kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Erasmus

Desiderius Erasmus staat buiten Nederland vaker bekend als Erasmus van Rotterdam en wordt beschouwd als de geleerdste humanist en filosoof van zijn tijd.

Erasmus werd omstreeks 1469 in Rotterdam geboren uit de onwettige verbintenis van een priester en een zekere Margaretha. Hij werd vernoemd naar de heilige Erasmus. Erasmus onderhield een ingewikkelde relatie met zijn geboortegrond. Hij noemde zich bij voorkeur Desiderius Erasmus van Rotterdam, maar liet zich herhaaldelijk negatief uit over de boerse manieren en wansmaak van zijn stad- en landgenoten.

Als onwettige zoon van een priester, wat in die tijd een belangrijke hinder was voor elke sociale promotie heeft Erasmus zich met grote ijver in de filosofie en de theologie bekwaamd.

Met zijn moeder woonde hij in Gouda en Deventer.

Na de dood van zijn moeder ging Erasmus naar school in 's-Hertogenbosch. Hij woonde daar in het fraterhuis van de Broeders des Gemenen Levens.

In 1487 trad Erasmus in in het augustijner klooster Steyn bij Gouda, waar hij begon met de studie van de Latijnse klassieken. Erasmus waardeerde de bibliotheek van het klooster en dompelde zich onder in de klassieke Oudheid via het werk van klassieke auteurs en Italiaanse humanisten. Die laatsten brachten met hun grote geleerdheid en kritische benadering de oudheid dichterbij dan ooit tevoren.

Maar het kloosterleven met zijn strenge regels en verplichtingen benauwde hem. Na zijn priesterwijding in 1492 zegde hij het kloosterleven echter vaarwel en aanvaardde de functie van secretaris bij de bisschop van Kamerijk. De bischop stelde hem in de gelegenheid om in Parijs te gaan studeren.

In 1496 nam Erasmus zelf de naam Desiderius aan.

Erasmus leefde in de Renaissancetijd, een periode van grote wijzigingen, gekarakteriseerd door de herziening van de meeste denkbeelden en de terugkeer tot de oude bronnen. Zijn algemeen verspreide populariteit maakte hem, rond zijn dertigste, een veel gevraagde gast van koningen en keizers, pausen, kardinalen, aartsbisschoppen en bisschoppen, heren en raadslieden, universiteitsrectoren. Mensen die eervolle plaatsen bekleedden in die dagen.

Erasmus reisde als zelfstandig geleerde door grote delen van Europa, levend van de opbrengsten van zijn geschriften en de gunsten van een groeiende schare bewonderaars. Via een uitgebreid correspondentienetwerk stond hij in contact met vrienden, gelijkgestemden en informanten.

In 1500 schreef Erasmus de Adagia, een van de eerste bestsellers van de nog jonge boekdrukkunst. Deze verzameling klassieke spreekwoorden bood de lezer een snelcursus in de humanistische levensstijl en denkwijze. Daarnaast publiceerde hij nog etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze en verantwoordelijke christenen.

Een reis naar Engeland in 1499 bracht hem in aanraking met de geleerden Thomas More en John Colet, waardoor zijn kennis van de 'Bonae litterae' werd verbreed en zijn belangstelling voor het Nieuwe Testament en de kerkvaders werd gewekt. Daarna werkte hij zijn bijbels-humanistische theologie, de 'Philosophia Christiana', uit. Hij ontwikkelde een rationalistische en moralistische opvatting over het christendom, waarbij weinig waarde werd gehecht aan dogmatische leerstukken en kerkelijke ceremonies. Hierover schreef hij in 1503 zijn publicatie 'Enchiridion militis christiani'.

Als eerste paste Erasmus de humanistische tekstkritiek toe op christelijke teksten. Hij leerde er speciaal Grieks voor om de werken van de vroege kerkvaders en het Nieuwe Testament in hun oorspronkelijke taal te kunnen lezen. Een reeks van nieuwe kritische edities van vroege christelijke teksten was het resultaat, waaronder een nieuwe uitgave van het Nieuwe Testament in het Grieks met een nieuwe Latijnse vertaling. Met deze Novum Instrumentum nam hij nadrukkelijk afstand van de Vulgata, de officiële kerkelijke vertaling, en verdedigde hij het recht de bijbel kritisch te benaderen met de bedoeling de beleving van het geloof te versterken. Hij hoopte dat iedereen ooit de bijbel zou reciteren – de boer tijdens het ploegen, de wever aan zijn weefgetouw en de reiziger tijdens zijn reizen; zelfs vrouwen moesten de bijbel lezen. Een rustige, sobere devotie, voortkomend uit innerlijke bezinning, dat was zijn ideaal.

In Italië verzamelde hij in de jaren 1506-1509 materiaal voor zijn uitgaven van kerkvaders, waarvan in de jaren 1516-1530 een hele reeks zou verschijnen. Terug in Engeland, schreef hij zijn 'Laus stultitiae of Moriae encomium' (Lof der zotheid). Dit was een satire op maatschappelijke en kerkelijke misstanden en domheden, die hem een grote faam bezorgde.
Dit werk is beantwoord door de hervormer Maarten Luther met: De servo arbitrio (Over de knechtelijke wil).

Van 1511 tot 1514 doceerde hij Grieks aan de universiteit van Cambridge. Van groot belang was zijn 'Novum instrumentum omne' uit 1516, waardoor hij de Griekse tekst van het Nieuwe Testament algemeen toegankelijk maakte.

Door paus Leo X van zijn kloostergeloften ontslagen, woonde Erasmus van 1517 tot 1521 in Leuven, maar toen hij daar van ketterse ideeën verdacht werd week hij uit naar Bazel. Inmiddels was hij een beroemdheid geworden. Zijn 'Colloquia' uit 1518 viel bij veel volgelingen in de smaak.

In de polarisatie die vanaf 1517 volgde op het optreden van de kerkhervormer Maarten Luther wilde of durfde Erasmus geen keuze maken. Hij was niet bereid met de katholieke kerk te breken en hoopte dat de ontstane verschillen met gezond verstand te overbruggen waren. Het leverde hem kritiek op van beide zijden.

Op herhaald verzoek, van o.a. de paus en Hendrik VIII, schreef hij in 1524 tegen Luther. Erasmus nam het op voor de vrije wil als voorwaarde voor de zedelijke en religieuze opvoeding. Luthers opvattingen daarentegen baseerden zich op de absolute afhankelijkheid van Gods werkzaamheid en genade. Daarmee was de tegenstelling tussen de beide grote mannen een feit.

Erasmus bleef de Roomse kerk trouw en zag de reformatie als een revolutionaire beweging. Toen ook in Bazel de hervorming werd ingevoerd, vestigde hij zich te Freiburg im Breisgau, waar hij ongestoord zijn studies kon voortzetten.

Erasmus stierf op 12 juli 1536 in het woonhuis van zijn Bazelse drukker Froben.

De leer van Erasmus kan het beste worden omschreven als christelijke filosofie - een rationalistische opvatting van het christendom waarin individuele vrijheid van de mens belangrijker werd geacht dan de navolging van dogmatische leerstukken. Daardoor werd hij een voorloper van het protestantisme, maar werd later een tegenstander van met name Luther die de predestinatie beklemtoonde en - geheel anders dan Erasmus - het bestaan van een vrije wil loogende. Hij heeft zich vooral bezig gehouden met bijbelexegese en de publicatie van de werken van de kerkvaders.

Hoewel zijn werk als baanbrekend wordt geacht en centraal staat in het Europees humanisme, is Erasmus een individualist gebleven die geen directe opvolger heeft gekregen.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 506.