kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-01-2016 voor het laatst bewerkt.

humor

De humor (m)

Situatie of uitspraak die vrolijke verbazing en gelach opwekt.

De humorist (m)(humoristen) == humoristisch persoon
Humoristisch (bijvoeglijk naamwoord; humoristischer, meest humoristisch) == geestig
De humoreske (humoresken) == kort humoristisch vertelsel, muziekstuk enz.

Humor duidt op een merkwaardige eigenschap van het menselijk denken: de mogelijkheid zichzelf (of de ander) als persoon, de opvattingen (en eventuele gebeurtenissen), zodanig te relativeren, dat men er tegelijkertijd deel van uitmaakt (en de zaak en de betrokken persoon dus serieus neemt), maar tegelijkertijd ook er buiten kan staan (en dus zich afstand kan permitteren tot de zaak en zichzelf, of de betrokken persoon). De double-bind die hierdoor in de hersenen ontstaat, leidt doorgaans tot lachen, al dan niet met tranen.

Ook in mensapen kan de lach worden waargenomen, al zijn de wetenschappers het er nog steeds niet over eens of deze hominidae over een zodanig vermogen tot (zelf)bespiegeling beschikken, dat het een vergelijkbaar gevoel voor humor oplevert.

Humor (Lat. humor, "vocht") is het vermogen om een gevoel van amusement bij anderen te creëren.

Humores
Volgens de oude Grieken werd de gemoedstoestand van mensen bepaald door het (on)evenwicht tussen vier lichaamssappen of, in het Latijn, humores: bloed (sanguis), gele gal (cholè), zwarte gal (melancholè) en slijm (phlegma of flegma).
Al naargelang de overheersende humor, werden mensen grofweg ingedeeld in vier temperamenten. Ook aandoeningen werden toegeschreven aan een teveel of tekort aan bepaalde sappen.
Het idee van de vier sappen werd door Hippocrates ontwikkeld, en door Galenus verder uitgebouwd. Het bleef overeind tijdens de gehele middeleeuwen en lang daarna, en werd pas halverwege de negentiende eeuw definitief weerlegd.
Aanhangers van Rudolf Steiner en de antroposofie gebruiken de vier temperamenten nog vandaag de dag.

De vier temperamenten
. Vurige, energieke mensen werden verondersteld een overheersende hoeveelheid bloed te hebben, en werden sanguïnisch genoemd.
Aderlaten was een logische behandeling van mensen die té sanguïnisch waren.
Iemand die sanguïnisch is wordt, behalve met bloed, geassocieerd met de lente (nat en warm), en met het element lucht. Een sanguïnische persoonlijkheid is in het algemeen optimistisch, vrolijk, vol zelfvertrouwen en populair. Hij of zij kan dromerig zijn en weinig praktisch en impulsief reageren. Ze beschikken vaak over veel energie, maar hebben een probleem om die energie ergens op te richten. De verschijnselen gaan een heel eind in de richting van de manische fase van iemand met een bipolaire stoornis.

. Het cholerische type werd verondersteld makkelijk irriteerbaar te zijn en snel kwaad te worden als gevolg van een teveel aan gele gal. Vandaar bijvoorbeeld de uitdrukking in een Spaanse/Franse colère uitschieten.
Cholerische mensen worden, behalve met gal, geassocieerd met het zomerseizoen (warm en droog), en met het element vuur. Het zijn doeners en leiders, met veel ambitie en energie, en ze hebben de behoefte om dat op andere mensen over te dragen, speciaal op de flegmatische types. Veel charismatische, militaire en politieke leiders waren van het cholerische type. Een negatief aspect is dat ze snel boos of "humeurig" worden.

. Een teveel aan zwarte gal werd verondersteld neerslachtigheid, introversie en depressies te veroorzaken. Nog steeds worden neerslachtige stemmingen aangeduid met de termen melancholie en zwartgalligheid.

. Flegmatici, mensen met veel slijm in hun lichaam, waren vooral kalm en weinig emotioneel.
Mensen die flegmatisch of flegmatiek zijn worden geacht rustige, traag reagerende mensen te zijn. Behalve met slijm is er een associatie met de winter (nat en koud) en met het element water. Hoewel flegmatici tevreden en aardige mensen zijn kan hun verlegen persoonlijkheid hen hinderen bij het tonen van enthousiasme en bij het zich aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Ze zijn consistent, ontspannen, rationeel, nieuwsgierig en oplettend, goede eigenschappen voor bijvoorbeeld administrateurs en diplomaten. Evenals de sanguïnische persoonlijkheid heeft de flegmaticus veel vrienden. Maar de flegmaticus is daarbij betrouwbaarder en meelevender.

Medische consequenties
Veel ziektes werden toegeschreven aan een teveel van één van de vier sappen. Als gevolg hiervan werd de remedie van zulke kwalen gezocht in het verwijderen van dit overschot, bijv. door aderlaten (bij een teveel aan bloed).
Ook menstruatie werd verklaard als de natuurlijke manier van het vrouwelijk lichaam om zich van overtollig bloed en slijm te ontdoen.

Grappig of niet?
Niet alle soorten humor zijn voor ieder publiek plezierig. Sommige soorten humor wekken pijnlijke reacties op bij bepaalde mensen: wat voor de één grappig is, is voor de ander niet grappig. Humor die grappig is voor het ene soort publiek en juist kwetsend voor ander soort publiek is bijvoorbeeld racistische humor, tenzij er in die racistische humor een ironische ondertoon aanwezig is.

Het bezigen van grove humor kan een effectieve manier zijn om bijvoorbeeld een taboe-onderwerp bespreekbaar te maken maar omdat ironie vaak niet door iedereen als zodanig herkend wordt is het ook een risicovolle stijlfiguur, de kans dat er misverstanden ontstaan is groot. Ironie mag uiteraard nooit een excuus zijn voor het spuien van ongefundeerde onderbuikgevoelens jegens bijvoorbeeld bepaalde bevolkingsgroepen.

Gezichtsuitdrukking
Bij humor is het vaak zo dat dat bij de mens een bepaalde uitdrukking in het gezicht oproept. Deze uitdrukking varieert van een voorzichtige glimlach waarbij alleen de mondhoeken omhooggetrokken worden tot vervormingen van het gezicht waarbij vrijwel alle spieren in het gezicht een rol spelen. Vooral het gebruik van spieren rond de ogen zijn belangrijk: dankzij de uitdrukking rond de ogen is vaak het onderscheid op te merken tussen een echte, welgemeende (glim)lach, die plezier aanduidt, en een die alleen voor de vorm wordt gedaan, zoals wanneer een foto wordt genomen.

Soorten en stijlen
Verbaal
Stijlfiguur: Hyperbool of overdrijving, Noëma, Understatement, Zeugma
Oxymoron
Droge humor
Woordspeling
Grap of mop
Non sequitur
Parodie of imitatie
Spot: Ironie, Sarcasme, Cynisme, Satire, Zwarte humor, Zelfspot

Non-verbaal
Uitgestreken gelaatsuitdrukking, bijvoorbeeld Buster Keaton
Slapstick
. Overdreven en onverwachte bewegingen en gebaren
. Geweld als komisch effect, bijvoorbeeld een trap in het kruis
Geveinsde domheid
Absurdisme, uit de context gerukt (bv. Monty Python of in Het Leugenpaleis/Het Peulengaleis),
Practical joke: iemand met opzet in een grappige situatie lokken
Antihumor, het publiek verwacht een grap, en er komt iets gewoons, waardoor het weer grappig wordt
Onbedoelde humor

Vaak worden sommige vormen van "lol" buiten de definitie van humor gelaten met als argument dat het gelach niet veroorzaakt wordt door ingrijpen in het denkproces. Dat zou dan bijvoorbeeld gelden voor poep- en pieshumor. Die tweedeling is echter moeilijk te maken: er zijn veel tussenvormen en een fysiologisch onderscheid is niet te maken.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Humor
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 26.