kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 02-09-2009 voor het laatst bewerkt.

Kalkoven

Een schelpkalkoven is een oven in een kegelvormige toren, met een hoogte variërend van 15 tot 20 meter en heeft een doorsnede aan de basis van ongeveer 5 tot 7 meter breed. Een schelpkalkoven werd gebruikt voor de fabricage van metselkalk uit strandschelpen (in Nederland schelpkalk genoemd). Schelpkalkovens zijn doorgaans te vinden aan het water en vormen vaak groepjes van meerdere ovens.

Geschiedenis
Het concept van ovens voor kalk is een zeer oud fenomeen waar al sinds de Romeinen gebruik van wordt gemaakt. De Romeinen maakten gebruik van branderijen waar zij kalksteen brandden. Archeologen troffen in het Duitse Eifelgebergte in Iversheim, nabij Bad Münstereifel, resten van zes kalkovens aan. De ovens hadden een diameter van ongeveer 3 meter breed. In Londen is uit geschriften op te maken dat steenkalkbranderijen al sinds de dertiende eeuw zorgden voor luchtvervuiling. Er werd in Londen vooral gebruik gemaakt van zeekolen, die bekend staan om hun slechte kwaliteit. Eerste berichten over het gebruik van schelpkalkovens in Nederland dateren uit de veertiende eeuw uit het Graafschap Holland. In Hasselt werd al voor 1500 schelpkalk gebrand. Nabij Winterswijk waren er van eind negentiende eeuw tot begin twintigste eeuw twee steenkalkovens in gebruik, waar kalk werd gebrand. In Ubachsberg in Zuid-Limburg staat de kalkoven die in deze provincie het laatst in gebruik was: pas in 1969 doofde het vuur definitief. De hoogtijdagen van de kalkovens lag na 1860 met uitvinding van de "Stoel" Schelpkalkovens, zoals nu nog te zien in Enkhuizen. Er waren op meer dan 100 locaties schelpkalkovens in gebruik. Na wereldoorlog II ging het slechter met de schelpkalkovens. Grootschalige sluiting en afbraak van ovens had meerdere oorzaken, de belangrijkste oorzaak van de terugval was de destijds toenemende import van goedkopere steenkalk uit andere landen en tevens de opkomst van de cementindustrie. Door de concurrentie van buitenlandse luchthardende Steenkalk (kalkgesteenten uit kalksteengroeven zoals ook Muschelkalksteen e.d.) was de productie van schelpkalk in Europa niet lonend meer. Men metselt nog wel met luchtpoederkalk of luchtkalk (en cement) maar niet meer met schelpkalk.

Het kalkbrandingsproces
Schelpen bestaan uit calciumcarbonaat (CaCO3, Kalk). Kalk (CaCO3) wordt tot een temperatuur van boven de 1000 °C in een kalkoven verhit. Hierij ontleedt deze kalk in calciumoxyde (CaO), waarbij koolzuurgas (CO2) ontwijkt. Het ontstane materiaal valt tot poeder uiteen en wordt ongebluste kalk genoemd. Ongebluste kalk had (en heeft) vele toepassingen. Het meest werd de poederkalk na blussen met water (lessen) als bindmiddel in mortels gebruikt in de bouw.

Overgebleven Nederlandse schelpkalkovens
Veel kalkovens werden in de loop der tijd gesloopt omdat zij niet meer in gebruik waren en plaats moesten maken voor nieuwbouw. Een schelpkalkbranderij is in zijn geheel overgebracht van Akersloot naar het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen, een andere branderij in Huizen doet nu dienst als restaurant. Ook in Katwijk aan Zee, Hasselt en Dedemsvaart en elders staan - veelal aan vaarwater - nog schelpkalkovens. Veel andere kalkovens doen tegenwoordig dienst als musea.

Dedemsvaart
In de omgeving van Dedemsvaart werd vroeger veel turf gewonnen. De turf werd naar het westen van het land verscheept, via de Dedemsvaart, via Hasselt over de Zuiderzee richting Enkhuizen en verder. De turf werd dan in het westen afgeleverd bij een schelpkalkbranderij. Vervolgens werden aldaar schelpen gekocht (gewonnen) die dan weer als retourlading naar Dedemsvaart en Hasselt werden verscheept om ook daar Schelpkalk te branden. Tegenwoordig fungeert de kalkoven in Dedemsvaart als streekmuseum.[2]

Hasselt
Hasselt heeft sinds 1504 schelpkalkovens. In de loop der tijd zijn er nieuwere kalkovens gebouwd en oude vervallen kalkovens gesloopt. De schelpkalkovens van Hasselt zijn nu ingericht als museum.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Kalkoven
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1110.

Tweets by kunstbus