kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Habsburg

Het huis Habsburg was een belangrijk Europees vorstengeslacht, genoemd naar het stamslot Habichtsburg in Aargau.

De Habichtsburg (havikenburcht) is een kasteel in Habsburg in Zwitserland. Habsburg is een gemeente en plaats en maakt deel uit van het district Brugg. Het district Brugg is een district van het Zwitserse kanton Aargau. De hoofdplaats is Brugg. Het district omvat 32 gemeenten, heeft een oppervlakte van 149,31 km² en heeft 45.135 inwoners (eind 2004). Habsburg telt 399 inwoners.
De burcht werd gebouwd door Werner (bisschop van Straatsburg) en kleinzoon van Gontran de Rijke (graaf van Elzas en Brisgau). Gontran was de stichter van de Habsburgse dynastie (vermeld rond 959). De ruïnes van de burcht bevinden zich op een rots aan de Aare (zijrivier van de Rijn) in Aargau (kanton in Zwitserland).

Leden van de Habsburgse dynastie regeerden eeuwenlang over Oostenrijk, Bohemen en Hongarije. Van 1438 tot 1806 behoorden bijna alle keizers van het Heilige Roomse Rijk tot het Huis Habsburg. In de 16e en 17e eeuw heerste het geslacht over Spanje en Portugal en in de 19e eeuw over het Groothertogdom Toscane en andere delen van noordelijk Italië.

Het Keizerlijk Huis en aanverwanten:
.Het Keizerlijk Huis Habsburg (stam)
..Het Keizerlijk Huis Habsburg-Lotharingen (Oostenrijkse tak)
..Het Keizerlijk Huis van Oostenrijk
.Het Keizerlijk Huis van Oostenrijk-Teschen
.Het Keizerlijk en Koninklijk Huis Oostenrijk-Este (Belgische en Italiaanse tak)
.Het Keizerlijk en Koninklijk Huis van Oostenrijk-Hongarije (Hongaarse tak)
.Het Keizerlijk en Koninklijk Huis van Mexico (Mexicaanse tak)

Geschiedenis
De reconstructie van de genealogie van de Habsburgers is moeilijk. De eerste officiële optekeningen dateren uit 1160. Daarvoor en rond 1500 werden al wel stambomen bijgehouden, maar deze werden vaak extra "opgeleukt" door als voorvaderen van de familie Romeinse adellijken als Priamos (de zoon van Jupiter) of Koning Arthur op te nemen. Deze stambomen zijn daarmee dus vaak onbetrouwbaar.

Stamvaders
Gontran de Rijke (gestorven in 973) geldt in de stamboom van 1160 als de stamvader van de Habsburgers. Een andere bron maakt echter melding van een Guntram die graaf aan de Boven-Rijn zou zijn. Mochten dit één en dezelfde persoon zijn, dan stammen de Habsburgers mogelijk van een Hertogengeslacht uit de Elzas af. Van Guntram de Rijke weten we dat hij een zoon Lanzelin of Kanzelin had, die graaf over Altenburg was, het huidige Zwitserse kanton Aargau. Rond 1020 richtte Guntrams kleinzoon Radbot (985-1045) het benedictijnenklooster Muri op en zijn broer Rudolf het Klooster Ottmarsheim. Rond 1020 werd door Radbot of ene Werner I (1030-1096) het kasteel Habsburg in de gelijknamige gemeente Habsburg gebouwd. Daarnaast werden overigens ook andere kastelen gebouwd door de Habsburgers. Otto graaf van Habsburg (gestorven in 1111) was de eerste die zich Von Habsburg noemde. In de 11e en 12e eeuw bouwden de Habsburgers hun heerschappij uit. Ze verwierven rechten en voogdijen. Zo werden ze landgraaf in de Elzas en kregen ze de voogdij over het klooster in Straatsburg. Ze maakten aanspraak op de erfenis van de Kyburgers, waarmee ze landerijen in Schwyz, Unterwalden, Aargau en Uri verkregen.

Koningshuis
De eerste deling van de stamlijn vond in het begin van de 13e eeuw plaats. Albrecht IV werd stamvader van de oude lijn en Rudolf III van de Habsburg-Laufenburgse lijn. Door onderlinge haat en concurrentie kwam het tot een tweedeling. Rudolf liet zich niet tot een bijrol in de politiek manoeuvreren, maar het lukt hem niet een eigen rijk in Centraal-Zwitserland op te bouwen. Latere pogingen hiertoe werden door de oude linie tegen gewerkt.

De zoon van Albrecht IV, Rudolf IV, daarentegen, kon zijn rijk systematisch uitbreiden. Zijn heerschappij in Schwarzwald breidde zich uit en door de Kyburger erfenis maakte hij aanspraak op het oosten en noordoosten van Zwitserland. Hij werd een machtige graaf in Südschwaben. Zijn benoeming tot koning van het Heilige Roomse Rijk als Rudolf I was hiervan het hoogtepunt.

Na de verkiezing van Rudolf I tot Rooms-Duits koning, werden de Habsburgers een belangrijke macht. Ze kregen de heerschappij over het Aartshertogdom Oostenrijk en het Hertogdom Stiermarken. Verdere gebiedsuitbreidingen in het oosten en het verlies van de oude Habsburgse bezitting in Zwitserland, verplaatsten het centrum van de Habsburgse macht naar de Oostenrijkse landen. Het kasteel Habsburg zelf verviel in 1415 aan het Zwitserse Eedgenootschap, waarmee de betrekkingen met het thuisland steeds minder werden.

Europese grootmacht
Het vorstenhuis Habsburg was meerdere eeuwen het dominerende adellijke geslacht in Centraal-Europa. Na de verkiezing van Albrecht II tot Rooms koning in 1438, leverden de Habsburgers, met uitzondering van Karel VII, alle keizers van het Heilige Roomse Rijk tot eind 1806.

Slimme huwelijkspolitiek en onverwachte sterfgevallen, leverden in de loop van de 15e eeuw de heerschappij over het Hertogdom Bourgondië op en daarna de kronen van Spanje, Bohemen en Hongarije.

De Habsburgse Nederlanden was de benaming voor het grondgebied waarop de Nederlanden liggen ten tijde van de Habsburgse periode (1482 - 1581 voor de Noordelijke en tot 1794 voor de Zuidelijke Nederlanden). De Habsburgse Nederlanden ontstonden in 1482 door de dood van Maria de Rijke, de laatste hertogin van Bourgondië. Hierdoor kwamen de Bourgondische Nederlanden aan haar zoon Filips de Schone. Tot 1494 werden zijn taken waargenomen door zijn vader Maximiliaan I van Oostenrijk, die als regent optrad.
Filips de Schone was, in tegenstelling tot zijn vader, enkel landheer van de Nederlanden, en kon al zijn tijd en aandacht aan dit grondgebied besteden. Hij probeerde de Nederlanden buiten de grote oorlogen van die tijd (tussen de Habsburgers en Frankrijk en Engeland) te houden. Ook gaf Filips de Schone meer macht aan de gewesten, zonder daarmee concessies te doen aan de centrale macht.
Toen Filips de Schone overleed in 1506 was zijn zoon Karel nog te jong om te regeren. Keizer Maximiliaan werd regent van de Nederlanden, maar liet het bestuur over aan zijn dochter Margaretha van Oostenrijk. Margaretha had de neiging de adel, die onder Filips de Schone veel in te brengen had, te passeren bij het nemen van belangrijke besluiten. Hierdoor was zij niet erg populair.
In 1515 werd Karel, de zoon van Filips de Schone op de leeftijd van 15 jaar oud genoeg verklaard om te kunnen regeren over de Nederlanden. In 1517 gaf Karel (die later Keizer Karel V zou gaan heten) het voogdijschap over de Nederlanden weer terug aan Margaretha. Toen zij in 1530 overleed werd ze in 1532 opgevolgd door haar nicht Maria van Hongarije, de zus van Karel V. Maria van Hongarije hield meer rekening met de wensen van de Nederlanden dan haar tante, maar was ook een autoritair persoon.
Karel V had als doel om de Nederlanden om te vormen tot één staat. Met de Vrede van Kamerijk (1529) bevrijdde hij Vlaanderen en Artesië van hun leenverband met de Franse koning, op dat moment Frans I. Met de verovering van Gelre (1543) voltooide hij de éénmaking van de Nederlanden. Met de Transactie van Augsburg (1548) verzwakte hij het leenverband van de Nederlandse gebieden (de Zeventien Provinciën) ten opzichte van de keizer van het Heilige Roomse Rijk. Hij voltooide zijn streven met de Pragmatieke Sanctie (1549), een ammandement in het familierecht van de Habsburgers dat inhield dat de Nederlanden steeds één en onverdeeld overgeërfd zouden worden.
Toen Karel V in 1555 werd opgevolgd door zijn zoon Filips II trad ook Maria van Hongarije af. Inmiddels waren de gewesten Friesland (1515), Overijssel (1528), Groningen en Drenthe (1536) en Gelre(1543) bij de Habsburgse Nederlanden gevoegd. Het aantreden van Filips II wordt gezien als het einde van de Habsburgse Periode.

Staatsinrichting Habsburgese Nederlanden: Aan het hoofd van de Habsburgse Nederlanden stond de koning. De landvoogd was belast met het dagelijkse bestuur. Tot 1530 werd de landvoogd bijgestaan door een kanselier: toen de kanselier Mercurino di Gattinara in 1530 overleed besloot Karel V geen opvolger te benoemen, maar in plaats daarvan Collaterale Raden, die vergaderden in Brussel, in het leven te roepen.
De Geheime Raad was belast met bestuurlijke en juridische besluiten, al mocht deze raad alleen besluiten nemen als de koning niet aanwezig was.
De Raad van State was als adviesraad betrokken bij staatskundige en militaire vraagstukken.
De Raad van Financiën tenslotte voerde het financiële beleid.
Verder werd er een nieuw hoogste gerechtshof in het leven geroepen, de Grote Raad van Mechelen.
Binnen de gewesten liet de koning zich vertegenwoordigen door de stadhouder.

Filips de Schone (in 1494) en Karel V (in 1515) heersten over een rijk dat naast Oostenrijk ook de Nederlanden, Spanje, Napels en Sicilië omvatte. Na de dood van Karel V werd het rijk gesplitst; zijn zoon Filips II kreeg Spanje en de Nederlanden, zijn broer Ferdinand I kreeg de Duitse gebieden. Ferdinand voegde daar door huwelijk ook Hongarije (inclusief Bohemen en Silezië) aan toe.

Na de Westfaalse vrede werd de macht van de Roomse keizers ingeperkt en werd de onafhankelijkheid van verschillende staten erkend. De Habsburgers behielden echter hun zgn. Hausmacht, de heerschappij over de landen waarvan zij erfelijk de troon bezaten. Na het uitsterven van de Spaanse tak konden de Oostenrijkse Habsburgers slechts een deel van de Spaanse bezittingen terug winnen. In 1740 stierf ook de mannelijke tak van het Oostenrijkse huis uit.

Na het huwelijk van Maria Theresia met Franz Stefan van Lotharingen noemde de dynastie zich op grond van de Pragmatieke Sanctie van 1713 Habsburg-Lotharingen. Deze tak regeerde van 1765 tot 1806 het Heilige Roomse Rijk.

Toen Napoleon in 1804 het Heilige Roomse Rijk liet opgaan in de Rijnbond, richtte keizer Frans II het Keizerrijk Oostenrijk op en kroonde zichzelf tot keizer Frans I. In 1867 werd dit onder Frans Jozef I Oostenrijk-Hongarije, wat tot en met het einde van de Eerste Wereldoorlog in 1918 zou voortbestaan. De laatste keizer, Karel I, regeerde van 1916 tot 1918 en trok zich toen terug van alle staatsaangelegenheden. De macht van de Habsburgers was hiermee ten einde.

Habsburg nu
Na het overlijden van Karel I werd Otto von Habsburg in 1922 als oudste zoon van de keizer, het familiehoofd. In 1961 deed hij afstand van zijn rechten op de Oostenrijkse troon. Van 1979 tot 1999 was hij namens de Duitse CSU lid van het Europees Parlement. De habsburgers zijn wijdvertakt, momenteel zijn er meer dan 80 Aartshertogen van Oostenrijk.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Habsburg
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 23.