kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 15-05-2008 voor het laatst bewerkt.

Krakau

Krakau (Pools: Kraków [ˈkrakuf]?; Jiddisch: Kroke; Engels: Krakow) is na Warschau en £ódŸ de grootste stad van Polen (757.430 inwoners, 2005).

De stad ligt aan de Wis³a (Duits: Weichsel) in het zuiden van Polen en is de hoofdstad van het woiwodschap Klein-Polen (Ma³opolska).

Krakau is de voormalige hoofdstad van Polen (tot 1609) en is een van de belangrijkste cultuursteden van Midden-Europa. Het wordt daarom wel het Florence van Polen genoemd, en is volgens velen een van de mooiste steden van Europa. De stad kwam als een van de weinige steden in Polen bovendien ongeschonden de Tweede Wereldoorlog door. Het stadscentrum staat op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

Geschiedenis van de stad
Krakau ontstond rond een natuurlijke heuvel, de Wawel. De heuvel heeft een hoogte van 228 m en ligt op de oever van de Wis³a, op de zuidwestpunt van het centrum. Op die heuvel bevinden zich talrijke historische gebouwen. Het belangrijkst zijn de kathedraal en het koninklijk paleis. Onder de heuvel bevindt zich de Drakengrot.

De stad kwam tot ontwikkeling op een kruispunt van oude handelswegen: de Barnsteenroute van de Oostzee naar Rome, en de route van Byzantium naar Parijs. Op de Wawel werd een burcht gebouwd, waar gedurende vijf eeuwen de Poolse koningen resideerden. Een van hen was Casimir de Grote, die in 1364 de nog steeds bestaande universiteit stichtte, na die van Praag de oudste in Midden-Europa.

Krakau kwam bij de Derde Poolse Deling (1795) aan Oostenrijk, maar werd in 1809 door Napoleon veroverd en bij het Hertogdom Warschau gevoegd. Dit hertogdom werd na de val van Napoleon ontmanteld en op het Congres van Wenen aan Rusland (Congres-Polen) en Pruisen (Posen) toegekend. Aangezien men het over Krakau niet eens werd, verklaarde men deze stad en de omliggende gebieden tot vrije, onafhankelijke en strikt neutrale stad. Deze Republiek Krakau werd in 1846 door Oostenrijk geannexeerd. Na de Eerste Wereldoorlog werd de stad weer Pools.

In 1912 en 1931 vonden in Krakau Universele Esperantocongressen plaats. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Krakau de hoofdstad van het Nazi-Duitse General-Gouvernement en woonde Hans Frank in de Wawel.

Koninklijke residentie
Het koninklijk slot of, beter gezegd, kasteel (Zamek Królewski) op de Wawel was de koninklijke residentie tot het einde van de 17e eeuw. Het gebouw neemt in de Poolse historie en cultuur een speciale plaats in.
Het grondplan van het vierhoekige slot stamt uit de 14e eeuw. In het slot bevinden zich 71 zalen, die de nationale kunstcollectie herbergen. Bijzonder is de grote verzameling van 130 Vlaamse wandtapijten, aangelegd door Sigismund I van Polen. De vader van Hendrick Uylenburgh was uitgeweken naar Polen en werd meubelmaker aan het koninklijk paleis.
Enkele gegevens:
. Begin 11e eeuw waren er al sporen van een landhuis aan de Wisla.
. Wac³aw II liet in de jaren 1290–1300 de muren van een kasteel optrekken.
. Koning Kazimierz Wielki (Casimir de Grote) liet in de 14e eeuw een gebouw in gotische stijl bouwen.
. Rond het jaar 1340 werden de muren van het kasteel verbonden met de stadsmuren.
. In 1499 was er brand in het noordoostelijk deel van het kasteel.
. Aleksander Jagielloñ liet een koninklijk verblijf optrekken in 1504 door Eberhard Rosemberger.
. 1609: Zygmunt III Waza verliet het kasteel.
. 1655–1657: bezetting door de Zweden.
. Tijdens de Poolse delingen in het Habsburgse rijk, werd het kasteel door de Oostenrijkers als kazerne gebruikt.
. 1905: begin van de restauratie van het kasteel.
. 1930: opening van het Wawel-museum, onderdeel van de Poolse nationale kunstcollectie.

Kathedraal
De kathedraal werd rond 1320–1364 gebouwd. Hier zijn de Poolse koningen gekroond en ook begraven. Bij hoge uitzondering zijn ook Józef Pi³sudski en W³adys³aw Sikorski in de kapel begraven. Een grappig feit is dat St. Stanislaus, toen bisschop van Krakau, nu beschermheilige van Poland, hier vermoord is. De volgende aartsbisschop heeft hem toen een graf gegund in de kathedraal, maar deze gulle aartbisschop werd echter zelf ook vermoord (door de beroemde Peter van Enteren, ook bekend van zijn park in het zuiden van Krakau). Beroemd is ook de Zygmuntkapel die een met goud bedekte koepeldak heeft. Op de plaats waar nu de gotische kathedraal staat, stonden aanvankelijk twee romaanse kathedralen. De kathedraal heeft drie torens.

Drakengrot
De Drakengrot of Smocza Jama is een van de toeristische attracties en de beroemdste grot in Polen. De grot werd voor het eerst in de 13e eeuw genoemd en bevindt zich onder de heuvel.
Smok Wawelski, beter bekend als De Wawel Draak is de bekendste draak uit Poolse volksverhalen. Hij zou in een grot onder de Heuvel van Wawel liggen, op de oevers van de rivier de Wis³a, hoewel sommige legenden zeggen dat hij in de Wawelse bergen zou huizen. In sommige verhalen leefde de draak lang voordat de stad opgericht werd, toen het gebied alleen door boeren werd bewoond. Het verhaal gaat dat de draak iedere dag door de bewoners van Wawel met vee (schapen en varkens) gevoerd zou moeten worden.
Koning Krak beloofde dat diegene die de draak zou verslaan, met zijn dochter mocht trouwen. De schoenmaker Skuba durfde het aan. Hij slachtte een schaap, vulde dat met zwavel en naaide het weer dicht. De draak at dit schaap, vloog in brand en sprong in de Wis³a. Daar dronk hij zoveel dat het beest open barstte. Niemand heeft daarna nog een draak waargenomen in Polen. De grot waar de draak geleefd zou hebben is nog steeds te bezoeken in Wawel. Voor de ingang staat een bronzen beeld, vervaardigd door Bronis³aw Chromy, als herinnering aan de draak. Het beeld spuwt regelmatig vuur, waardoor het interessant is voor kinderen.

Tradities
Naast het verhaal van de draak onder aan de Wawel zijn er meer verhalen en traditionele gebruiken.

Hejna³. Elk uur speelt vanaf de hoogste toren van de Kosció³ Mariacki een trompetblazer een melodie die plotseling afgebroken wordt. Het verhaal gaat dat in 1257 een torenwachter vanaf de noordelijke toren van de kerk de Tataren zag komen. Hij wilde zijn stadsgenoten waarschuwen en speelde op zijn trompet. Zijn trompetspel werd plotseling afgebroken omdat hij geraakt werd door een pijl. De Tataren verwoestten toen de hele stad. Sinds die tijd wordt deze 'hejna³' elk uur gespeeld. Sinds 1927 speelt de Poolse radio deze melodie dagelijks om 12 uur 's middags.

Lajkonik. Elk jaar op de eerste donderdag na Sacramentsdag (tweede donderdag na Pinksteren) komt de 'Lajkonik' in de stad. De held van het feest rijdt, verkleed als Tartaar, op een houten paard de stad in. Hij wordt begeleid door muziek. Sommige mannen dragen die dag een traditioneel kostuum van Krakau. De processie begint bij het klooster in Zwierzyniec en eindigt twee tot drie uur later voor de markthal op de 'Rynek'.

Kerststallen of Szopka's van Krakau. Elk jaar, begin december, wedijveren vele families in Krakau met elkaar met hun zelfgebouwde kerststal of 'szopka'. Die kerststallen worden uitgestald bij de Kosció³ Mariacki. In de kerststallen verwerken ze vele elementen van gebouwen uit Krakau. Vaak zijn de torens van de Mariakerk te herkennen of de gouden koepel van de kathedraal op de Wawel. En de drakengrot is er ook vaak in te zien. Na de jurering worden de mooiste kerststallen in het historisch museum uitgestald.

Religie
Krakau is sinds duizend jaar een bisdom en sinds 1925 de zetel van een rooms-katholieke aartsbisschop. Deze werd van 1964 tot 1978 bekleed door Karol Wojtyla, die daarna tot paus werd gekozen (Johannes Paulus II). De stad is van oudsher een katholiek bolwerk. De eens omvangrijke joodse bevolking is in de Tweede Wereldoorlog vrijwel geheel uitgeroeid.

Bezienswaardigheden
Krakau was in 2000 samen met acht andere steden Culturele hoofdstad van Europa. Het centrum van de stad heeft de diverse oorlogen ongeschonden doorstaan en is derhalve historisch zeer interessant. De oudste nog bestaande gebouwen (in Ulica Kanonicza) stammen uit het begin van de 13e eeuw. De rest van de bebouwing is in de verschillende eeuwen daarna gebouwd en/of verbouwd, hetgeen veel verschillende bouwstijlen bijeen brengt. Er zijn vooral veel gebouwen in renaissancestijl

Rynek G³ówny
Het hart van Krakau is de Rynek G³ówny (Grote Markt) samen met de Rynek Ma³y (Kleine Markt). De Rynek G³ówny is een van de grootste en mooiste marktpleinen van Europa. Het plein is in de 13e eeuw ontworpen en meet ongeveer tweehonderd bij tweehonderd meter. Aan elke zijde komen drie straten bij de markt. Elk van deze straten leidde naar de stadsmuur, waarvan elke tweede naar een stadspoort leidde. De meeste straten in het centrum zijn evenwijdig aan de straten die vanuit de markt vertrekken en zijn steeds op ongeveer dezelfde afstand van elkaar aangelegd, zodat de ruimtes tussen de straten vrijwel vierkant zijn. De weinige afwijkingen op dit patroon worden veroorzaakt doordat men enkele straten van vóór het ontwerpplan van de Rynek G³ówny in het plan moest inpassen.

Aan de rand van het marktplein staat de Mariakerk (Kosció³ Mariacki). Het hoogaltaar is gemaakt door de beeldhouwer Veit Stoss. Op het plein staan diverse gebouwen in verschillende stijlen: de Raadhuistoren (Ratusz), de Lakenhal (Sukiennice) en de Kerk van Sint-Adalbert (Sw. Wojciech). Eén van de mooiste barokkerken in Polen is de Sint Annakerk in de nabijheid van het marktplein, naar ontwerp van Tielman van Gameren, een van oorsprong Nederlandse architect.

Musea
. National Museum
. Czartoryski-museum
. Pools Luchtvaart Museum

Infrastructuur
Krakau ligt aan de A4, de belangrijkste oost-westverbinding van het zuiden van Polen. Deze weg verbindt Krakau onder meer met de grootschalige agglomeratie in Opper-Silezië rondom Katowice. De stad heeft spoorverbindingen met onder meer Warschau, Katowice, Bielsko-Bia³a, Wroc³aw, Poznañ, Zakopane, Czechowice-Dziedzice (via Oœwiêcim), maar ook met buitenlandse bestemmingen als Berlijn en Kiev. Ten westen van de stad ligt de luchthaven Kraków-Balice, de op één na grootste luchthaven van Polen.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Krakau
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1247.