kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 02-01-2016 voor het laatst bewerkt.

baronie van Breda

Baronie van Breda

De baronie van Breda is een landstreek rondom de Nederlandse stad Breda. Vroeger werd de naam gespeld als Baronnie. De naam duidt aan dat de streek bezit was van de heren van Breda.

Baronie (landvorm), land van de baron. Baron is een adellijke titel. Het vrouwelijke equivalent is barones.

Ligging
De baronie van Breda grensde in het oosten en zuiden aan de Kempen, in het zuiden aan het graafschap Hoogstraten, in het westen aan het Land van Rijen en aan Oudenbosch en in het noorden aan het graafschap Holland.

Geschiedenis
In 1287 werd de heerlijkheid Breda verdeeld tussen de nakomelingen van de twee dochters van Godfried II (overleden in 1216).
. de nakomelingen van Sophia, die gehuwd was met Rasso van Gaveren kreeg Breda
. de nakomelingen van Beatrix, die gehuwd was met Arnold van Wesemael kreeg Bergen op Zoom, het latere markiezaat.

In 1327 werd de Baronie uit geldnood verkocht aan het Hertogdom Brabant door Gerard van Raseghem. Isabella van Schoten, de erfgename van de Baronie, protesteerde samen met haar zussen tegen deze verkoop. Filips VI van Frankrijk werd in 1334 aangesteld als scheidsrechter. De koop werd ongedaan gemaakt.

Willem van Duivenvoorde, een halfbroer van Jan I van Polanen, verwierf in 1322 Graafschap Strijen. Hiermee ook de daarbij behorende goederen en bezittingen in erfelijk bezit. In 1342 werd het pandschap gekocht van de dorpen Baarle, Alphen, Gilze en Ulvenhout. Hij werd hierdoor een leenman van de Hertog van Brabant. De Hertog verkeerde steeds in geldnood en had de Baronie in 1339 als onderpand overgedaan aan Jan van Polanen. [1]

In 1403 kregen de graven van Nassau het gebied in hun bezit. Jan III van Polanen was onder meer Heer van Breda, en in 1403 huwde Engelbrecht I van Nassau met Johanna van Polanen, de enige dochter van Jan III. Zo verkreeg Engelbrecht de titel Heer van Breda. Uiteindelijk erfde Willem van Oranje de Baronie; dat verklaart de verbondenheid van de Nassaus met Breda.

Aangezien de Heerlijkheid Breda een zogenoemde "Hoge heerlijkheid" was (dat wil zeggen: een heerlijkheid waar de heer ook rechtsprekende macht had) werd de heerlijkheid later, net als alle andere hoge heerlijkheden, Baronie genoemd. De heer werd daarmee Baron.

De Baronie werd in 1795 opgeheven, en verviel toen aan Bataafs-Brabant, wat een onderdeel was van de Bataafse Republiek. De naam werd daarna topografisch nog geruime tijd, en af en toe ook thans nog wel, gebruikt voor de streek rondom Breda.

De baronie bestond uit de volgende schepenbanken:
Breda
Oosterhout
Dongen
Gilze en Rijen
Alphen en Chaam
Baarle-Nassau
Ginkel en Bavel
Terheijden
Princenhage
Etten
Etten in de Palen van de Hoeven
De Eenige van Rijsbergen
Zundert-Hertog
Wernhout
Roosendaal en Nispen

De namen Baron en Baronie komen tegenwoordig nog veel terug in Breda. Allerlei sportverenigingen, bedrijven, opleidingscentra en andere instellingen voeren de verwijzing in hun naam. Vaak wordt de aanduiding "van Breda" hierbij weggelaten, blijkbaar omdat deze toevoeging als overbodig wordt ervaren.
. Zo zijn er een aantal kroegen met het woord Baron in de naam, zoals "De Baron zijn vrouw" en "De Baron zijn vriendin".
. "De Barones", een winkelcentrum in Breda Centrum, verwijst naar de Baronie van Breda, maar meer speciaal naar Johanna van Polanen.
. De naam "Voetbalvereniging VV Baronie" verwijst ook naar de Baronie, evenals de naam van een plaatselijke schaakvereniging en van een tafeltennisvereniging.
. Het plaatselijke vrijwilligersgilde heet "De Baronie".
. Een plaatselijke scholengemeenschap heette het "Baronie van Breda College" (BBC).
. Het ROC West-Brabant heette tot voor kort "Baronie College Breda".

Heer van breda
De Baronie van Breda heeft verscheidene heren gekend. De oudste heren van Breda waren van het geslacht Brunesheim. Zij kwamen uit Tienen in de Haspengouw (tegenwoordig in Vlaams-Brabant) en vestigden zich rond 1100 in de streek tussen Antwerpen en Breda, waar zij Heren van Breda en Schoten werden.

Toen Hendrik V, de laatste heer van Breda uit dit geslacht, in november 1268 kinderloos stierf, gingen zijn bezittingen naar zijn zus Isabella en haar man Arnoud van Leuven, heer van Gaasbeek. Aangezien Arnoud en Isabella zelf ook geen kinderen hadden, splitsten zij de heerlijkheid in tweeën. Na de dood van Arnoud in juli 1287 (Isabella was al in 1280 overleden) ging het westelijke deel (Bergen op Zoom) naar de nakomelingen van Isabella's oudtante Beatrix, die getrouwd was met Arnold II van Wesemaele. Het oostelijke deel (Breda) ging naar de nakomelingen van Isabella's oudtante Sophie, die getrouwd was met Rasso VI van Gaveren, heer van Liedekerke. Hun zoon Rasso VII van Liedekerke werd als Rasso I de eerste heer van Breda uit het geslacht van Gaveren. Vier generaties later (Rasso I, Rasso II, Rasso III en Philips) kwam Breda in handen van Philips' dochter (en enige kind) Adelheid van Gaveren en haar man Gerard van Rasseghem.

Zij verkochten de Heerlijkheid Breda in 1326 aan hertog Jan III van Brabant. Deze verpandde Breda in 1339 aan Jan I van Wassenaer-Polanen en stelde diens halfbroer Willem van Duivenvoorde als leenheer "in usufruct" aan.

Een lijst van heren van Breda van de baronie van Breda:
1167 - Hendrik II van Schoten
1187 - Godfried II van Schoten
1216/1217 - Godfried III van Schoten
1227 - Hendrik III van Schoten
1234 - Godfried IV van Schoten
1246 - Hendrik IV van Schoten
1254 - Hendrik V van Schoten
1269 - Arnoud van Leuven (getrouwd met Isabella van Schoten)
1287 - Raso I van Gaveren
1291 - Raso II van Gaveren
1306 - Raso III van Gaveren
1313 - Philips van Gaveren
1318 - Gerard van Rasseghem (getrouwd met Adelheid van Gaveren, erfdochter van Breda)
1327 - Jan III van Brabant

. 1339 - 1342 Jan I van Polanen was pandheer van de heerlijkheid Breda
. 1339 - 1350 Jan II van Polanen was samen met zijn vader pandheer van Breda
. 1339 - 1353 Willem van Duivenvoorde was vruchtgebruiker van de heerlijkheid Breda
. 1350 - 1378 Jan II van Polanen
. 1378 - 1394 Jan III van Polanen
. 1403 - 1442 Engelbrecht I van Nassau gehuwd met Johanna van Polanen, dochter van Jan III van Polanen
. 1442 - 1475 Jan IV van Nassau
. 1475 - 1504 Engelbrecht II van Nassau
. 1504 - 1538 Hendrik III van Nassau-Breda
. 1538 - 1544 René van Chalon

1544 - Willem van Oranje Nassau
1568 - Willem, formeel zonder titel
1577 - Willem van Oranje Nassau
1581 - Juridisch onduidelijke situatie tijdens de bezetting.
1584 - Philips Willem van Oranje en Maurits van Oranje claimen titel
1609 - Philips Willem van Oranje
1618 - Maurits van Oranje
1625 - Frederik Hendrik van Oranje claimt titel
1630 - Jan VIII van Nassau-Siegen (Frederik Hendrik handhaaft claim
1637 - Frederik Hendrik van Oranje
1647 - Willem II van Oranje-Nassau
1650 - Willem III van Oranje-Nassau
1702 - Staten-Generaal besturen
1732 - Willem IV van Oranje-Nassau
1751 - Willem V van Oranje-Nassau
1795 - Einde van Baronie van Breda

Bij de telling van de Jan van Polanens kan zich een klein probleem voordoen. Jan II van Polanen, heer van Breda, was voor Breda de eerst uit het geslacht van Polanen. Hij had echter een vader die ook Jan van Polanen heette. Volgens de familiestamboom was hij de eerste Jan van Polanen. In de Bredase telling wordt echter soms wel eens melding gemaakt van Jan I van Polanen, de eerste Polanen in Breda. Daardoor zijn er 2 tellingen ontstaan, de Bredase en de telling van de familie van Polanen:
. Jan I van Polanen (±1285-1342) (broer van Willem van Duivenvoorde)
. Jan II van Polanen (±1324-1378) ⇐⇒ Eerste Polanen die ook heer van Breda was, (zie Jan I van Polanen)
. Jan III van Polanen (±1340-1394) ⇐⇒ Tweede Polanen die ook heer van Breda was
. Johanna van Polanen (1392-1445), dochter van Jan III van Polanen


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 215.