kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 07-01-2016 voor het laatst bewerkt.

canon van Nederland

De canon van Nederland is een lijst van vijftig onderwerpen die chronologisch een samenvatting geeft van de Geschiedenis van Nederland. De commissie-Van Oostrom heeft hierin vijftig thema's opgenomen die niet in de geschiedenisles op een Nederlandse school zouden mogen ontbreken. Deze vijftig thema's zijn vastgesteld aan de hand van veertien hoofdlijnen. Deze veertien hoofdlijnen zijn:

1. Lage landen bij de zee
Dit land is grotendeels door mensenhanden ‘gemaakt’: bedijkt, ingepolderd en ontgonnen. De aanpassing aan en de strijd tegen het water is een rode draad in de geschiedenis van deze regio.
De Beemster; De watersnood

2. Aan de periferie van Europa
De regio die nu Nederland heet, is een rivierdelta aan de periferie van het continent Europa. Deze geografische ligging bepaalt door de eeuwen heen de geschiedenis van dit gebied. Vanaf 4500 v.Chr. ontwikkelen zich hier agrarische samenlevingen en vanaf het begin van de jaartelling is de regio een grensgebied van het Romeinse rijk. In later eeuwen maakt de regio onderdeel uit van andere grote rijken. Pas vanaf circa 1590 beginnen de eerste contouren van het huidige Nederland zich op de kaart af te tekenen. Nog vaak zullen de grenzen diepgaand worden gewijzigd.
De Romeinse Limes; Karel de Grote; Karel V

3. Een gekerstend land
Over de godsdienst van de vroegste bewoners van de regio is weinig bekend, maar dankzij onder andere Tacitus weten we wel iets van de goden die men hier te lande vereerde. Vanaf circa 600-700 worden de bewoners van de lage landen bij de zee bekeerd tot het christendom. Kloosters worden centra van cultuur. In zestiende en zeventiende eeuw wordt er vanwege de juiste leer oorlog gevoerd. Tot op de dag van vandaag is het christendom een belangrijk kenmerk van de Nederlandse cultuur.
Hunebedden; De Romeinse Limes; Willibrord; Erasmus; De Beeldenstorm; De Statenbijbel

4. Een Nederlandse taal
De eerste geschreven woorden in het Nederlands die we hebben dateren van ca. 1100. Ze zijn geschreven door een Vlaamse monnik. Drukwerk in de ‘moederstaal’ komt pas in zestiende eeuw op gang. Lang wordt er door sommigen nog geschreven en gesproken in het Latijn (wetenschap) en in het Frans (elite). Regio’s hadden hun eigen dialecten. Toch bestaat er een lange traditie van Nederlandstalige literatuur. De taalgrens loopt niet parallel met staatkundige grenzen.
Hebban olla vogala; De boekdrukkunst; De Statenbijbel; Max Havelaar; Annie M.G. Schmidt

5. Een verstedelijkt land en een handelsknooppunt aan de monding van Rijn, Schelde en Maas
Vanaf circa 1100 vindt hier verstedelijking plaats en ontstaan er handelsknooppunten. Eerst ligt het zwaartepunt in het zuiden (Vlaanderen en Brabant), vanaf circa 1500 ook sterk in het Noorden (Holland). Holland en Zeeland zijn vanaf circa 1600 een belangrijk handelsknooppunt in Europa. Die functie heeft Nederland op dit moment nog steeds.
De Hanze; De grachtengordel; Haven van Rotterdam

6. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden: ontstaan uit een opstand
De steden met hun burgers hebben andere belangen dan de adel. De eerste tekenen van die belangentegenstelling doen zich al vroeg voor. In de late middeleeuwen probeerden Bourgondische vorsten de ‘Lage Landen’ onder één bestuur te brengen, maar deze politiek roept verzet op van steden en adel. In de zestiende eeuw mengt dit verzet zich met de roep op kerkhervorming. Een oorlog breekt uit en edelmannen worden ‘geuzen’. Willem van Oranje groeit uit tot leider van de Opstand en heet daarom ‘vader des vaderlands’. Na zijn gewelddadige dood in 1584 ontwikkelt zich de bijzondere politieke structuur van ‘de Republiek’. Kenmerkend voor de Republiek: bestuursmacht van regenten; zwak centraal gezag; godsdiensttolerantie.
Floris V; Karel V; De Beeldenstorm; Willem van Oranje; De Republiek; Hugo de Groot; Spinoza; De grachtengordel

7. De bloei van de ‘Gouden Eeuw’
In de zeventiende eeuw is de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden een grootmacht in Europa: economisch, politiek en cultureel. Kort, maar hevig. Immigranten (joden, Vlamingen, hugenoten) spelen in die bloei een grote rol.
Op cultureel gebied is met name de omvang en kwaliteit van de zeventiende-eeuwse schilderkunst opmerkelijk. Economisch gezien waren dat de scheepvaart, de stapelmarkt, de hoog ontwikkelde landbouw én de nijverheid. Politiek gezien had de Republiek een uitzonderlijke staatsvorm op een continent waar koninkrijken de regel waren. Met het rampjaar 1672 begint aan deze ongekende bloeiperiode een einde te komen. Daarna is de Republiek een bescheiden speler op het Europese toneel, afhankelijk van wat de Europese grootmachten voor speelruimte geven. Ook economisch en cultureel is de Republiek vanaf het einde van de zeventiende eeuw minder toonaangevend in Europa.
Hugo de Groot; Rembrandt; De Atlas Major van Blaeu; Michiel de Ruyter; Spinoza; Buitenhuizen

8. Koopmansgeest en koloniale macht
Vanaf circa 1600 bevaren Nederlandse schepen de oceanen. Het zwaartepunt van de handel ligt in Europa, maar daarnaast wordt handel gedreven in Azië, Afrika en Amerika. In Azië en Amerika worden koloniën gesticht. Op de drie continenten handelen de Nederlanders ook in slaven. In de 19de eeuw leidt centralisatie van Nederlands bestuur in koloniën tot langdurige oorlogen. Nederland heeft tot op de dag van vandaag sterke banden met Indonesië, Suriname en de Antillen.
De VOC; De Atlas Major van Blaeu; Slavernij; Max Havelaar; Indonesië; Suriname en de Nederlandse Antillen; Veelkleurig Nederland

9. Eenheidsstaat, constitutionele monarchie
In de tweede helft van de 18de eeuw ontstaat mede onder invloed van de Verlichting in brede kringen van de bevolking behoefte aan het verwerven en verspreiden van kennis. Nieuwe ideeën over de inrichting van staat en maatschappij worden geuit. Pogingen van de patriottenbeweging om de macht van de stadhouders te beperken en de burgers meer invloed te geven mislukken aanvankelijk.
Tussen 1795 en 1848 wordt de huidige Nederlandse staat geformeerd. De basis voor de eenheidsstaat wordt gelegd in de Franse tijd (1795-1813). Na de nederlaag van Napoleon wordt Willem I, de zoon van de laatste stadhouder, koning over een verenigd koninkrijk. Dit ‘herstel’ van de Nederlanden duurt niet lang, want het revolutiejaar 1830 doet ook Brussel aan. In 1848 worden met de Grondwet van Thorbecke de grondslagen gelegd voor de constitutionele monarchie die Nederland nu nog altijd kent. Het koninkrijk wordt nu een kleine mogendheid die de neutraliteit koestert.
Buitenhuizen; Eise Eisinga; De patriotten; Napoleon Bonaparte; Koning Willem I; De Grondwet

10. Het ontstaan van een moderne samenleving
Vanaf circa 1870 groeien Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht uit tot de grote steden. Industrialisatie vindt hier (relatief laat) plaats. Wat eerder begint ook de aanleg van het huidige spoorwegnet. De afstanden worden kleiner: de eenwording van Nederland.
De roep om gelijke rechten wordt luider. 'Gewone' burgers eisen invloed in de samenleving en de politiek. Dit mondt in 1917 en 1919 uit in algemeen kiesrecht voor respectievelijk mannen en vrouwen. ‘Moderne’ kunstenaars beschouwen zich niet langer als hoeders van gevestigde kunsttradities en ontpoppen zich als vernieuwers van de kunst. In de literatuur is dit streven terug te vinden bij de 'Tachtigers', in de schilderkunst bij impressionisten en post-impressionisten en in de toegepaste kunst bij aanhangers van de 'Nieuwe Kunst' (Art Nouveau) en het modernisme.
De eerste spoorlijn; Verzet tegen kinderarbeid; Vincent van Gogh; Aletta Jacobs; De Eerste Wereldoorlog; De Stijl

11. Nederland in een tijd van wereldoorlogen 1914-1945
Als klein land probeert Nederland zich te onttrekken aan de grote conflicten in Europa. Met de Eerste Wereldoorlog lukt dat, maar na afloop daarvan wordt het land meegesleurd in de wereldcrisis. De Duitse bezetting kent als grootste dieptepunten het bombardement op Rotterdam, het deporteren en vermoorden van de joodse bevolking en de hongerwinter. In Azië begint de oorlog in 1942, maar na de bevrijding van 1945 begint een nieuwe oorlog die duurt tot 1949. De Tweede Wereldoorlog is ‘het verleden dat weigert geschiedenis te worden’.
De Eerste Wereldoorlog; De Stijl; De crisisjaren; De Tweede Wereldoorlog; Anne Frank; Indonesië

12. De verzorgingsstaat, democratisering en ontkerkelijking
Na de oorlog wordt direct de ‘wederopbouw’ ter hand genomen. Na deze jaren van zuinigheid en hard werken breekt vanaf het einde van de jaren vijftig een grote verandering door in de levensstijl van de Nederlandse bevolking. De verzorgingsstaat en de welvaartssamenleving zorgen voor een radicale verhoging van de levensstandaard. Daarnaast maken mensen zich los van vertrouwde verbanden van kerk, zuil of gezin. Typerend zijn met name een minder hiërarchische verhouding tussen ouders en kinderen, het ontstaan van nieuwe rolpatronen tussen mannen en vrouwen en het ontstaan van vrijere opvattingen over seksualiteit. Op politiek gebied valt dit samen met een sterk democratiseringsstreven: het gezag van de gevestigde elites wordt ter discussie gesteld.
Willem Drees; De watersnood; De televisie; Haven van Rotterdam; Annie M.G. Schmidt; De gasbel

13. Nederland krijgt kleur
Na de Tweede Wereldoorlog raakt Nederland gewikkeld in een koloniale oorlog tegen de Indonesische onafhankelijkheidsbeweging. Tijdens en na deze oorlog vertrekken Nederlanders, Indische Nederlanders en Molukkers naar Nederland. Andere immigratiebewegingen volgen: vanaf de jaren zestig arbeiders uit de mediterrane landen, rond de dekolonisatie van Suriname (1975) uit deze (voormalige) kolonie, later ook uit de Nederlandse Antillen en tal van andere regio’s. De Nederlandse samenleving verandert met deze toegenomen immigratie. Tussen de gevestigden en de nieuwkomers ontstaan de nodige spanningen.
Indonesië; Suriname en de Nederlandse Antillen; Veelkleurig Nederland

14. Nederland in Europa
Nadat de Tweede Wereldoorlog is ingeruild voor de Koude Oorlog wordt Nederland in Europa een pleitbezorger van Atlantische en Europese samenwerking. Na de beëindiging van de Koude Oorlog komt de Europese samenwerking in een stroomversnelling. In deze fase is Nederland ook actief bij vredesoperaties.
Srebrenica; Europa

Noot
Het is van belang dat er voorzichtig wordt omgesprongen met termen als 'Nederland', 'Nederlandse cultuur' en 'Nederlandse geschiedenis'. Immers, tot in de negentiende eeuw is het begrip 'Nederland' een anachronisme, en ook het adjectief ‘Nederlands' blijft voor die vroege geschiedenis problematisch. Wanneer er in deze tekst sprake is van de geschiedenis van de Nederlandse taal en cultuur, het Nederlandse grondgebied en de Nederlandse staat, bedoelen wij in feite ‘op deze regio betrekking hebbend', zonder te suggereren dat die regio al die tijd een culturele, staatkundige, taalkundige of culturele eenheid vormde. We behandelen deze zaken als historische verschijnselen.

De canon werd op 16 oktober 2006 door de commissie aan (de toenmalige) minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Maria van der Hoeven aangeboden.

De veertien ‘hoofdlijnen van de canon’ zijn bedoeld als achtergrondtekst bij de vijftig vensters. Het zijn de rode draden door de geschiedenis van Nederland die de dwarsverbanden tussen de afzonderlijke vensters laten zien en zo kunnen helpen bij het aanbrengen van samenhang in de genoemde onderwerpen, voorwerpen, personen en thema’s van de canon.

De canon (lijst)
1 Hunebedden, ca. 3000 voor Christus Vroege landbouwers
2 De Romeinse Limes, 47 - ca. 400 Op de grens van de Romeinse wereld
3 Willibrord, 658 - 739 Verbreiding van het Christendom
4 Karel de Grote, 742 - 814 Keizer van het avondland
5 Hebban olla vogala, ca. 1100 Het Nederlands op schrift
6 Floris V, 1254 - 1296 Een Hollandse graaf en ontevreden edelen
7 De Hanze, 1356 - ca. 1450 Handelssteden in de Lage Landen

Op 8 stond in de eerste versie van de canon de Boekdrukkunst. Bij de presentatie van de vernieuwde versie op 3 juli 2007 in de ridderzaal, is de boekdrukkunst vervangen door Christiaan Huygens,] nu nummer 21 op deze lijst, ca. 1450 Revolutie in reproductie

8 Erasmus, 1466? - 1536 Een internationaal humanist
9 Karel V, 1500 - 1558 De Nederlanden als bestuurlijke eenheid
10 De Beeldenstorm, 1566 Godsdienststrijd
11 Willem van Oranje, 1533 - 1584 Van rebelse edelman tot 'vader des vaderlands'
12 de Republiek, 1588 - 1795 Een staatkundig unicum
13 De Verenigde Oostindische Compagnie, 1602 - 1799 Overzeese expansie
14 De Beemster, 1612 Nederland en het water
15 De Grachtengordel, 1613 - 1662 Stadsuitbreidingen in de zeventiende eeuw
16 Hugo de Groot, 1583 - 1645 Pionier van het moderne volkenrecht
17 De Statenbijbel, 1637 Het boek der boeken
18 Rembrandt, 1606? - 1669 De grote schilders
19 De Atlas Maior van Blaeu, 1662 De wereld in kaart
20 Michiel de Ruyter, 1607 - 1676 Zeehelden en de brede armslag van de Republiek
21 Christiaan Huygens (Toegevoegd aan de canon op 3 juli 2007), 1629-1695 Wetenschap in de Gouden Eeuw
22 Spinoza, 1632 - 1677 Op zoek naar de waarheid
23 Slavernij, ca. 1637 - 1863 Mensenhandel en gedwongen arbeid in de Nieuwe Wereld
24 Buitenhuizen, 17e en 18e eeuw Rijk wonen buiten de stad
25 Eise Eisinga, 1744 - 1828 De Verlichting in Nederland
26 De Patriotten, 1780 - 1795 Crisis in de Republiek
27 Napoleon Bonaparte, 1769 - 1821 De Franse tijd
28 Koning Willem I, 1772 - 1843 Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
29 De eerste spoorlijn, 1839 De versnelling
30 De Grondwet, 1848 De belangrijste wet van een staat
31 Max Havelaar, 1860 Aanklacht tegen wantoestanden in Indië
32 Verzet tegen kinderarbeid, 19e eeuw De werkplaats uit, de school in
33 Vincent van Gogh, 1853 - 1890 De moderne kunstenaar
34 Aletta Jacobs, 1854 - 1929 Vrouwenemancipatie
35 De Eerste Wereldoorlog, 1914 - 1918 Oorlog en neutraliteit
36 De Stijl, 1917 - 1931 Revolutie in vormgeving
37 De crisisjaren, 1929 - 1940 Samenleving in depressie
38 De Tweede Wereldoorlog, 1940 - 1945 Bezetting en bevrijding
39 Anne Frank, 1929 - 1945 Jodenvervolging
40 Indonesië, 1945 - 1949 Een kolonie vecht zich vrij
41 Willem Drees, 1886 - 1988 De verzorgingsstaat
42 De watersnood, 1 februari 1953 De dreiging van het water
43 De televisie, vanaf 1948 De doorbraak van een massamedium
44 Haven van Rotterdam, vanaf ca. 1880 Poort naar de wereld
45 Annie M.G. Schmidt, 1911 - 1995 Tegendraads in een burgerlijk land
46 Suriname en de Nederlandse Antillen, vanaf 1945 Dekolonisatie van de West
47 Srebrenica, 1995 De dilemma's van vredeshandhaving
48 Veelkleurig Nederland, vanaf 1945 De multiculturele maatschappij
49 De gasbel, 1959 - 2030? Een eindige schat
50 Europa, vanaf 1945 Nederlanders en Europeanen.

Websites: Rijkscanon.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 68.