kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 13-01-2016 voor het laatst bewerkt.

filigraan

1. Papierfiligraan, of Rolled paper work, paper quilling en paper filigree in het Engels, is een zeer populaire decoratietechniek in het Engeland van de 19de eeuw waarbij het te versieren vlak eerst werd afgebiesd met een dun, opstaand lijstje waarin een opvulling werd gelijmd van strookjes opgerold bordpapier, die tot allerlei grotachtige vormen samen werden gevoegd.

Filigraan bestaat uit dunne stroken papier die met behulp van een pennetje of met de vingers zijn opgerold. De opgerolde filigraanstroken worden vervolgens in de gewenste vormen geknepen en samen geplakt. Het ontstaan van papierfiligraan is nauw verbonden met de uitvinding van papier gedurende de 2de eeuw in China. We kunnen aannemen dat evenals het vouwen van papier (origami) het rollen ervan zich daar vrij snel moet hebben ontwikkeld. Later in Europa werden de door edelsmeden vervaardigde ornamenten vaak door de monniken en nonnen nagemaakt in papier. Filigraan is later ook een tijdverdrijf geworden van adelijke vrouwen. - (filigraan of filigram
Term uit de papiermakerij voor een merkteken dat in geschept papier wordt aangebracht door in het schepraam met koperdraad een figuur te vlechten. De afdruk van het koperdraad in het vel is te zien wanneer men het papier tegen het licht houdt. Vanaf het einde van de 13e eeuw komen watermerken in papier voor; iedere papiermaker en -molen heeft zijn eigen watermerk(en). Dit gegeven maakt het mogelijk papier en van dat papier gemaakte niet-gedateerde en niet-gelokaliseerde boeken te situeren, respectievelijk ten naaste bij te dateren. Een uitzondering moet gemaakt worden voor papier van slechte kwaliteit uit het eind van de handpersperiode (18e eeuw), dat vaak geen watermerk heeft. Omdat er met twee schepramen gewerkt werd, moesten er ook twee watermerken gevlochten worden, die wel sterk op elkaar lijken, maar natuurlijk niet identiek zijn (‘watermarks are twins’, maar geen identieke tweelingen). Ze kunnen onderscheiden worden door te letten op hun positie ten opzichte van de kettinglijnen en op de indrukken van de knopen waarmee ze bevestigd zijn.

In de 17e eeuw geeft het watermerk ook een indicatie omtrent de kwaliteit van het papier en de afmetingen van een vel. De initialen of tekens van de individuele papiermolens worden dan als een zogenaamd contramerk toegevoegd in het midden van de andere helft van het schepraam.

Zeker vanaf de 15e eeuw heeft het watermerk een vaste plaats gekregen in het schepraam, nl. in het midden van de helft van het raam, dus op 1/4 van boven, respectievelijk 3/4 van onder. Voor de bibliograaf, die het bibliografisch formaat van een boek moet vaststellen, heeft dit de volgende consequenties. Bij een boek in folio-1 bevindt het watermerk zich in het midden van een van de twee bladen (blad-2) van het katern. In een boek in kwarto bevindt het watermerk zich in de rug van het katern; bij een octavo boven in de rug. Bij kleinere formaten (duodecimo en kleiner) is van het watermerk meestal niet veel meer terug te vinden omdat het boekblok bij het binden afgesneden is. Maar ook bij de grotere formaten kan het lastig zijn om het watermerk te identificeren wegens de drukinkt. Er zijn verschillende methoden om het watermerk in beeld te brengen: bèta-radiografie, maar daartoe moet het boek dan eigenlijk uit de band genomen worden; fotograferen met behulp van een lichtbak; wrijfsels met zacht potlood; röntgenfotografie na het tussenleggen van speciale film en loodfolie en vacuüm zuigen van het boek. - (goud of zilver; een grotere gesneden decoratie die hetzelfde effect geeft, wordt ook wel zo genoemd.

3. Edelsmeedwerk bestaand uit fijne draadjes en minuscule bolletjes, meestal van goud of zilver; een grotere gesneden decoratie die hetzelfde effect geeft, wordt ook wel zo genoemd. Zie ook filigraanwerk.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 3300.

Tweets by kunstbus