kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 02-01-2016 voor het laatst bewerkt.

bibliotheek

Bibliotheek

Een bibliotheek (Grieks: bibliothèkè, "boekenbewaarplaats") is van origine een verzameling boeken en andere documenten, of de plaats waar een dergelijke verzameling beheerd wordt.

Een "traditionele" bibliotheek verzamelt, ordent en stelt documenten beschikbaar. Onder documenten wordt het werk (alle neerslag uit intellectuele en creatieve activiteiten van mensen) en de informatiedrager verstaan. In het hedendaagse taalgebruik wordt het woord bibliotheek dan ook breder gebruikt voor gegevensverzamelingen die op een andere manier opgeslagen zijn dan in boeken, bijvoorbeeld als digitale bestanden.

Openbare bibliotheken
Een openbare bibliotheek stelt over het algemeen zowel boeken, tijdschriften als muziekdragers beschikbaar aan het grote publiek. Een variant is de kunstuitleen, waar kunstwerken tegen vergoeding een poosje bij iemand thuis mogen pronken. Ook zijn er aparte uitleenfaciliteiten voor muziek, de muziekbibliotheken (ook wel discotheek of fonotheek genoemd). De Centrale Discotheek Rotterdam is de grootste fonotheek van Europa, met 250.000 audio-cd's en 300.000 lp's; deze zijn allemaal uitleenbaar.

In België (Vlaanderen) wordt ook een onderscheid gemaakt tussen een Bewaarbibliotheek en een Uitleenbibliotheek. Daar waar de bewaarbibliotheek vooral een conserverende doelstelling heeft en een steeds groeiende collectie nastreeft, wil de uitleenbibliotheek vooral actuele zaken in collectie houden. De uitleenbibliotheek, die in Vlaanderen ook vaak openbare bibliotheek wordt genoemd, verkoopt periodiek een deel van haar collectie uit, om plaats te maken voor nieuwe boeken.

Nationale bibliotheken
Een nationale bibliotheek verzamelt zoveel mogelijk informatiedragers die in of over een bepaald land worden uitgegeven. De Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag is de nationale bibliotheek van Nederland. Ze omvat het Depot van Nederlandse publicaties, een zeer groot deel van de publicaties die in Nederland verschijnen en die op grond van depotplicht in de KB komen. Deze collectie mag alleen in de KB ingezien worden, maar van een flink deel van de collectie is een tweede exemplaar voor uitleen beschikbaar. De Koninklijke Bibliotheek van België in Brussel vervult een vergelijkbare functie voor België.

Wetenschappelijke bibliotheken
Aan elke universiteit of ander hoger opleidingsinstituut is een wetenschappelijke bibliotheek met specialistische vakliteratuur verbonden. De oudste universiteitsbibliotheek van Nederland is de Universiteitsbibliotheek Leiden, de grootste is de bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam, met vele bijzondere collecties van kinder- tot kookboeken. Bij de universiteitsbibliotheken mogen bijzondere en/of kostbare werken ook alleen ingezien worden.
De meeste wetenschappelijke organisaties en instituten hebben de beschikking over een eigen specialistische wetenschappelijke bibliotheek. Zo verzamelt een museumbibliotheek werken over onderwerpen die de museumcollectie betreffen.

Muziekbibliotheek
Een muziekbibliotheek verzamelt vooral bladmuziek, en soms ook boeken over muziek of opnames. Voorbeelden zijn de bibliotheken en bladmuziekcollecties van conservatoria, symfonieorkesten en ensembles, de Nederlandse Muziekbibliotheek van de Omroep, en organisaties van amateurorkesten en -koren.

Digitale bibliotheek
Een recente ontwikkeling is de Digitale bibliotheek, meestal te raadplegen in de plaatselijke bibliotheek of via Internet. Het grote verschil met de gewone bibliotheek is dat er geen collectie aan verbonden is. Een digitale bibliotheek verwijst meer naar bronnen, welke vaak buiten de eigen collectie vallen. Het wel of niet in bezit hebben in eigen collectie is van minder belang.

Rubricering van boeken
Elk informatief boek in een bibliotheek draagt meestal een nummer van een bepaalde onderwerpscodering of plaatsingssysteem, bijvoorbeeld een SISO-nummer. Daarmee wordt het onderverdeeld in onderwerpen. Ook worden de eerste vier letters van de schrijver op het etiket vermeld.

Geschiedenis van het bibliotheekwezen
Bibliotheken zijn bijzonder oude instellingen. Er bestonden al bibliotheken in het oude Sumer.

De bibliotheken waren in de oudheid bijna uitsluitend tempelbibliotheken waar nieuwe 'geestelijken' werden opgeleid om o.a. lezen en schrijven te leren en de koninklijke en tempel-organisatie te kunnen runnen. Deze bibliotheken bestonden uit rekken met kleitabletten, meestal stond op het tablet een verwijzing in welk rek het thuishoorde. Een beroemde bibliotheek met kleitabletten is die van Ebla. Deze is gelukkig in vlammen opgegaan en dat heeft de tabletten gebakken tot vrijwel onvernietigbare bakstenen voorwerpen die nog uitstekend te lezen zijn.

In de Griekse oudheid begonnen filosofen ook privébibliotheken aan te leggen. Vermaard waren de verzamelingen van de staatsman Solon en de filosoof Aristoteles.

Ook in het oude Egypte waren er bibliotheken. De beroemdste daarvan was die van Alexandrië die in de hellenistische periode werd gesticht. De Ptolemaeën hadden tot doel deze verzameling compleet te maken, dat wil zeggen dat zij van alle hun bekende boeken een kopie wilden hebben. Een bekend verhaal is dat elk schip dat aanmeerde in de haven zijn boeken moest afgeven aan de bibliotheek. Dit werd dan gekopieerd en het origeneel werd in de Alexandrina bewaard. De reizigers moesten zich tevreden stellen met de kopie. Van de Alexandrina zijn jammer genoeg geen overblijfselen. Al in de Romeinse tijd is er een brand geweest, en toen in de 7e eeuw de Moslims kwamen oordeelde kalief Omar dat als deze boeken hetzelfde vertelden als de koran, ze overbodig waren. Als de boeken iets anders zeiden waren ze onjuist. De boeken - meest papyrusrollen - werden dus vernietigd.

Middeleeuwen
In de islamitische wereld bouwde men doorgaans voort op de traditie van voorafgaande culturen. Zo ontstonden al vroeg nieuwe bibliotheken in Caïro, Bagdad, Kairouan, Granada en Córdoba. In Europa was de belangrijkste bibliotheek in Constantinopel. Voor de rest waren er eigenlijk alleen kloosterbibliotheken van enige betekenis.

In de Middeleeuwen werden opnieuw enige seculiere bibliotheken gesticht die onderdeel waren van de nieuwe universiteiten in Parijs, Genua en Venetië. In de Renaissance verspreidde zich allengs weer een intellectuele sfeer over West-Europa. De pausen richtten eind 15e eeuw de Biblioteca Apostolica Vaticana op.

Nieuwe Tijd
Een zeer belangrijke uitvinding was de drukpers die ervoor zorgde dat kennis zich voortaan snel kon verspreiden en vermenigvuldigen. De steeds ingewikkelder wordende maatschappij bevorderde de geletterdheid van steeds meer mensen en hierdoor werd de potentiële markt voor boeken steeds groter. Vanaf het einde van de zestiende eeuw ontstaan er in Europa universiteitsbibliotheken, stadsbibliotheken en andere openbare bibliotheken. Eén van de vroegste openbare bibliotheken is de Biblioteca Angelica te Rome. Hierdoor versnelde zich de ontwikkeling enorm en werd de behoefte aan bibliotheken zo groot dat deze zich als een bosbrand over Europa en vervolgens over de rest van de wereld verspreidden. Vele zaken die tegenwoordig allang vanzelfsprekend zijn voor een universiteitsbibliotheek, werden voor het eerst in praktijk gebracht door de bibliotheek van de Universiteit Leiden, zoals de publicatie van een gedrukte catalogus. Vele bibliotheken uit het bezit van vorsten werden in de 19e eeuw overgenomen door de overheid: zo kwamen bijvoorbeeld de collecties van de hertogen van Beieren terecht in de Bayerische Staatsbibliothek te München, samen met het boekenbezit van vele in 1803 opgeheven kloosters. Tegen 1900 had iedere zichzelf respecterende stad in het Westen een bibliotheek. De grote hoofdsteden en universiteiten hebben bibliotheken met soms miljoenen boeken in hun collecties.

Vanaf het midden van de 19e eeuw begon vanuit Engeland de zegetocht van de openbare bibliotheek. Van oorsprong bedoeld om de arbeidersstand te verheffen, werd de openbare bibliotheek gaandeweg een instrument in de democratisering van de maatschappij. Dit proces vond een hoogtepunt vlak na de Tweede Wereldoorlog, toen het Unescomanifest de positie van de openbare bibliotheek in een gedemocratiseerde samenleving onderstreepte.

Heden
In de huidige wereld worden de bibliotheken steeds meer centra waar alle informatiestromen geïntegreerd worden en beschikbaar gemaakt voor klanten. De grootste bibliotheken ter wereld, zoals de Library of Congress, de British Library, de Bibliothèque nationale de France en ook de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, werken samen aan het grensoverschrijdend beschrijven, ordenen en ontsluiten van miljoenen publicaties. Ook internet en andere elektronische infrastructuur en media versnellen dit proces van versmelting van informatie. Sommige onderzoekers denken dat dit proces zal leiden tot het ontstaan van een globaal brein dat tenslotte alle menselijke kennis integreert en dat overal ter wereld te raadplegen is.

Bibliothecaris
Letterlijk betekent het woord bibliothecaris: bewaarder van boeken (uit het Grieks: βιβλίον = boek, θήκη = kist en het Latijn: -arius = degene die iets doet). Een bibliothecaris werkt doorgaans in een bibliotheek.

Tegenwoordig is het niet meer een beroep waarin uitsluitend boeken bewaard worden. Er wordt in de Vlaamse en Nederlandse bibliotheekwereld onderscheid gemaakt tussen twee functies op verschillende niveaus:
. informatiedienstverlening. Dit zijn de mensen die informatie en advies verschaffen aan bibliotheekbezoekers. Zij hebben meestal een opleiding op het niveau ASO (Vlaanderen) of MBO (Nederland). Voor grotere bibliotheken en voor leidinggevende functies doet men daarvoor beroep op afgestudeerden van het HBO (Nederland) of het Bachelor-niveau (Vlaanderen).
. informatiespecialisten. Deze zijn verantwoordelijk voor de beleidsbeslissingen in de bibliotheek: samenstelling van de collectie, wijze van ontsluiting van het uit te lenen materiaal, samenwerkingsverbanden met andere (wetenschappelijke) instellingen, informatisering, ... In Nederland bestaan voor deze functie de HBO-opleiding Informatiedienstverlening en -management en de cursus IDV-2 (Informatie Dienstverlening 2, een vervolg op de MBO-opleiding IDV-1). In Vlaanderen is er een opleiding "Gegradueerde in de Documentatie-, Informatie- en Bibliotheekwetenschappen". Daarnaast wordt ook wel een beroep gedaan op universitair geschoolden, of afgestudeerden van het Hoger onderwijs met ervaring. Zo bestaat er bijvoorbeeld een "Master in de Documentatie- en Bibliotheekwetenschap" aan de Universiteit Antwerpen. Ook bestaat er in Amsterdam een postacademische opleiding Informatiewetenschap.

De informatiespecialist helpt bij het methodisch verzamelen van informatie in verschillende bronnen, zowel boeken als digitale databanken.

Ook in dit beroep hebben de nieuwe media hun intrede gedaan. Internet, e-mail, e-zines en elektronische publicaties in PDF-formaat nemen een steeds belangrijker plaats in. Zo wordt in Nederland de functie van de traditionele informatiebalie ook geleverd op Internet, in de vorm van de vragendienst al@din.

In grotere organisaties vervullen bibliothecarissen een rol in het attenderen van hun collega's op ontwikkelingen in hun vakgebied. In grote bibliotheken zoals de Koninklijke Bibliotheek of de Albertina is de bibliothecaris tevens directeur.

Bibliothecarissen in Nederland die van belang waren voor het vak:
. Leendert Brummel
. Johan Remmet de Groot
. Kees Reedijk

Andere bibliothecarissen:
. Aristophanes van Byzantium


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Bibliotheek
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1308.