kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 11-01-2016 voor het laatst bewerkt.

doopsgezinde Kerk

De Doopsgezinden vormen de Nederlandse tak van wat internationaal wel de Mennonieten genoemd worden.

Mennonieten zijn de volgelingen en geestverwanten van Menno Simons (1496-1561) die naast de bekende kerkhervormers als Luther, Calvijn en Zwingli, in zeker opzicht de enige kerkhervormer van Nederlandse afkomst is. Menno Simons was de spilfiguur en grote inspirator van de (ana)baptistische of wederdopers beweging, in de tijd na de Münsterse Commune (1534-1536, geleid door Jan van Leiden) waarin deze beweging, ook door de Lutherse Kerk scherp vervolgd en onderdrukt werd. Menno Simons werd geboren in Witmarsum in Friesland en was na 1536 vooral actief in wat nu Nedersaksen en Sleeswijk-Holstein in Duitsland is.

De naam "doopsgezinden" (vroeger ook wel "dopersen" of "me(n)nisten" genoemd) heeft te maken met de specifieke kijk op de doop. In plaats van kinderen te laten dopen, zoals dat tot nu nog bij de meeste andere kerken gebruikelijk is, kennen zij slechts de (volwassenen)doop op vrijwillige basis. In de Doopsgezinde Kerk schrijft diegene die zich willen laten dopen, en daarmee ook als volwaardig lid toetreedt tot de kerkgenootschap, haar of zijn eigen belijdenis[1]. Deze belijdenis is niet gebaseerd op formulieren of leerregels, zoals dat gebruikelijk is in bijvoorbeeld de Protestantse Kerk in Nederland en alle soorten gereformeerden.

Een ander belangrijke karaktertrek van de Mennonieten of doopsgezinden is dat zij militaire dienst / het dragen van wapens en vroeger ook overheidsdienstneming afwijzen. Dit heeft hen ten tijde van de Republiek in Nederland menigmaal in conflict gebracht met stedelijke en ook stadhouderlijke overheden. Zij weigerden dienst te nemen in en diensten te verlenen aan de stedelijke schutterijen. Echter, als tegendienst bemanden, en/of betaalden zij in veel plaatsen in Noord-Nederland de brandwacht/weer.

In de 16e en 17e eeuw waren veel dopersen stevig rechtzinnig. In de gouden eeuw kwam een grote groep doopsgezinden tot grote welvaart. De Vechtstreek met zijn vele weelderige buitens werd ook wel de "Menistenhemel" genoemd.

Vanaf de 18e eeuw schoven veel Nederlandse doopsgezinden wat betreft de orthodoxie steeds meer op naar de vrijzinnige hoek. Na de Bataafse Revolutie in 1795, waarin verhoudingsgewijs veel doopsgezinden (als patriot) een actieve rol[2] hadden, werden zij net als bijv. de Rooms-Katholieken en Joden “geëmancipeerd” en verkregen een gelijkberechtigd burgerschap dat toen ingevoerd werd.

In de 2e helft van 19e eeuw zijn veel rechtzinnige doopsgezinden overgestapt naar de toen nieuwe Gereformeerde Kerk, waardoor de kerk een nog vrijzinniger karakter kreeg. Tijdens de verzuiling in de eerste helft van de 20ste eeuw behoorden ze tot de zuil waar ook de VPRO uit voort kwam. Dit in tegenstelling tot veel buitenlandse geloofsgenoten, bijv. Mennonieten in (ook Zuid-)Amerika (waaronder de zeer conservatieve Amish), die door de eeuwen heen “in den vreemde” vast aan hun gewoonten en opvattingen[3] hielden - een gevolg van regelmatige onderdrukking en verdrijving.

Doopsgezinden noemden hun kerkgebouw dikwijls "Vermaning". Meestal zijn deze in de steden en dorpen waar zij staan een eind van de rooilijn van een straat of weg af gebouwd. Soms zelfs zijn ze helemaal niet zichtbaar omdat ze achter de huizen middenin een bouwblok staan (bijv. in Haarlem en Deventer). Dit komt doordat de doopsgezinden, evenals dus de katholieken en joden ten tijde van de Republiek “gedoogd” werden. Ze waren er wel maar ze mochten hun geloof niet echt zichtbaar uitoefenen.

Er zijn in Nederland anno 2006 121 doopsgezinde "gemeenten", met 9106 (per 31 december 2005) leden. Ze zijn vooral te vinden in Friesland, de IJsselsteden, en (Noord-)Holland.

Deze gemeenten worden verhoudingsgewijs veel voorgegaan door vrouwelijke dominees. De Doopsgezinde Kerk was de eerste kerk in Nederland die eind 19e eeuw haar predikantenopleiding open stelden voor vrouwen. De eerste vrouwelijke voorganger / predikante in Nederland was derhalve ook een doopsgezinde predikante. Zij heette Anna Zernike en werd voor het eerst beroepen in 1911 in de Friese plaats Bovenknijpe (nu De Knijpe, gemeente Heerenveen).

Samen met de Remonstrantse Kerk zegende de Doopsgezinde Kerk na de invoering daarvan in 2001 als eersten homohuwelijken in. De doopsgezinden participeren in de Interkerkelijke Omroep Nederland.

Bekende Nederlandse doopsgezinden
. Jan Adriaanszoon Leeghwater (De Rijp, 1575 - Amsterdam, 1650), de man achter vele plannen tot, en de uitvoering van droogmaking van vele polders in west-Nederland (Holland).
. De schrijver Eduard Douwes Dekker (Multatuli) komt uit een dopers (Amelands/Amsterdams) gezin. Dichter Joost van den Vondel bezocht een tijdlang de doopsgezinde Singelkerk in Amsterdam.
. Ir. Cornelis Lely (1854-1929), de man achter de plannen voor de Zuiderzeewerken en 3 maal minister van Waterstaat was doopsgezind.
. Aan het begin van de 21ste eeuw zijn er bijvoorbeeld doopsgezinde politici als de voormalige ministers Joris Voorhoeve en Annemarie Jorritsma. Voormalig minister Winnie Sorgdrager komt uit een oud dopers (Amelands/Amsterdams, evenals E.D. Dekker dus) geslacht. Ook SP-kamerlid Krista van Velzen is doopsgezind. koningin Juliana ging veelvuldig naar de Doopsgezinde Kerk.

Voetnoten
1. Vermoedelijk wordt hier bedoeld dat deze zelfgeschreven belijdenis in eerste instantie een verwoording van de eigen interpretatie van de geloofsovertuiging is, en níét dat het een motivatie is voor de keuze voor het doen van belijdenis/doop (zoals bij evangelische gemeenten gebruikelijk is)
2. Onder meer de Nederlandse vrouwelijk literatoren Betje Wolff en Aagje Deken die "De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart" (1766) schreven, waren doopsgezind.
3. Noord-Amerikaanse Doopsgezinden hebben veelal tijdens WO I en WO II in Europa, en tijdens de Vietnamoorlog, als hospitaalsoldaten gediend.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Doopsgezinden.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1535.