kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 14-01-2016 voor het laatst bewerkt.

goud

Goud is een scheikundig element met symbool Au (latijns: Aurum) en atoomnummer 79. Het is een geel metalliek overgangsmetaal.

Zuiver goud is een dicht maar zacht metaal. Voor het gebruikt kan worden, moet het gezuiverd worden en voor de meeste doeleinden wordt het gemengd met andere materialen om het harder te maken. De zuiverheid van goud voor sieraden wordt gemeten in karaten; zuiver goud is 24 karaat.

Goud wordt al lange tijd als waardevol metaal gezien. In Egyptische hiërogliefen van de 26e eeuw v.Chr. wordt al melding gemaakt van goud als betaalmiddel. Tot ongeveer halverwege de 20e eeuw ná Chr. werd goud nog veelvuldig gebruikt voor munten. Later werd het vervangen door papiergeld.

In de oudheid was goud niet alleen bekend als waardevol, maar ging er ook magie van uit en stond het symbool voor zuiverheid. Alchemisten zijn lange tijd op zoek geweest naar de steen der wijzen, om andere materialen te transformeren in goud. Zij zijn daar echter nooit in geslaagd en met huidige inzichten in de opbouw van atomen is dat goed te verklaren.

In de 19e eeuw zijn er vooral in de Verenigde Staten en Australië veel goudbronnen ontdekt, hetgeen de befaamde goldrushes tot gevolg had.

De naam goud is een verbastering van de term jval uit het Sanskriet.

Toepassingen
Als zuiver metaal is goud vrijwel onbruikbaar voor industriële toepassingen doordat het erg zacht is. In plaats daarvan wordt het veelvuldig gebruikt in legeringen omdat het element over uitstekende elektrische eigenschappen beschikt en zeer corrosiebestendig is. Sinds de 20e eeuw is goud praktisch onmisbaar in de industrie. Enkele toepassingen zijn:
. Kwalitatief hoogwaardige elektrische schakelaars, connectoren, etc.
. In de ruimtevaart als coating voor kunstmanen omdat goud ultraviolette straling goed reflecteert.
. Hoewel het veelal is vervangen door andere metalen wordt in sommige monetaire stelsels goud (nog) gebruikt voor muntgeld.
. In veel elektronische componenten wordt goud gebruikt.
. De radioactieve isotoop 195Au wordt gebruikt bij kankeronderzoek .
. Het dekken van papier- en muntgeld (zilver wordt daarbij ook gebruikt)
. In de geschiedenis van de mens was goud vanwege zijn glans en schaarsheid altijd een symbool van weelde. Huishoudelijke voorwerpen werden dan ook soms van goud gemaakt of verguld. Hetzelfde gold voor kunstwerken.
. De mooie glans en de goede corrosiebestendigheid maken goud een gewild metaal voor sieraden. 80% van al het goud wordt hiervoor gebruikt.
Borduurwerk

Opmerkelijke eigenschappen
Metallisch goud heeft een gele glanzende kleur. Zeer fijn verdeeld kan het ook andere kleuren zoals zwart of donkerpaars aannemen.Van alle bekende metalen is goud het op een na makkelijkst te buigen en te vervormen( op nr 1 staat Kwik (Hg)atoom nr 80). Een blokje goud van 1 gram kan worden geplet en gewalst tot een plaat met een oppervlakte van 1 vierkante meter.
Goud is een zeer goede elektrische en thermische geleider en vrijwel inert.

Goudchemie
Goud staat bekend als een inert edelmetaal dat weinig reactiviteit vertoont. Het reageert bijvoorbeeld niet met zuurstof. Toch zijn er redelijk wat goudverbindingen bekend zoals goudhalogeniden en goudchalcogeniden. Het metaal is oplosbaar in koningswater waarbij het een AuCl41-ion vormt.
Met zwaardere elementen, zoals tellurium is de reactiviteit zelfs vrij groot. Goudtelluride is een mineraal en gouderts.
Goud vormt in de regel verbindingen met een oxidatiegetal +1 of +3. Er zijn echter ook een klein aantal verbindingen waarin het zelf als oxidator optreedt en oxidatiegetal -1 aanneemt, de auriden.

Toxicologie en veiligheid
Voor het menselijk lichaam is zuiver goud onschadelijk en de meeste goudverbindingen zijn niet bijzonder giftig. Er zijn echter wel gevallen van leverbeschadiging bekend van mensen die goudhoudende medicijnen hebben gebruikt.
Colloïdaal goud kan worden opgenomen door zogenaamde macrofagen, cellen die een belangrijke rol spelen bij het op gang houden van ontstekingsprocessen (zoals bij reuma), waarna deze worden gedood (en de ontsteking wordt geremd). Hiertoe wordt dit goud veelal geinjecteerd in patiënten (omdat hoge doses nodig zijn voor effect). Verder kan goud (als zogenaamd spore-element) een belangrijke positieve rol spelen voor allerlei enzymatische processen; en dit kan waarschijnlijk optreden bij lage hoeveelheden in lichaam.

Er zijn verschillende dranken waarin goud verwerkt is. Dit betreft 24 karaats bladgoud:
. Sake
. Goldstrike
. Bruidstranen

Taal
Goud of gouden heeft in het taalgebruik zijn plaats veroverd als "waardevol" en/of "duurzaam", bijvoorbeeld:
. gouden bruiloft: 50-jarig huwelijksjubileum
. gouden medaille
. De gouden plaat, voor veelverkochte muziekalbums
. een rendabele belegging, een voetballer die veel scoort, een familielid waar men altijd kan op rekenen zijn "hun gewicht in goud waard".
. De gouden eeuw
. Van goud is ook het woord gulden afgeleid.

Als men iets als goud(en) wil laten doorgaan wat het feitelijk niet is: klatergoud. Een voorbeeld daarvan is is gekkengoud (vgl. Engels: fool's gold) het mineraal pyriet, dat door zijn goudachtige uiterlijk geliefd was bij pseudo-alchemisten en kwakzalvers.

Websites: Zie het artikel zilver voor goudmerken.

ABC
Vierkleuren goud (Or en quatre couleurs)
Decoratietechniek uit het midden van de 18de eeuw waarbij goud wordt toegepast in de kleurvariëteiten wit, groen, rood en blauw, verkregen door het toevoegen van metaaloxiden. De techniek wordt vooral aangetroffen bij zakuurwerken en (snuif)dozen.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Goud.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 527.