kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 03-05-2008 voor het laatst bewerkt.

Elzas

De Elzas (Middelnederlands: Elzate; Frans en Engels: Alsace, Duits: Elsaß of Elsass) is een regio in Frankrijk, gelegen op de linkeroever van de Rijn en in het westen begrensd door Lotharingen. Het is onderverdeeld in de departementen Haut-Rhin en Bas-Rhin. De hoofdstad is Straatsburg.

De wijnstreek Elzas is vooral bekend om haar uitstekende wijn. De Elzasser keuken bestaat uit stevige kost die je warm houdt in deze streek, waar de lange winters donker en koud zijn.

Alhoewel de enige officiële taal het Frans is, spreekt men in de Elzas ook nog wel het eigen Duitse dialect, het Elzassisch.

Door haar ligging aan de Rijn maakt ze deel uit van de Boven-Rijnse Laagvlakte. Naar het westen toe gaat deze laagvlakte over in het heuvel- annex bergland van de Vogezen, dat gedeeltelijk in de Elzas ligt.

De Elzas is een typisch grensgebied, dat eeuwenlang omstreden was tussen Duitsland en Frankrijk. Nog steeds woont er een belangrijke Duitstalige minderheid.

Geschiedenis
Het gebied van het latere Elzas-Lotharingen werd bij de opdeling van het rijk van Karel de Grote (Verdrag van Verdun, 843) als deel van het Middenrijk toegewezen aan Lotharius I. Na diens dood werd het opnieuw onder zijn zoons verdeeld, waarbij Lotharius II het naar hem vernoemde Koninkrijk Lotharingen ontving, dat ongeveer de Nederlanden, de Elzas en het huidige Lotharingen besloeg.

De Elzas behoorde oorspronkelijk tot het Heilige Roomse Rijk, maar kwam na de Dertigjarige Oorlog (1648) grotendeels in Franse handen en werd een zelfstandige Franse provincie.
In de Frans-Duitse Oorlog van 1870 werd het gebied weer Duits (Elzas-Lotharingen).

Elzas-Lotharingen
Elzas-Lotharingen (Duits: Elsaß-Lothringen, tegenwoordig Elsass-Lothringen; Frans: Alsace-Lorraine) is een gebied in het oosten van Frankrijk dat van 1871 tot 1918 tot het Duitse Keizerrijk behoorde. Van 1940 tot 1945 was het door Nazi-Duitsland bezet. Het bestond uit de Elzas en het noorden van Lotharingen, dat zijn de huidige departementen Moselle, Bas-Rhin en Haut-Rhin. De benaming "Elzas-Lotharingen" is wat verwarrend, omdat het grootste deel van Lotharingen - de huidige departementen Meurthe-et-Moselle, Meuse en Vosges - er niet toe behoorde. Daarom duidt de Franse overheid de drie departementen, die nog altijd een bijzonder statuut hebben, soms aan als Alsace-Moselle.

Frankrijk moest na de Frans-Duitse Oorlog bij de Vrede van Frankfurt (mei 1871) de Elzas (de departementen Bas-Rhin en Haut-Rhin, behalve Belfort, plus een aangrenzend stukje van het departement Vosges) en het noordelijke deel van Lotharingen (de toenmalige departementen Moselle en Meurthe) aan het nieuwe Duitse Keizerrijk afstaan. Het zo gevormde bestuurlijke geheel werd geen bondsstaat met een eigen constitutie en soeverein, maar stond onder direct gezag van het Rijk en werd als bezet gebied bestuurd.

De bevolking protesteerde al snel tegen deze gang van zaken bij zowel de Franse als de Duitse regering. Veel, met name Franstalige, bewoners verhuisden naar Frankrijk, vooral naar Belfort.

De constitutie van het Duitse Rijk werd in 1874 ook in Elzas-Lotharingen ingevoerd. In 1877 kreeg het enige wetgevende bevoegdheid en werd een Landesausschuss (gewestelijk raadgevend orgaan) ingesteld. Het gebied werd sinds 1879 als Reichsland door een stadhouder als vertegenwoordiger van de rijkskanselier bestuurd.

Het verzet tegen de Duitse overheersing bleef echter groeien, ondanks het feit dat Elzas-Lotharingen ten volle profiteerde van de economische opbloei van Duitsland. Pas in 1911 werd het gebied aan de andere Duitse staten gelijkgesteld met een eigen, vrij gekozen parlement, een eigen vlag en drie vertegenwoordigers in de Bondsraad. Desondanks bleven bepaalde bevolkingsgroepen de Duitsers, die ook een sterke verduitsing van de regio nastreefden, als bezetters beschouwen, zoals met name bij de Zabern-affaire (1913) tot uiting kwam.

Voor veel Franse politici kon het niet anders of Elzas-Lotharingen moest op termijn weer Frans worden. Velen in Frankrijk waren bereid hiervoor oorlog te voeren (revanchisme). Hoewel de Eerste Wereldoorlog om een andere reden begon, was de teruggave van het gebied vanaf het begin een oorlogsdoel voor Frankrijk. De bondgenoten van Frankrijk erkenden dat de annexatie door Duitsland een "onrechtvaardigheid" was geweest.

Het Interbellum - opnieuw Frans gebied
Bij de wapenstilstand van 11 november 1918 moesten de Duitse troepen Elzas-Lotharingen verlaten. De dag daarop probeerden afgevaardigden van de Elzas onder Eugen Ricklin een autonoom statuut van Frankrijk af te dwingen - de enige periode in de geschiedenis dat de bewoners van deze regio over hun eigen lot konden beslissen. Maar nadat de Franse troepen enthousiast in Metz en Straatsburg waren onthaald, kwam daarvan niets terecht. Door het Verdrag van Versailles werd Elzas-Lotharingen in 1919 opnieuw Frans. Dit is zo gebleven, behalve in de periode 1940-1944 toen tijdens de Tweede Wereldoorlog Elzas-Lotharingen bij Nazi-Duitsland was ingelijfd. De oude departementen Haut-Rhin, Bas-Rhin en Moselle werden opnieuw ingesteld, zij het dat ze niet identiek waren met de departementen van voor 1871. Aanvankelijk werden ze vanuit Straatsburg, sinds 1925 vanuit Parijs bestuurd.

De drie departementen kregen wel een apart statuut. Een aantal wetten uit de Duitse periode, zoals de toen zeer vooruitstrevende Duitse sociale wetgeving, bleven van kracht. Ook het concordaat van 1801, dat in Frankrijk zelf intussen was afgeschaft door de invoering van de scheiding van kerk en staat, bleef in het vroegere Elzas-Lotharingen gehandhaafd. Daardoor worden ook vandaag nog de katholieke, lutherse, calvinistische en joodse geestelijken in deze streek door de Franse staat betaald, in tegenstelling tot de rest van Frankrijk. Ook hangen er kruisbeelden in de rechtszalen, wordt er godsdienstles op de openbare scholen gegeven en heeft de universiteit van Straatsburg een theologische faculteit. Sommige naoorlogse Franse regeringen hebben overigens wel gepoogd deze aparte regeling af te schaffen, maar dat is nooit volledig gelukt.

Onvrede over deze centralisatie, de aantasting van de positie van de geestelijkheid en het sterke assimileringsbeleid deden de roep om onafhankelijkheid echter weer toenemen. Diverse afgevaardigen en politici die zich voor autonomie uitspraken werden echter tot gevangenisstraffen veroordeeld en de leider van de autonomistenpartij Karl Roos, die aansluiting had gezocht bij het nationaal-socialisme, werd op 7 februari 1940 te Nancy wegens vermeende spionage geëxecuteerd.

Tweede Wereldoorlog - Duitse bezetting
Hoewel Adolf Hitler officieel van zijn aanspraken op Elzas-Lotharingen had afgezien, stelde hij na de Franse capitulatie in 1940 meteen een burgerlijk bestuur in, afgescheiden van de rest van de Duitse bezettingszone in Frankrijk die onder militair bestuur stond, en liet hij de bewoners in augustus 1942 tot Duitse staatsburgers verklaren. Verzet hiertegen, en tegen de verplichte krijgsdienst, werd op wrede wijze onderdrukt.

De regio werd in 1944 deels bevrijd (Straatsburg), later echter ten dele door de Duitsers heroverd, maar in maart 1945 definitief bevrijd.

Naoorlogse periode
In de naoorlogse periode trachtte de Franse regering wederom een sterke verfransing te bewerkstelligen, met campagneleuzen als "c'est chic de parler français" (het is chic om Frans te spreken) en "parlez français, soyez propre" (spreek Frans, wees netjes). Dit stuitte wederom op verzet. Door dit beleid staat echter het Elzassisch (een Alemannisch dialect) tegenwoordig sterk onder druk.

Sinds 1972 zijn er in de Elzas en Lotharingen weer regionale parlementen. Naar autonomie strevende partijen zoals de Union du Peuple Alsacien spelen echter nauwelijks een rol in de plaatselijke politiek.

Elzas-Lotharingen was onderverdeeld in drie districten (Bezirke) die zelf weer in bestuursdistricten (Land- en Stadtkreise) waren verdeeld:
. Neder-Elzas (Unterelsaß), nu departement Bas-Rhin
. Opper-Elzas (Oberelsaß), nu departement Haut-Rhin
. Lotharingen (Lothringen), nu departement Moselle

Bevolkingsontwikkeling
Jaar Bevolking Reden van verandering
1866 1.596.000 -
1875 1.531.804 Emigratie van 100.000 tot 130.000 personen naar Frankrijk en Algerije na de Duitse annexatie
1910 1.874.014 1875-1910: bevolkingsgroei van ,58% per jaar
1921 1.709.749 Dood van jonge mannen in het Duitse leger, vertrek en uitwijzing van Duitse nieuwkomers naar Duitsland
1936 1.915.627 1921-1936: bevolkingsgroei van ,76% per jaar
1946 1.767.131 Dood van jonge mannen in het Franse en Duitse leger, dood van burgers en verblijf van vluchtelingen elders
1999 2.757.592 1946-1999: bevolkingsgroei van ,84% per jaar

Eerste president
1871-1879: Eduard von Möller

Rijksstadhouders
1879-1885: Edwin von Manteuffel
1885-1894: Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst
1894-1907: Hermann zu Hohenlohe-Langenburg
1907-1914: Karl von Wedel
1914-1918: Johann von Dallwitz
1918: Rudolf Schwander


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Elzas.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 178.