kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 07-01-2016 voor het laatst bewerkt.

caleidoscoop

Caleidoscoop

(de caleidoscoop (m.), -scopen)

1 kijker die daarin gelegde voorwerpjes veelvoudig weerspiegelt en zo telkens wisselende figuren vertoont => toverkijker

Caleidoscoop is Grieks en betekent 'kijkinstrument voor mooie beelden'.

De Schot Sir David Brewster vond in 1815/16, tijdens zijn onderzoek naar polarisatie van langs spiegels scherend licht, een uit spiegels gevormde buis uit met aan het einde een kleine doorzichtige ruimte met gekleurde glasscherfjes gevuld. Als men van de andere kant door een lens keek, verscheen als bij toverslag een eindeloze herhaling van de mooiste geometrische patronen.

In de caleidoscoop zitten langgerekte spiegelende strips in de lengterichting van de kijker, van het oculair tot aan de achterkant, waar ze eindigen bij een kamertje waarin enkele kleurige doorschijnende voorwerpen zitten. De spiegels staan in een hoek ten opzichte van elkaar. Als die hoek 45° is, weerkaatsen ze elkaars beeld acht keer, bij 60° zes keer en bij 90° vier keer. Tussen de spiegels door zie je een klein stukje van het kamertje achterin de kijker. Dat stukje wordt symmetrisch herhaald door de spiegels. Je krijgt een abstract patroon dat zich wijzigt zodra de gekleurde elementjes zich een tikje verplaatsen. Dat bereik je door de kijker rond zijn as te draaien, zodat je tussen de spiegels door nu weer een ander stukje werkelijkheid ziet, in veelvoudige versie.

Als je het kamertje met de gekleurde elementjes weglaat, zodat je met het toestel naar de wereld erachter kunt kijken, snijdt het toestel een stukje uit die wereld, om het eveneens tot een abstract patroon te herhalen. Dit soort kijker heet een teleidoscoop (een samentrekking van tele-caleidoscoop).

David Brewster zag de speelgoedwaarde van zijn wetenschappelijk instrument in, en patenteerde het. Helaas voor hem niet waterdicht, zodat anderen met zijn ontdekking rijk werden.

Het lot was hem ook verder niet gunstig gezind. Hij was een genie (op zijn tiende bouwde hij een telescoop en op zijn twaalfde studeerde hij aan de universiteit), hij deed belangrijk onderzoek in de optica, hij vond de binoculaire camera, de polyzonale lens, de polarimeter en een vuurtorenlicht uit, maar hij bleef enkel bekend voor zijn kinderspeelgoedje – en ook dat alleen in kleine kring.

De caleidoscoop ligt sinds zijn ontdekking nog steeds op de planken van speelgoedwinkels en opticiens en is daarmee waarschijnlijk het meest geliefde optische speelgoed aller tijden.

Websites: www.technopolis.be


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 532.