kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 20-01-2016 voor het laatst bewerkt.

jacobitisme

Het jacobitisme is een politieke stroming dat het Rooms-katholieke koningshuis Stuart weer terug op de Britse troon wilde hebben. De jacobieten waren actief eind 17e eeuw, begin 18e eeuw (al zijn er tot op de dag van vandaag enkele jacobieten) in het Verenigd Koninkrijk van Engeland, Schotland, Ierland en Wales.

De beweging ontstond toen de Rooms-katholieke koning Jacobus II Stuart van de Britse troon werd gestoten, ten voordele van de protestantse Nederlandse stadhouder Willem III van Oranje-Nassau en de dochter van Jacobus, Maria Stuart.

Op 5 november 1688 landde Maria's echtgenoot Willem III van Oranje-Nassau in Engeland (bij Torquay) met een groot Nederlands leger. Willem gaf het bevel het Engelse leger te ontbinden en daar werd goeddeels gehoor aan gegeven. Jacobus had daardoor al snel in Engeland zelf niet veel steun meer. Op 11 december vluchtte hij om vanuit die delen van zijn rijk waar hij nog wel steun had — het katholieke Ierland — de strijd voort te zetten. Hiermee kwam zijn regering feitelijk ten einde omdat het parlement in Westminster zetelde. Op 28 januari 1689 besloot dit parlement dat Jacobus met zijn vlucht afstand had gedaan van de troon en dat Willem en Maria hem wettig konden opvolgen. Hiermee kwam ook het primaat van het parlement over het koningschap vast te staan. De Schotten volgden het besluit op 11 april 1689. Jacobus was in Ierland nog aan de macht tot aan de Slag aan de Boyne op 1 juli 1690.

Velen aanvaardden deze volgens hen onrechtmatige afzetting van de koning niet, en steunden de Stuarts. Vooral in het katholieke Ierland steunden jacobieten hun verdreven koning, maar ook de Schotse Hooglanden waren broeihaarden van jacobitisme. Ook in Engeland en Wales kwamen jacobieten voor, zelfs onder protestanten.

Motieven
Veelal staken er achter deze royalistische gevoelens motieven van eigenbelang. Zo steunden de katholieke Ieren uiteraard het feit dat hun koning katholiek zou zijn. Maar ook de Schotten die hun clansysteem bedreigd zagen, voelden meer voor de Stuarts dan voor de Hannovers, de lijn die geïnstalleerd werd. Jacobitisme wordt vaak gezien als een soort Schots separatisme, maar dit klopt niet, al vielen de twee vaak samen. Ook ging het niet altijd om zuivere godsdiensttwisten, maar vaak om culturele en sociale conflicten die hier hun breuklijn vonden, zoals het conflict tussen de feodale Lowlanders en de Highlanders met hun clansysteem.

Globaal zijn er dus vier breuklijnen te onderscheiden:
. de sociale opbouw van de samenleving (clan versus feodaal)
. het principe dat de vorst door God aangewezen is versus het principe dat de vorst door de volksvertegenwoordigers wordt aangeduid
. Rooms-katholiek versus protestant
. pro de Unie versus contra de Unie

Jacobitische opstanden

1715 - De eerste jacobitische opstand vond plaats na de dood van koningin Anna in 1714 en de komst van het Huis Hannover. Jacobus Frans Eduard Stuart, zoon van de laatste Stuart-koning en bijgenaamd de Old Pretender, leidde deze opstand in 1715 in Schotland. De timing was uitstekend. James had het militaire voordeel, had de steun van de Highlanders, en bovendien was de Unie tussen Schotland en Engeland van 1707 niet direct voordelig gebleken voor de Schotten, zodat deze opstand eerder het karakter had van een separatistische strijd, maar dat verdween toen de opstand zich ook uitbreidde tot Northumberland in Engeland. James weifelde echter te lang, maakte fouten, en het militaire voordeel verdween. Hij werd verslagen en vluchtte terug naar Frankrijk.
Ook de volksheld Robert Roy MacGregor, beter bekend als Rob Roy, liet zich in deze strijd zien aan de kant van de jacobieten, maar dan eerder als een opportunist dan als een echte overtuigde aanhanger.

1745 - Bekender is de laatste opstand van 1745, toen de zoon van Jacobus Stuart, Karel Stuart - beter bekend als Bonnie Prince Charlie - landde met slechts 7 kompanen in Schotland. Al snel sloten er zich 6000 Highlanders aan, wat eigenlijk een mislukking bleek in vergelijking met de 30.000 potentiële weerbare mannen. Charles bleek een onbekwaam leider te zijn en werd verslagen in Culloden, vlak bij Inverness.
Als resultaat werd het dragen van tartan verboden (dit was in Schotland een uiting geworden van jacobitisme). Ook werd het spelen op de doedelzak en het spreken van Gaelic verboden, en ook mochten de clanhoofden geen privélegers meer hebben. Deze punten - en vooral het laatste - vernietigden de facto het clansysteem in Schotland.

Jacobitische troonpretendenten
Jacobus VII en II (6 februari 1685 – 16 september 1701), laatste Stuart-koning
Jacobus VIII en III (16 september 1701 - 1 januari 1766), zoon van de voorgaande
Karel III (1 januari 1766 – 31 januari 1788) (Bonnie Prince Charlie), zoon van de voorgaande
Hendrik IX (13 januari 1788 – 13 juli 1807), broer van de voorgaande

Hendrik was de laatste die een claim op de Britse troon liet gelden. Na zijn dood stierf de directe lijn van het huis Stuart uit en ging de opvolging over naar het huis Savoye, het huis Oostenrijk-Este en (tot op de dag van vandaag) het huis Wittelsbach:
Karel IV (13 juli 1807 – 6 oktober 1819), koning van Sardinië en afstammeling van de jongste dochter van Karel I
Victor (6 oktober 1819 – 10 januari 1824), koning van Sardinië, broer van de voorgaande
Maria III en II, dochter van de voorgaande
Frans I (15 september 1840 – 20 november 1875), hertog van Modena, zoon van de voorgaande
Maria IV en III (20 november 1875 - 3 februari 1919, dochter van de voorgaande, nicht van de voorgaande
Rupprecht (3 februari 1919 – 2 augustus 1955), kroonprins van Beieren, zoon van de voorgaande
Albrecht, (2 augustus 1955 - 8 juli 1996), hertog van Beieren, zoon van de voorgaande
Frans II , (8 juli 1996 - heden), hertog van Beieren, zoon van de voorgaande

Na Frans II van Beieren volgen:
Max, broer van de voorgaande
Erfprinses Sophie van Liechtenstein, oudste dochter van de voorgaande

Zie ook
. Huis Stuart
. Stadhouder Willem III - over Willem III die koning werd in de plaats van Jacobus II
. Noord-Ierland - de symboliek van het jacobitisme leeft voort in het conflict tussen katholieken en protestanten, zoals bv. bij de Oranjemarsen die elk jaar uitdraaien op rellen.
. Carlisme - Het Carlisme is in zijn structuur te vergelijken met het jacobitisme: beiden willen een ander koningshuis aan de macht brengen, de ene in het Verenigd Koninkrijk, de andere in Spanje.
. Orangisme - Het Orangisme in België wil de rechtmatige koningslijn van de Oranje-Nassau familie herstellen op de troon van België of het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.

Pretender glass of Jacobite glass
Wijnglas uit de eerste helft van de 18de eeuw gedecoreerd met emblemen betreffende Jacobus II of zijn afstammelingen uit het huis Stuart.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Jacobitisme_(politiek).


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 45.