kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 20-01-2016 voor het laatst bewerkt.

jaren zestig

Jaren Zestig

Het flower power decennium, de meest roerige, sprankelende en bevrijdende periode na de Tweede Wereldoorlog.

Zie ook jaren vijftig
De jaren vijftig worden vaak afgeschilderd als de tijd waarin ‘geluk nog heel gewoon was'. Kinderen zaten ‘s avonds thuis, terwijl vader de krant las en moeder boterhammen voor de volgende dag smeerde. Misdaad? Nauwelijks.

De woelige jaren zestig
In de jaren zestig kreeg Nederland de ene schok na de andere te verwerken. Jongeren vermaakten zich met agentje-pesten; op de tv verschenen blote borsten; radiopiraten stuurden lawaaimuziek de ether in, en langharig werkschuw tuig nam bezit van het Nationaal Monument op de Dam. Gelovigen begonnen hun kerken kritische vragen te stellen; overal werden gezagsdragers uitgedaagd en klonk de roep om medezeggenschap. Menigeen vreesde dat het land zou wegzinken in een poel van anarchie en moreel verval.

De cultuur van de massa ontstaat in de jaren vijftig voor het eerst in Amerika. In de jaren zestig vinden de meest ingrijpende veranderingen plaats. De 'Sixties' is een tijdperk van vernieuwende ideeën op het gebied van politiek en wetenschap. Deze ontwikkelingen worden in Europa pas in de jaren zestig zichtbaar. Door de verwoestingen in de oorlog wordt eerst hard gewerkt aan de wederopbouw van de steden en de industrie.

Snelle economische groei in het westen
Begin jaren zestig stond de westerse samenleving aan de vooravond van sterke welvaartsstijging. De wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog was grotendeels voltooid. Na jaren van geringe welvaartsstijging kregen werknemers nu veel meer opslag en werden meer vrije dagen ingevoerd. De westerse mens geniet van de toenemende welvaart. Technische vooruitgang en modernisering typeren dit tijdperk. Hoger onderwijs komt binnen het bereik van sociale lagen waar studeren vroeger volstrekt niet aan de orde was.

Op het eerste gezicht leek er dus alle reden om tevreden te zijn. Toch was er ook onrust, onder invloed van bijvoorbeeld de Vietnam-oorlog: onder jongeren, bij boeren, bij gezagsgetrouwe burgers, bij kerkgangers. Vooral gezagsverhoudingen kwamen ter discussie. Jongeren gingen zich afvragen waar gezagsdragers het recht aan ontleenden om over anderen te beslissen.

provo, flower power
Met name onder jongeren leefden bezwaren tegen de heersende machtsverhoudingen. Of het nu om gemeentebestuurders ging, om ondernemers, of om bestuurders van universiteiten of vakbonden: zij allen werden gezien als regenten die zich weinig gelegen lieten aan 'gewone' mensen en aan het algemene welzijn. De anti-regentenhouding kwam het sterkst naar voren in de Provo-beweging die in Amsterdam veel aanhang had. Provo kwam met ludieke acties en voorstellen, zoals een plan om fietsen voor algemeen gebruik beschikbaar te stellen ('het wittefietsenplan'). Actie wordt er gevoerd voor milieu, mensenrechten en vrije sex. Het uitgedaagde gezag reageerde soms heftig op deze acties. Zo deelden vrouwelijke provo's krenten uit aan agenten, die dit desondanks als ordeverstoring zagen. Dat leidde tot nieuwe onlust, waardoor enerzijds gezagsgetrouwe burgers verontrust werden en anderzijds anderen zich aansloten bij het protest tegen het heersende gezag (regentendom).

Studentenopstanden in Parijs doen in 1968 het regime van De Gaulle wankelen en vinden ook elders weerklank. In de VS is het de slepende Vietnamoorlog die op grote schaal protest en rebellie oproept. Ook elders doet die oorlog afbreuk aan het Amerikaanse imago. Alom worden protestmarsen georganiseerd.

De televisie
Een belangrijke factor bij de vernieuwingsbeweging was de televisie. In de jaren zestig nam de televisiedichtheid sterk toe. Ook de kwaliteit van de programma's, en dan met name de actualiteitenprogramma's nam toe. De opgroeiende jeugd was het onderwerp van diverse documentaires. Belangrijke politieke debatten werden regelmatig uitgezonden. Gezagsdragers die voorheen onbekend waren, 'verschenen' nu in de huiskamer, met al hun sterke en zwakke kanten. Verder werd het gezag uitgedaagd in cabaretachtige programma's. Ook de belangstelling voor wat er in de Tweede Wereldoorlog was gebeurd, nam sterk toe. Daarbij was in Nederland de door Prof. Lou de Jong gepresenteerde tv-documentaire 'De Bezetting' een belangrijke factor. Er ontstond een zuiverder beeld over de houding van Nederlanders tijdens de oorlogsjaren dan voorheen en er werden meer kritische vragen gesteld. De televisie opende ook de blik naar de wereld. In de jaren zestig brandde de oorlog in Vietnam in alle hevigheid los. Onder jongeren en intellectuelen kwamen steeds meer bezwaren tegen het Amerikaanse optreden in Zuidoost-Azië. Daarnaast kregen de problemen van de Derde Wereld meer aandacht, waarbij de tegenstelling tussen het rijke Westen en landen in Afrika, Latijns-Amerika en Azië zichtbaar werd.

Godsdienst
In de katholieke kerk werd in 1958 door de nieuwgekozen paus Johannes XXIII een algemeen concilie aangekondigd, dat in 1962 begon. Deze vergadering van bisschoppen en kardinalen onder leiding van de paus moest de katholieke kerk 'bij de tijd' brengen. Symbolisch voor de vernieuwing was het feit dat de priester voortaan niet meer met zijn rug, maar met zijn gezicht naar de kerkgangers zou staan. Het Latijn werd in de kerk vervangen door de moedertaal. Het absolute gezag van de kerk verdween. Daardoor kwam er voor katholieken ook meer vrijheid om een eigen politieke keuze te maken. Er was tevens sprake van steeds verdergaande ontkerkelijking, ook in de protestantse kerken.

Pop Art en de jaren zestig
Pop Art was populair, geestig, sexy, vergankelijk en 'big business'. De beweging werd gekenmerkt door het afbreken van de grenzen tussen hoge en lage cultuur. Kunstenaars experimenteerden met verschillende materialen en nieuwe kunstvormen, waaronder video en happenings.

In de tweede helft van de twintigste eeuw verandert door de groei van de economie en de ontwikkeling van de electronische media de woonomgeving van de mens. Er ontstaat een consumptiemaatschappij waarin massaal verbruiksartikelen worden aangeboden en gekocht. De producten worden aan de man gebracht door middel van reclame, het massacommunicatiemiddel bij uitstek. Consumeren wordt een belangrijke bezigheid voor iedereen. Niets is meer uniek, alles is voor iedereen bereikbaar. De industrialisatie zorgt voor een trek naar de steden: er ontstaat een nieuwe stedelijke cultuur. Al deze maatschappelijke ontwikkelingen zorgen ervoor dat de pop art tot bloei kan komen.

In de jaren vijftig beginnen kunstenaars deze nieuwe leefomgeving uit te beelden. Ze concentreren zich op de voorwerpen en de symbolen uit de consumptiemaatschappij en de massacommunicatie. De bonte schilderijen, collages en assemblages hebben als basis de nieuwe beeldtaal van de reclame- en mediawereld. Alledaagse voorwerpen krijgen voor het eerst een esthetische waarde en worden in het museum getoond. Deze kunstrichting wordt 'pop art' genoemd. Pop art heeft een verandering in kunstbeleving tot gevolg. Kunst verplaatst zich naar de straat of haalt haar inspiratie uit het straatbeeld. Het is niet meer kunst met een grote K. Het wordt kunst met een kleine K en is toegankelijk voor een grote groep: de massa.

De mensen kunnen kunst nu begrijpen omdat de beelden herkenbaar zijn. Deze vermenging van kunst met een grote K en de beelden uit de massacultuur wordt 'high and low culture' genoemd.
New York is in de jaren 50 behalve middelpunt van literatuur en beeldende kunst, een vooruitstrevende en eigentijdse stad. De reclame krijgt de taak om van die massaproducten exclusieve producten te maken. De groeiende economie zorgt tegelijkertijd voor een uitgebreide reclamebranche. Doordat advertenties steeds belangrijker worden, groeit ook de tijdschriftenmarkt explosief. Andere media zoals televisie en radio verspreiden informatie op een eenvoudige manier en veroveren de massa. De versnelde communicatie tussen product en consument verandert het tempo waarin kunst wordt verspreid en geproduceerd. Mensen identificeren zich met reclamebeelden. Bijvoorbeeld de 'Malboro-man' uit de reclame voor het sigarettenmerk Malboro.

De Jaren Zestig. Dat was mannen op de maan, Phil Bloom bloot op de tv, kijken naar de tv-serie Floris, het lezen van popblad Hitweek, blowen in de polder. Verder was dit het decennium van provo's, feministes, hippies, drugs, langharigen, kabouters, flower power, the peace and love generation, LSD, Mary Quant, Pop-art, Biba, Barbarella, Austin Powers, Andy Warhol, Hippies, Flower Power, Psychedelic, Easy Rider, Afro's, Black Power, Almost Famous, Provo, Woodstock, De wrekers, Ja Zuster Nee Zuster, Hair en popmuziek.

popmuziek
The Beatles, Crosby Stills Nash & Young, Rolling Stones, Manfred Mann, The Doors met Jim Morrison, Jefferson Airplane, The Animals, The Byrds, The Kinks, The Moody Blues, The Band, Dave Dee & Co, Small Faces, The Who, The Mamas and the Papas, the Supremes, Janis Joplin, Jimmy Hendrix, Bob Dylan, Joe Cocker, Jimi Hendrix, Lou Reed, Van Morrison, Françoise Hardy, Janis Joplin treden op bij grote openlucht concerten, bekend en berucht is Woodstock en ons eigen Kralingen.

opkomst van de burgerrechtenbeweging in de Verenigde Staten
De moord op de Amerikaanse president Kennedy in 1963 schokt de wereld. Straten, pleinen, bruggen worden naar hem genoemd. Zijn opvolger Johnson zet zich in voor verbetering van de burgerrechten van de zwarte Amerikanen, die niet langer bereid zijn hun ondergeschikte positie te accepteren. Enkele maanden voor de moord op Kennedy organiseert Martin Luther King een massale Mars op Washington. In 1968 wordt ook hij vermoord.

dékolonisatie
In Afrika wordt aan het begin van de jaren zestig de ene na de andere kolonie onafhankelijk. In het voormalige Belgisch Kongo leidt die onafhankelijkheid al spoedig tot muiterij en burgeroorlog. Het zal de laatste keer niet zijn.

Koude Oorlog
De Koude Oorlog duurt voort. De Praagse Lente wordt in 1968 door de inzet van Russische tanks wreed ver stoord. Op grond van de Breznjev-doctrine acht het Kremlin zich bevoegd in te grijpen wanneer zijn veiligheidsbelangen in Oost-Europa op het spel staan.

Israël
In het Midden-Oosten komt de gespannen verhouding tussen Israël en zijn buurlanden opnieuw tot uitbarsting. In 1967 verovert Israël in de Zesdaagse Oorlog de Westoever van de Jordaan, de Sinaïwoestijn en de Golanhoogte. De Arabieren lijden een smadelijke nederlaag. Heel Jeruzalem komt nu in Joodse handen.

Andere kenmerken van deze tijd zijn: opkomst van Japan als economische grootmacht. Space Age in de architectuur: in woninginrichting worden bolvormen en plastic gebruikt. Er is geld voor drugs in overvloed en er word veel gefeest met vloeistofdia's en lichteffecten.

kleding uit de jaren zestig
In de jaren zestig lieten sommige modeontwerpers zich inspireren door de kunstrichtingen op-art en pop-art. De eerste ( optical art) maakte gebruik van geometrische motieven in kleur of in zwart-wit om een optisch bewegingseffect te bereiken. In de pop-art (van popular art) werden alledaagse gebruiksvoorwerpen en elementen uit de massamedia toegepast. Ook die stijl kreeg een neerslag in de mode. Films als Easy Rider, Barbarella, Yellow Submarine en Space Odyssey beïnvloeden eveneens de mode. Alles mag en alles kan. Er ontstaat een mix van strakke Mary Quant jurkjes met grafische motieven, oosterse invloeden bij de hippies en romantische terug naar de 30's bij BIBA. Londen is the place to be. De mannenmode zal nooit meer hetzelfde zijn; heren gaan met oranje overhemd, psychedelische das en plateauzolen naar kantoor.

Zie ook: Staatkundige vernieuwing in de jaren zestig

Zie ook vintage jaren zestig op de website van Galerie Kunstbus


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1380.