kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 10-01-2016 voor het laatst bewerkt.

dwerg

1 fabelachtig wezen in de gedaante van een klein oud mannetje.
2 (klein) mens, een persoon met dwerggroei, die door een groeistoornis kleine ledematen heeft. Ook (beledigend) bekend als de lilliputter (m)(lilliputters).

Dwerg kan verwijzen naar:
. een wezen in de Germaanse en Noordse mythologie, sprookjes en fantasy.
. een fictief volk in de fantasyboeken van J.R.R. Tolkien.

. dwergen (Warhammer), een leger in het spel Warhammer Fantasy Battles.

. dwerg (ster), een ster die weinig licht uitstraalt.
. dwergplaneet, planeetachtige objecten die door astronomen vanwege hun geringe grootte niet als planeet gezien worden.

. dwergsoort, een biologische term voor soorten die klein zijn in vergelijking met andere verwante soorten.

Een dwerg is een term voor een mens met dwerggroei. Doorgaans wordt daarmee iedereen bedoeld die als volwassene een hoogte van minder dan 1,50 meter heeft.
Hoewel de term "dwerggroei" een neutrale medische term is, wordt het woord 'dwerg' doorgaans als een belediging beschouwd, evenals het meer gangbare lilliputter. De laatste is afgeleid van het fictieve eiland Lilliput uit Gullivers reizen van Jonathan Swift, waar zeer kleine mensen wonen. De neutraalste term om personen met dwerggroei te omschrijven is kleine mensen.
De meest voorkomende vorm van dwerggroei is achondroplasie. Dit is de oorzaak van dwerggroei bij ca. 70% van kleine mensen. Naast achondroplasie zijn er nog andere vormen van dwerggroei. Eén hiervan is primordiale dwerggroei, welke zich onderscheidt van achondroplasie door de relatief correcte verhoudingen van ledematen in vergelijking met de rest van het lichaam.
In het verleden hadden veel edellieden een dwerg als nar of gezelschap. Zo had koningin Maria-Theresia van Spanje een zestal dwergen als gezelschap.
Bij sommige evenementen wordt er een wedstrijd dwergwerpen georganiseerd waarbij er met een klein mens gegooid wordt. Het is een omstreden fenomeen, waarbij het voor de één een vorm van hilarische humor is en voor de ander een mensonterend schouwspel. In september 2002 bepaalde de commissie mensenrechten van de Verenigde Naties inzake de kwestie van de Franse stuntman Manuel Wackenheim dat dwergwerpen indruist tegen de menselijke waardigheid.

Dwergen als fictieve wezens spelen een belangrijke rol in de Germaanse en Noordse mythologie. Zo wordt bijvoorbeeld volgens het Oudnoordse gedicht Gylfaginning de hemel gedragen door vier dwergen, Norðri, Suðri, Austri en Vestri. In de Noordse mythologie wordt Thors hamer Mjölnir vervaardigd door de dwergen Brokk en Eitri.
Dwergen lijken op mensen maar zijn veel kleiner. Ze wonen doorgaans ondergronds, verzamelen goud en andere schatten, zijn goede smeden en vechten met bijlen.
Ook in folklore en fantasyliteratuur komen dwergen vaak voor. Bekend is het sprookje van Sneeuwwitje en de zeven dwergen. In de fantasyboeken van Tolkien zijn de dwergen een apart volk.
Dwergen komen ook veelvuldig voor in door fantasyliteratuur geïnspireerde bordspelen en videospelen. Bekende voorbeelden zijn Dungeons & Dragons, Warhammer en Warcraft.
Aan dwergen verwante fictieve soorten zijn kabouters, gnomen en trollen.

In de Noordse mythologie komen dwergen (oud-Noords: dvergar ) voor. Ze kwamen tot leven toen Odin en zijn broers Vili en Vé de wereld creëerden uit het lichaam van de reus Ymir. Ze werden aanvankelijk gemaakt uit steen en zand. Hun menselijke eigenschappen en verstand kregen ze pas later. De dwergen werden door mensen als lelijk beschreven. Ze vrezen zonlicht omdat het hun misschien terug in hun oorspronkelijke staat kan brengen, namelijk steen en aarde.
Noordse dwergen worden meestal als zelfzuchtig en hebzuchtig beschreven. Het zijn zeer bedreven metaalbewerkers en de makers van voorwerpen bekend als een godenartefact. Hun meest bekende creaties zijn waarschijnlijk de speer Gungnir, Odins gouden ring Draupnir, Mjolnir de hamer van Thor, het gouden haar van sif, Freya's halsketting: Brísingamen en zelfs het schip Skíðblaðnir van Freyr. De dwergen maken ook een soort helm, genaamd huliðshjálmr en een cape waarmee ze zich onzichtbaar kunnen maken.
In de Hervarar sage wordt verteld hoe koning Svafrlami twee dwergen had verplicht om het zwaard Tyrfing te maken. De dwergen vervloekten het zodat het slechts de dood zou brengen aan de koning, en drie moorden zou veroorzaken. In Ynglingatal wordt verteld hoe koning Sveigder door een dwerg in steen is veranderd.
Verschillende elementen uit de Noordse mythologie zijn gebruikt in de meest uiteenlopende verhalen. De dwerg Mjolnir komt bijvoorbeeld voor in het Suske en Wiske-album De eenzame eenhoorn.

Norðri, Suðri, Austri en Vestri zijn vier dwergen uit de Noordse mythologie. In het Noordse/Germaanse scheppingsverhaal wordt de hemel door deze vier dwergen ondersteund. De namen van deze vier dwergen zijn Oudnoords en afgeleid van de vier windstreken: Norðri van norðr ("Noorden"), Suðri van suðr ("Zuiden"), Austri van austr ("Oosten") en Vestri van vestr ("Westen").
Norðri, Suðri, Austri en Vestri worden in de Völuspá (hoofdstuk 11) genoemd. In de Gylfaginning (hoofdstuk 8) beschrijft Snorri Sturluson hoe de goden uit de schedel van de gedode reus Ymir het gewelf van de hemel maakten en dat die vier dwergen Norðri, Suðri, Austri en Vestri het gewelf ondersteunen, iedere dwerg aan één hoek.
Het idee van de vier dwergen die het gewelf van de hemel ondersteunen, is geen literaire uitvinding van Snorri Sturluson. Het wordt al in de 10e eeuw in stanza 26 van de Ólafsdrápa van Hallfreðr Óttarson vandræðaskáld genoemd.
Opmerkelijk is dat de Romeinen Auster gebruikten voor de windrichting zuid.

In diverse fantasy-boeken, -films en -spellen komen dwergen als menselijk ras voor. J.R.R. Tolkien heeft het beeld van de dwergen in de fantasy sterk beïnvloed. Vele andere auteurs hebben zijn beschrijvingen van het uiterlijk en het karakter van de dwergen overgenomen, bijvoorbeeld Terry Pratchett. Dwergen zijn niet hetzelfde als kabouters of Gnomen.
Dwergen zijn kleiner dan mensen. Vaak zijn ze zwaar gebouwd met lange baarden. Dwergen wonen in het algemeen bij voorkeur ondergronds en zijn meesters in mijnbouw. Dwergen staan bekend om hun ambachtskunsten en zijn met name goede smeden.

Dwergvorming is een verschijnsel in de biologie waarbij alle individuen uit een een soort of zelfs geslacht langzaam maar zeker kleiner van stuk worden.
De redenen hiervan lopen sterk uiteen, maar hebben allemaal een aantal dingen gemeen: dwergvorming is een aanpassing aan langdurig veranderde omstandigheden. Het tegenovergestelde heet reusvorming waarbij een soort juist groter wordt, denk bijvoorbeeld aan dinosauriërs.
Als een soort na verloop van tijd meetbaar kleiner is geworden zijn daar honderden tot tienduizenden generaties overheen gegaan. Het vindt dus zeer langzaam plaats. Met dwergvorming wordt niet bedoeld;
een al dan niet aangeboren groeistoornis waardoor een individu kleiner blijft, bijvoorbeeld progeria;
een genetische fout in het DNA die leidt tot groeiachterstand zoals voorkomt bij lilliputters;
kleinere exemplaren door tekorten als voedsel, vitaminen, hormonen etc.
De belangrijkste redenen voor het optreden van dwergvorming zijn in hoofdzaak het verdwijnen van natuurlijke vijanden, bijvoorbeeld op een eiland, waardoor een kleiner lichaam selectief voordeel oplevert, doordat het minder voedsel nodig heeft. Groot zijn heeft als voordeel dat relatief lange afstanden kunnen worden overbrugd, een voordeel dat op kleine eilanden verloren gaat. In warme klimaten kan een kleiner lichaamsformaat bij warmbloedige dieren bovendien een betere warmteregulering opleveren, zodat oververhitting beter te voorkomen is.
Voorbeelden zijn in het recente verleden de in 2004 op de Flores-eilanden gevonden Floresmens en de met deze samenlevende mini-stegodont, die nog geen anderhalve meter schofthoogte had (beide soorten zijn uitgestorven). Ook bij bepaalde dinosauriërs wordt wel aan dwergvorming gedacht, zoals Hungarosaurus en Europasaurus.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Dwerg
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 68.