kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 07-01-2016 voor het laatst bewerkt.

crucifix

Het crucifix (o)(-en)

= Kruisbeeld. Het woord crucifix is afgeleid van het Latijnse cruci (kruis) fix (fixeer), dat "aan een kruis vastgemaakt" betekent.

Een crucifix is een christelijk symbool waarbij op een kruis het lichaam (corpus) van de gekruisigde Christus is bevestigd. De oudst bekende crucifix bevindt zich op de houten deur van de Santa Sabina in Rome dat dateert uit ca. 430 na Chr. In de tijd van Jezus bestond dit symbool dus nog niet.


Het ankh-teken of -kruis is een oud Egyptisch symbool dat in de Egyptische mythologie het eeuwige leven vertegenwoordigt. Op afbeeldingen dragen de Egyptische goden dit symbool als teken van hun onsterfelijk zijn, de sleutel van het eeuwig geluk; waarmee wordt aangegeven dat zij deze wereld voor het hiernamaals hebben geruild. Het werd geacht bescherming te bieden tegen allerlei gevaren. De hiëroglief in deze vorm betekent 'leven'.

In de Amarna-periode (ca. 1350 v.Chr.) werd de Aton, de levenbrengende goddelijke zonneschijf, afgebeeld met stralen die in een hand eindigden. Zo werd op de bewaard gebleven troon van Toetanchamon de Aton afgebeeld die de koning en koningin een ankh aanreikt. Het aanreiken van een ankh door een godheid aan een farao, was het symbool van het schenken van levensenergie. Op verschillende afbeeldingen werd de Ankh dan ook vlak onder de neus afgebeeld, omdat deze energie met de adem werd meegegeven.

Over de oorsprong van de vorm bestaan diverse ideeën. Volgens de één stelt het teken een sandaalriem voor. Een ander zegt dat het teken is afgeleid van de peniskoker waarbij het lusvormige deel met de twee zijbalkjes de riem verbeeld die om het middel werd gedragen. Weer anderen denken dat de ankh een verbinding is van het T-vormige Osiris-kruis met het ovaal van Isis.

In de Egyptische koptische kerk werd in de vierde eeuw de ankh als symbool overgenomen van het daar heersende veelgodendom. Voor christenen werd vervolgens het kruis van Jezus een centraal symbool, hoewel dat aanvankelijk een gestileerde vis (ichthus) was. Er zijn ook publicisten die claimen dat dit niet meer dan een vervormde ankh is. Zij beweren dat in Jezus' tijd een kruis zoals wij dat kennen niet bestond en dat crucifix aanvankelijk martelpaal betekende, zonder vormaanduiding. Hiermee weerspreken zij de gangbare etymologie die het verklaart uit Latijn cruci fixus.


Kruis (christendom)


De betekenis van het het Latijnse kruis (†) dat bekend is als een christelijk religieus symbool wordt afgeleid van het christelijke geloof dat Jezus door de Romeinen gekruisigd werd. Een in het Romeinse Keizerrijk vaak gebruikte methode om slaven en niet-Romeinen die misdaden hadden begaan te executeren. Het kruis was oorspronkelijk een oosters martelwerktuig, waaraan een veroordeelde werd vastgebonden of gespijkerd om hem vervolgens te laten hangen terwijl het lichaam langzaam en pijnlijk uit elkaar getrokken werd. Om het stervensproces te versnellen werden daarbij ook wel de botten van de armen en benen gebroken. Deze martelmethode kwam via de Carthagers bij de Romeinen terecht. Het kruis bestond uit een verticaal in de grond gestoken paal waarbij soms, maar lang niet altijd, een horizontaal stuk aan het verticale deel werd bevestigd. In het christendom wordt in het algemeen aangenomen dat het om een paal met horizontale dwarsbalk gaat, zoals deze meestal wordt afgebeeld. Historici zijn echter van mening dat de Romeinen een T-vormig kruis gebruikten waarbij een dwarsbalk bovenop de verticale paal werd getimmerd.

Geschiedenis en gebruik van het Latijnse Kruis
Tijdens de eerste drie eeuwen van het christendom was het kruis nog geen overheersend symbool voor die godsdienst. Een van de eerste keren dat het kruis werd genoemd is in het vroeg derde-eeuwse Stromateis van Clement van Alexandrië waarin hij spreekt van het symbool van de Heer. Pas onder keizer Constantijn de Grote werd het kruis als hét symbool van het christendom ingevoerd, quasi tegelijkertijd met de afschaffing van het kruis als executiewerktuig.

In het christendom symboliseert het kruis de overwinning van Jezus over de dood, omdat christenen geloven dat Hij door te sterven zelf de straf op de zonde van de mensen genomen heeft. En door na drie dagen op te staan uit de doden de zonde en de dood overwonnen heeft. En dat iedereen die Jezus aanvaardt als de zoon van God (zoals Hij zich in de Bijbel bekend maakt) aanspraak mag maken op diezelfde verlossing van zonde. Ook lijden, verzoening en verlossing worden door het kruis gesymboliseerd. Katholieken en orthodoxe christenen maken vaak het kruisteken, een geloofsuiting die al in de vierde eeuw na Christus bestond.

Tijdens de kruistochten werden relikwieën, waarvan gezegd werd dat het stukken van het Kruis waren (waarop Jezus werd gekruisigd), door heel Europa verspreid. In de zestiende eeuw waren er inmiddels zoveel van die relieken, dat Erasmus grapte dat er genoeg van was om een schip te bouwen. In de Santo Toribio de Liébana (Spanje) ligt het grootste relikwie dat afkomstig zou zijn van het Kruis, en het is dan ook een belangrijk bedevaartsoord voor katholieken.

Vorm van het kruis
Het kruis heeft vele vormen en groottes gehad en wordt gebruikt in sieraden, maar ook in kerken op christelijke grafstenen of als zelfstandige grafsteen. Er zijn ook kruisen geplaatst op locaties waar voorheen heidenen hun goden aanbaden, om de slechte invloeden af te weren. Katholieken zetten soms ook een kruis op bergtoppen (zoals op de Zugspitze en de Mount Royal), zodat ze in de gehele omgeving te zien waren.

Als het lichaam van Jezus aan het kruis bevestigd is wordt het doorgaans een crucifix genoemd. Rooms-katholieken gebruiken vaker de crucifix om de opoffering van Jezus te benadrukken, maar protestanten verkiezen doorgaans het lege kruis, om de wederopstanding te symboliseren.

Oorsprong
Al voor het christendom was het kruis bekend als sacraal symbool: het wielkruis als symbool van de zon, het hakenkruis als teken van geluk; het hengselkruis als teken van leven. Het kruis is derhalve niet, wat sommigen misschien hebben gedacht, van „christelijke” oorsprong. Doordat Jezus stierf aan een kruis, is het kruis in velerlei vormen echter een bijna exclusief christelijk teken geworden.

In 'The Encyclopaedia Britannica' staat: „Het is vanwege zijn eenvoud van vorm dat het kruis vanaf de dageraad der menselijke beschaving zowel religieus symbool als sierelement is geweest. Diverse voorwerpen, daterend van reeds lang vóór de christelijke jaartelling, heeft men gevonden, versierd met kruisen van verschillende vorm, en dat in bijna alle delen van de oude wereld”.

De "Expository Dictionary of New Testament Words" is specifieker en zegt dat het kruis 'zijn oorsprong [vond] in het oude Chaldea, en werd . . . gebruikt als het symbool van de god Tammuz (omdat het kruis de vorm had van de mystieke Tau, de eerste letter van zijn naam)'. Sommigen hebben de gedachte geopperd dat Tammuz, ook Doemoezi genoemd, oorspronkelijk een koning was en na zijn dood werd vergoddelijkt. Zo schrijft O.R. Gurney in de "Journal of Semitic Studies": 'Doemoezi was oorspronkelijk een man, een koning van Erech.'


Crucifix van Bentheim

De Crucifix van Bentheim (Duits: Herrgott von Bentheim) is een crucifix uit de twaalfde eeuw in de Duitse plaats Bad Bentheim.
Het 2,45 m hoge en 1,40 m brede beeld in romaanse stijl dat vervaardigd is uit Bentheimer zandsteen stelt de gekruisigde Christus voor. Het is een van de oudste tastbare bewijzen van het christendom in dit deel van Duitsland. Er wordt wel beweerd dat het beeld kenmerken toont van de Saksische cultuur. De wijze waarop de armen van Christus zijn gebogen, zou overeenkomen met het onpartijdige gerechtelijke gebaar van een Germaanse richter.
Het kruis werd in 1828 gevonden op een akker nabij Schulte-Kolthoff. Waarschijnlijk was het dus een wegkruis dat in 1543 tijdens de reformatie is omgegooid en daarna onder het zand is verdwenen. In 1868 werd het beeld op de binnenplaats van Kasteel Bentheim geplaatst.

Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 146.