kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 23-02-2009 voor het laatst bewerkt.

Klok

kan verwijzen naar:

1. slaginstrument (zie klokken)

2. klok (tijd), instrument waarmee de tijd wordt gemeten;
3. klok (digitale techniek), digitale impulstrein, waarvan elke periode een elektronische volgorde-schakeling in een volgende toestand brengt;
4. veilingklok
5. Duikerklok, ruimte waarin men zonder duikuitrusting onder water kan blijven;

Een klok is een instrument om de tijd te meten. De eerste klokken (als deze zo genoemd kunnen worden) waren zonnewijzers waarbij de schaduw van de stift, die zich verplaatst als gevolg van de draaiing van de aarde, een maat voor de tijd aangaf. Via zandlopers en allerlei andere mechanismen zoals de waterklok werd uiteindelijk het mechanische slingeruurwerk uitgevonden. Vanaf dat moment was de tijd met enige nauwkeurigheid te meten.

De eerste mechanieken werden door gewichten gaande gehouden; aan het begin van de vijftiende eeuw kwam het veermechanisme is gebruik, en in de zeventiende eeuw deden zich grote technische vorderingen voor.

De uitvinding van de mechanische klok wordt toegeschreven aan de Fransman Gerbert (later Paus Sylvester II), die leefde rond de 10e eeuw. Tot aan de Nieuwe Tijd was een klok de ingewikkeldste machine die men kon maken.

Op zee is een slingeruurwerk onbruikbaar. Pas na de uitvinding van de onrust kon ook daar de tijd nauwkeurig gemeten worden, wat de nauwkeurigheid van de navigatie ten goede kwam. De zonnestand hangt immers samen met de tijd en de positie op zee.

Klokken met een slinger en met een onrust zijn in nauwkeurigheid vergelijkbaar. Een afwijking van ten hoogste een minuut per week is mogelijk.

Nog nauwkeuriger is het gebruik van een kwartskristal, waarvan de werking berust op piëzo-elektriciteit, vervorming als gevolg van een elektrische spanning en omgekeerd. Een afwijking van minder dan 1 seconde per week is voor een kwartsuurwerk haalbaar.

De nauwkeurigste klokken zijn atoomklokken, die rechtstreeks op de definitie van de seconde gebaseerd zijn.

Naast de zonnewijzer zijn er ook moderne klokken die de tijd van een externe bron betrekken: b.v. radiografische klokken.

Uitvoering
Een manier om onderscheid te maken in klokken is de uitvoering: Slingerklokken zijn voor een goede werking afhankelijk van een onbeweeglijke opstelling, en zijn daarom als hangklok of staande klok uitgevoerd. Andere klokken kennen meer uitvoeringen: als horloge (draagbare klok), wekker, etc.

Enkele hoofdtypen die kunnen worden onderscheiden, zijn: wandklokken (zoals in de Nederlanden de stoelklok of in Europa de lantaarnklok), staande klokken (zoals het Amsterdams staand horloge), tafelklokken en rijtuigklokken. De laatste hadden een draaggreep voor het vervoer, en dikwijls hoort er een etui bij. Een bijzonder voorbeeld is nog de chronometer: zo leidde de uitvinding van de scheepschronometer tot preciezer metingen op zee. Regulateurs waren precisiemechanismen die dienden om weer andere klokken te reguleren.

Op grond van de uitvoering maken vooral antiquairs en kunsthistorici een onderscheid op basis van
. de herkomstregio, bijvoorbeeld een Friese staartklok, een Friese stoelklok, een Zaanse klok of een Engelse lantaarnklok;
. de periode van fabricage die veelal samenvalt met een bepaalde stijlperiode, bijvoorbeeld een Louis XVI-klok, of een klok in Empire-stijl;
. de figuur die als ornament de klok versiert, bijvoorbeeld een koekoeksklok of een paardjesklok.

Sommige klokken geven eenmaal per uur, half uur of kwartier een geluidssignaal.

Horloges
De uitvinding van het veerwerk maakte de ontwikkeling van zakhorloges mogelijk, die in de 16e eeuw ontstonden; hun opvolgers, de polshorloges, dateren van het begin van de 20e eeuw.

Een echappement is een onderdeel van een mechanisch uurwerk dat de drijfkracht van de energiebron (veer of gewicht) gedoseerd doorgeeft aan het gaande werk.
Bij een uurwerk vervult het echappement een dubbele functie. Het brengt niet alleen de beweging van de slinger of onrust over op het tandrad, maar het houdt ook de slinger of onrust in beweging. Een kleine beschadiging van het echappement kan al tot gevolg hebben dat de laatste functie niet meer werkt. Bij een grahamgang kan zo'n beschadiging al optreden doordat men vergeet de gewichten op te trekken, zodat de klok tot stilstand komt terwijl de slinger nog even doorslingert.

Anker
Bij een echappement bestaande uit anker en tandwiel houdt het anker het tandwiel (ankerrad) bij elke tik even tegen, en geeft tevens de onrust (slinger) telkens een klein zetje. Het anker gaat met een door de onrust bepaalde frequentie heen en weer.

Repetitiewerk
Er zijn ook uurwerken die de tijd op commando hoorbaar maken met behulp van een repetitiewerk. Een repetitiewerk is een inrichting aan een uurwerk die op commando laat horen hoe laat het is. Het is heel gewoon dat een uurwerk de uren slaat, maar een repetitiewerk doet dat op ieder gewenst moment, nadat er op een knop is gedrukt. Het spreekt vanzelf dat voor een repetitiewerk een gecompliceerde mechanische techniek nodig is, en zulke horloges zijn dan ook niet goedkoop. Met moderne elektronische horloges is dat anders - een elektronisch horloge met repetitiewerk is voor iedereen betaalbaar.
Horloges met repetitiewerk worden onder andere gemaakt door Patek Philippe. Zo'n horloge bevat twee belletjes. Wordt er om 3.42 uur op de knop gedrukt, dan klinken er drie hoge tonen, vier dubbele tonen en twee lage tonen. Dit heet minuutrepetitie. Er zijn ook uurwerken die de tijd minder nauwkeurig aangeven, bijvoorbeeld met een nauwkeurigheid van vijf minuten of een kwartier.
De gebroeders Grönefeld in Oldenzaal brachten in november 2008 een horloge met minuutrepetitie op de markt. De prijs is 325.000 euro.

Slaguurwerk
Het slaguurwerk is een uurwerk dat op een mechanische wijze met behulp van een slagwerk geluiden produceert die aangeven hoe laat het op dat moment is. Dit gebeurt door een of meerdere slagen van een hamer op een bel, een toonstaaf of toonveer.

Spitdraaier (of spitwender)
Een eenvoudig mechanisme uit de 16de eeuw dat braadspitten langzaam rond kon laten draaien. Wanneer het eenvoudige uurwerk is afgelopen klinkt een belsignaal.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Klok
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 994.