kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Hollandse Oorlog

De Hollandse Oorlog (1672-1678), in Nederland meestal alleen bekend van het rampjaar, was een oorlog tussen Frankrijk en de viervoudige alliantie van Brandenburg, het Heilige Roomse Rijk, Spanje en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

De oorlog brak uit in april 1672, toen tegelijkertijd Frankrijk, Engeland, het bisdom Münster en het Aartsbisdom Keulen de Republiek aanvielen. De coalitie, ontstaan door het geheime verdrag van Dover stond onder leiding van koning Lodewijk XIV van Frankrijk. Hij wilde Frankrijk uitbreiden tot wat hij als de natuurlijke grens beschouwde, de Rijn. Het bisdom Münster had aanspraak op gebieden in Noord-Nederland, bijvoorbeeld Westerwolde.

Dit omvangrijke anti-Nederlandse bondgenootschap zou een mislukking zijn van de buitenlandse politiek van Johan de Witt, die onvoldoende begreep hoe diep gegriefd de Franse koning Lodewijk XIV zich voelde door zijn op beteugeling van de Franse expansie gerichte buitenlandse politiek.

Het bondgenootschap met de bisschoppen van Keulen en Münster maakte het de Fransen mogelijk om de Republiek vanuit het oosten aan te vallen, langs de Rijn. De Fransen rukten op met een leger van misschien wel 120.000 man sterk, een van de grootste legers die Europa tot die tijd had gezien. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden had haar landleger en vloot verwaarloosd. De IJssel-linie hield niet lang stand en de Franse troepen drongen door tot in het hart van de Republiek. Zelfs de stad Utrecht werd door de Fransen bezet. Alleen de opzettelijke inundatie van de Waterlinie verhinderde de Fransen om in Holland zelf door te dringen. Het jaar 1672 staat in Nederlandse geschiedenis dan ook bekend als het 'Rampjaar'. Een Nederlands spreekwoord uit de tijd was dan ook Het land was reddeloos, de regenten radeloos en het volk redeloos.

De Oranjepartij
In Holland brak door de oorlog een niet geheel spontane volksopstand uit. De Oranjepartij, zelf sterk door de Engelsen gesteund, gebruikte deze situatie om een staatsgreep te plegen. In veel plaatsen werden de regenten er vals van beschuldigd zich tegen betaling over te willen geven aan de Fransen. Dezelfde beschuldiging werd tegen Michiel de Ruyter ingebracht; hij zou de vloot aan de Fransen hebben willen verraden. In Den Haag werd de raadpensionaris Johan de Witt samen met zijn broer Cornelis vermoord: een volksmenigte werd opgehitst door orangisten en drong de gevangenis binnen waar Cornelis onder valse beschuldigingen wederrechtelijk werd vastgehouden. Het Eerste Stadhouderloos Tijdperk eindigde toen Prins Willem III de nieuwe stadhouder werd, en voor De Republiek de leiding van de strijd tegen Frankrijk op zich nam.

In tegenstelling tot wat de Fransen en Engelsen hadden verwacht, bleek Willem III geen marionet in hun handen, maar een Nederlands patriot. De schrik over de Franse inval zat er bij de Nederlanders diep in. Willem III zou na de Hollandse Oorlog de spil worden van de anti-Franse coalitie in Europa, die in de Negenjarige Oorlog en de Spaanse Successieoorlog het Franse expansiestreven toch een halt zou toeroepen.

Een nieuwe coalitie tegen het expansionisme van Frankrijk ontstond tussen Leopold van Oostenrijk, keizer van het Heilige Roomse Rijk en de keurvorst van Brandenburg. Toen deze coalitie later door toedoen van Brandenburg uit elkaar viel, werd een nieuwe coalitie tussen Spanje en verschillende Duitse prinsen opgericht. De in het centrum van De Republiek gelegerde Franse troepen raakten hierdoor geïsoleerd, omdat hun aanvoerlijn langs de Rijn bedreigd werd. Om een andere verbindingslijn op te bouwen, sloegen de Fransen in 1673 het beleg om Maastricht, welke stad zij ook veroverden.

Münsterse Oorlog
De bisschop van Münster, Bernhard von Galen kon zonder veel verzet doortrekken naar de stad Groningen. De Ridderschap van Overijssel gaf zich zonder slag of stoot over. Ook Drenthe werd bezet.
De stad Groningen bood echter weerstand onder leiding van Carl von Rabenhaupt, baron van Sucha (1602 - 1675). De strijd werd van beide zijden vooral gevoerd met de artillerie. Hieraan heeft Bernhard von Galen zijn bijnaam Bommen Berend te danken. Het beleg duurde vier weken, waarna de bisschop van Münster het beleg opgaf nadat hij de helft van zijn leger had verloren, deels wegens gevechten met de vijand, en deels wegens het slechte weer.
Von Rabenhaupt en Von Galen bleven tot 1674 elkaar op verschillende plaatsen treffen, waarbij Von Rabenhaupt bij Veldhausen een nederlaag leed. Hierna grepen de coalitiegenoten van De Republiek, Leopold van Oostenrijk en Brandenburg, in. Voor de oorlog met Münster wordt ook wel de naam Tweede Münsterse Oorlog gebruikt. Hiervoor sloot De Republiek op 11 april 1674 vrede.

Derde Engels-Nederlandse Oorlog
Michiel de Ruyter versloeg de Engelsen op verschillende plaatsen. (Zie Engels-Nederlandse Oorlog voor meer informatie over de strijd tegen de Engelsen.) Op 22 april 1674 sloot Nederland vrede met Engeland: De vrede van Westminster.

De Derde Engels-Nederlandse Oorlog was de derde oorlog tussen Engeland en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De oorlog duurde van 1672 tot 1674 en was een deel van de Hollandse Oorlog.

Hoewel Engeland, Nederland en Zweden een alliantie tegen Frankrijk hadden gesloten in 1668, tekende Karel II van Engeland op persoonlijke titel het geheime Verdrag van Dover met Frankrijk in 1670. Overigens was Karels hele politiek erop gericht geweest de verhouding tussen Frankrijk en Nederland te laten verzuren: de anti-Franse alliantie was hij alleen maar aangegaan om de beide bondgenoten uit elkaar te drijven en het initiatief voor het Verdrag van Dover kwam van hem. Zo wilde hij revanche nemen voor de vernederende nederlaag hem toegebracht door de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog.

Als gevolg van dit verdrag was Engeland, in ruil voor Franse subsidies aan Karel, gedwongen om Frankrijk te volgen toen het Nederland aanviel in 1672.
In hetzelfde jaar werd Willem III van Oranje-Nassau stadhouder van Nederland. Johan de Witt werd gedwongen af te treden en daarna samen met zijn broer Cornelis de Witt vermoord. Ironisch genoeg voerden de Engelsen dus oorlog tegen hun toekomstige koning Willem III van Engeland. Zowel Frankrijk als Engeland hoopten dat Willem een overeenkomst met hen zou sluiten — het liefst zonder de andere bondgenoot erin te betrekken — en Karel had zijn neef daartoe ook flink financieel gesteund. Het was een flinke tegenvaller voor de Engelsen die volgens de afspraak met de Fransen Rotterdam en Amsterdam toegewezen zouden krijgen, dat Willem daar niet aan meewerkte. Lodewijk op zijn beurt onderhandelde met de Hollanders over een aparte vrede, daarbij het gevaar van een Engelse overheersing als dreigmiddel gebruikend. Omdat in de zomer van 1672 de inundaties nog niet diep genoeg waren had hij de Hollandse steden vrij eenvoudig kunnen veroveren, maar hij wilde Karel die dienst niet verlenen.

Engelse steun aan de Fransen op zee werd tegengewerkt door de Nederlandse admiraal Michiel de Ruyter die de Engels-Franse vloot viermaal, in de Slag bij Solebay (1672), de dubbele Slag bij Schooneveld en de Slag bij Kijkduin (1673) zwaar beschadigde. Zo werd een poging om Holland of Zeeland vanaf de zee met een landingsleger binnen te vallen verijdeld en ook lukte het de geallieerden niet om de Nederlandse havens effectief te blokkeren. Bij al deze zeeslagen was het onderling wantrouwen tussen de Engelsen en Fransen enorm en hun samenwerking erg slecht.

Terwijl de Nederlanders een verbond sloten met Spanje, dat tot 1648 zelf oorlog voerde met Nederland (de Tachtigjarige Oorlog), trok Frankrijk zich uit de Republiek terug in 1673. Engeland trok zich vervolgens uit geldgebrek helemaal uit de oorlog terug. Het Engelse parlement had lucht gekregen van het geheime verdrag met de Fransen en vreesde de invoering van het katholicisme. Ook was men zeer ontevreden over de vaak wat afwachtende houding van de toen nog zwakke Franse vloot; men kreeg de indruk dat de Franse opzet hierop gericht was de Engelse vloot door de Nederlandse te laten vernietigen om dan een Hollandse vazalstaat Frankrijk te laten helpen tot dominante handelsnatie uit te groeien. Daarbij had Engeland door de activiteiten van Nederlandse kapers zo'n 650 koopvaarders verloren en was Nieuw Amsterdam door de Zeeuwen heroverd. Nieuw-Amsterdam was de naam van de zeventiende-eeuwse versterkte nederzetting in de provincie Nieuw-Nederland die later zou uitgroeien tot wat nu de stad New York is.

Vrede van Nijmegen
De oorlog van De Republiek met Frankrijk en Keulen werd beëindigd met de Vrede van Nijmegen van 1678. Bij dit verdrag gingen Franche-Comté en het westelijkste deel van Vlaanderen over van Spaanse in Franse handen. Frankrijk gaf Maastricht terug aan de Verenigde Provincies en in ruil daarvoor mocht de katholieke godsdienst vrij worden beleefd binnen de Verenigde Provincies.
Een gevolg van de oorlog, waarin door de invallende mogendheden vele kerken tijdelijk werden teruggegeven aan de katholieken, was een groeiend besef bij de Nederlandse autoriteiten dat de loyaliteit van de grote katholieke minderheid van essentieel belang was. Dit besef uitte zich in een grotere godsdienstvrijheid en een aanzienlijk soepeler beleid ten aanzien van katholieke schuilkerken.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Hollandse_Oorlog
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 159.