan door ritueel vasten, reinigingsriten en offers, en achteraf gevolgd door plengoffers en het schenken van ex voto's.
In de oudste tijden werd de incubatie vooral toegepast in de heiligdommen van chtonische godheden als Gaea en Hades, en van bepaalde heroën als Amphiaraüs, maar sinds de 5e eeuw v.Chr. voornamelijk in de heiligdommen van de genezende god Asclepius (o.m. te Epidaurus, Trikè, Pergamum, Cos en Rome). In de hellenistische tijd en daarna kwam incubatie ook voor in de tempels van Isis en Serapis.
Uit Epidaurus, waar zelfs speciale lighallen voor de patiënten waren gebouwd, zijn, in de vorm van inscripties, vele verslagen van mirakuleuze genezingen door incubatie bewaard gebleven.

Op diverse plaatsen in Griekenland zijn overblijfselen van heiligdommen gewijd aan Asclepius, zoals het Asklepieion op het Griekse eiland Kos, maar ook in Epidaurus en Trikala, en in Pergamon (Klein-Azië).

Een Asklepieion (Oud-Grieks: Asklêpieĩon; Latijn: Aesculapium, naar Asklepios, de oud-Griekse god-heros van de heelkunst) is een antiek Griekse sanatorium. Ongeveer 300 van dergelijke geneesplaatsen zijn aan ons bekend. Bijzondere vermelding verdienen in het bijzonder die van Epidauros, van Trikke in Thessalië, het Asklepieion op Kos alsook de Aklepieia van Messene en Pergamon.

. Het Asklepieion van Trikki komt bijzondere vermelding toe, daar de cultus van de god Asklepios, zoon van Apollon en schutspatroon van de heilkunst, in Thessalië zijn oorsprong vond en heeft van daaruit de gehele antieke, Griekse wereld veroverd. Het Asklepieion van Trikke in Thessalië werd reeds door Homerus beschouwd als het oudste heiligdom van Asklepios, van waaruit de Asklepios-cultus zich zou hebben verspreid over de rest van de Griekse wereld en later zelfs daarbuiten. De teruggevonden restanten van dit Asklepieion zijn goed bewaard en wijzen op een uitgestrekt heiligdom.

Het Asklepieion van Epidauros is zoals gezegd het belangrijkste in haar soort en zou dienen als model voor het Asklepieion van Kos.
De oudste resten van de Asclepiuscultus dateren van de 6e eeuw, maar hij beleefde zijn hoogste bloei vanaf einde 4e eeuw (toen er om de vier jaar Asclepiusfeesten werden gehouden met sport- en muziekwedstrijden) tot de 2e eeuw v.Chr. (toen de globetrotter-historicus Pausanias er nog over schreef). Het door dankoffers van de talloze genezenen rijk geworden heiligdom werd herhaaldelijk geplunderd. Ook de Romeinse veldheer Sulla liet in 86 v.Chr. zijn legionairs hier naar hartenlust plunderen. Toch bleef het heiligdom in de Romeinse periode een populair kuuroord met luxueuze badhuizen, tot het in 267 na Chr. door de invallende Goten werd gehavend en in 426 na Chr. definitief gesloten werd, op bevel van keizer Theodosius II. Verwoestingen (o.a. door christenen die stenen kwamen roven om er 5 km verder, in Ligourion, een kerk mee te bouwen!) en natuurelementen deden vervolgens de rest…

Gebruiken
Aangetrokken door de reputatie van de genezende godheid kwamen in de Oudheid talloze zieken, op raad van de behandelende priesters hun heil zoeken in een genezende slaap. Na een offer voor de goden en de verplichte rituele zuivering brachten de zieken de nacht door in een gewijde slaapruimte, het abaton, waar zij sliepen op de gestroopte huid van de offerdieren. Gedurende hun slaap werden zij door Asclepius ofwel dadelijk genezen, ofwel bezocht in de vorm van dromen, die door de priesters werden geanalyseerd en geïnterpreteerd. Steunend op aanwijzingen uit deze dromen stelden zij een geïndividualiseerde therapie op, gebaseerd op een aangepast dieet, relaxatie en fysieke oefeningen, baden en intellectueel vermaak. Dit verklaart het belang van het uitstekend bewaarde theater, van de aanwezige sportinfrastructuur (met o.m. een stadion) en bibliotheken, én van de vierjaarlijkse Asclepiusfeesten (met sport- en muziekwedstrijden die echter nooit de andere Panhelleense Spelen konden evenaren). De patiënten betuigden hun dankbaarheid door het offer van een haan en van ex voto's met de afbeelding van het genezen lichaamsdeel (een gebruik dat in christelijke bedevaartplaatsen verder leeft).
Door talrijke bewaarde opschriften zijn een reeks curatieve voorschriften en methodes bekend, waaruit ook blijkt dat de Asclepius-priesters eerder afkerig stonden tegenover de wetenschappelijke beoefening van de geneeskunde, zoals ze door de school van Hippocrates werd onderwezen. Dat de behandeling in Epidaurus wel degelijk succes kende, bewijzen talrijke inscripties die wonderbare genezingen documenteren. Dat geloof, magie, placebo en alternatieve geneeswijzen soms heilzaam kunnen zijn waar de wetenschappelijke geneeskunde faalt, daarvan heeft onze eigen tijd nog steeds voorbeelden genoeg.

Het gaafbewaarde theater, dat als een reusachtige schelp tegen de flank van de heuvel ligt, werd in de 4e eeuw v.Chr. gebouwd door de architect Polycletus de Jongere uit Argos, volgens zuiver wiskundige principes. Het biedt plaats aan 14.000 toeschouwers, en de akoestiek is er ronduit fantastisch (dit wordt voortdurend gedemonstreerd door gidsen!). Er zijn 55 rijen zitplaatsen: 34 onder het middenpad (diazoma), verdeeld in 12 sectoren, en 21 erboven, verdeeld in 22 sectoren. Let wel: 34/21 = 55/34 = 1,61… = het 'magische' getal φ (d.i. de Gulden snede, hetgeen de algemene indruk van harmonie verklaart). De eregasten zaten op de eerste rij: zij kregen een rugleuning en zitkussentjes. De vloer van de orchestra heeft een diameter van ruim 20 meter; van hieraf worden zelfs zwakke geluiden, zoals zuchten of fluisteren, ongestoord tot aan de hoogste zitplaatsen gedragen, bijna 23 meter hoger. Vanwege deze bijzondere akoestiek is het theater beroemd.

Dit best bewaarde theater uit de Griekse oudheid komt in de zomermaanden weer tot leven, omdat er dan, in het kader van het Festival van Epidaurus, elke vrijdag- en zaterdagavond antieke tragedies en komedies worden opgevoerd door Griekse en buitenlandse toneelgezelschappen. Het theater ligt enigszins verwijderd van het eigenlijke heiligdom, waarvan enkel vrij onoverzichtelijke ruïnes overblijven.

Het stadion (125m x 25m) dateert uit de 5e eeuw v.Chr.

Het kleine, maar interessante museum herbergt de beeldhouwwerken afkomstig van de voornaamste gebouwen, maar ook een collectie (Romeinse) medische instrumenten, ex voto's en inscripties die getuigen over de vele wonderbare genezingen.

Het Asklepieion op het eiland Kos dankt haar belang aan Hippokrates, de meest bekende arts van de oudheid, die op Kos was geboren. Waarschijnlijk werd deze geneesplaats pas na zijn dood opgericht.
Het Asklepieion van Kos is de met belangrijkste archeologische plaats op het eiland. Het antieke sanatorium ligt bijna 4 km in zuidwestelijke richting, buiten de huidige eilandhoofdstad op een met cipressen beboste heuvel, bijna 100 m boven de zeespiegel. Ze werd in 1902 naar aanwijzingen van de uit Kos afkomstige historicus Iakovos Zaraftis door de Duitse archeoloog Rudolf Herzog ontdekt en blootgelegd. De opgravingen werden tot 1904 verdergezet.

Daar de gebouwen op een helling liggen, werd het Asklepieion in meerdere terrassen aangelegd en deze met imposante, marmeren vrijstaande trappen met elkaar verbonden.

Het onderste terras werd door zuilenhallen omzoomd en dateerde uit de 1e eeuw n. Chr. Op de Zuilengangen sloten kamers, waarschijnlijk ruimtes waarin de patiënten tijdens hun behandeling verbleven Een in het zuidelijke deel van dit terras gevonden inscriptie vermeldt de uit Kos afkomstige arts Gaius Stertinius Xenophon, de lijfarts van princeps Claudius. Het is ook interessant te weten dat men op dit terras ook twee onderaardse ruimtes heeft gevonden. Men gaat ervan uit, dat deze bijzondere kamers voor de patiënten met geslachtsziektes en Lepra waren voorbehouden. Een groep gebouwen was aan de opleiding gewijd en herbergde de doktersschool alsook een anatomisch en pathologisch museum, met talrijke exposities, illustraties en votiefgaven.

Op het middelste terras, het oudste deel van het heiligdom, dat tot de 4e eeuw v.Chr. kan worden teruggevoerd, vond het medische bedrijf plaats. Hier bevonden zich naast de medicinale baden, onder andere gevoed door een bron van de berg Dikeos, meerdere tempels van de

Ionische orde, die aan Asklepios waren gewijd, alsook een later gebouwde tempel in de Korinthische orde.

Op het derde (bovenste) terras bevond zich een grote marmeren tempel in de Dorische orde, een exacte kopie van de tempel in Epidauros, aan Asklepios van Kiparissios Apollo was gewijd. Een hier gevonden christelijk altaar herinnert eraan, dat de tempel in de Byzantijnse tijd diende als christelijke kerk en was gewijd aan de Moeder Gods. Van het bovenste terras leidde een trap verder naar een heilig dennenbomen- en cypressenwoud. Het woud, dat aan Apollon was gewijd, verleende vermoedelijk alle daar levende vrouwen de onsterfelijkheid en verhinderde dat ze kinderen kregen.

Vermoedelijk waren er naast deze deze nog andere gebouwen, bijvoorbeeld een theater en een stadion, die voor feesten ter ere van Asklepios werden gebruikt. Deze gebouwen werden tot nochtoe niet ontdekt.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Asclepius
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 496.