kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 09-09-2009 voor het laatst bewerkt.

Leisteen

Leisteen (Engels: slate; Duits: Schiefer) is een gesteente dat veel als dakbedekking wordt gebruikt, met name veel kerken hebben een leistenen dak. Het is vooral populair in Belgiƫ en Duitsland.

Leisteen, een natuursteen, bestaat uit een compositie van verschillende sedimenten, die door samenspoeling van verschillende stoffen, waaronder kwarts, hematiet en pyriet, om er maar een paar te noemen, onder hoge druk zijn ontstaan. Leisteen kan in bepaalde gebieden in de bergen worden gevonden. Het ontstaat uit klei die onder druk in de loop van vele miljoenen jaren omgevormd wordt tot leisteen. Dit gesteente bestaat uit dunne lagen steen waar een olieachtige vloeistof in zit. Er zijn diverse soorten leisteen, afhankelijk van de oorsprong. Belangrijke factoren zijn organisch gehalte, korrelgroottepercentages, vetgehalte enz. en ook andere eigenschappen als slijtvastheid, vorstbestendigheid, soortelijke massa en hardheid hangen hiermee samen.

(N.B. naast natuurleien zijn er kunststeenleien, schalie (ook wel tegelpannen genoemd).

Toepassingen

Lei (schrijfplank)
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Een lei is een schrijfplank van leisteen. De uitdrukking 'een tien met een griffel' komt hier vandaan: de vlijtige leerling kreeg een nieuwe griffel voor haar lei als beloning.
Lei of leisteen is een donkergrijs gesteente dat in dunne bladen voorkomt. Bladen zijn dunne stukken steen waar bijvoorbeeld dakpannen van worden gemaakt. Lei bestaat uit zeer fijn korrelig gesteente van voornamelijk kwarts, mica en toermalijn. Er zijn drie bekende leien, daklei, griffellei en schrijflei.
Op een plaat leisteen kan men schrijven door er op te krassen met een schrijfstift, griffel genaamd. Een lei kan heel gemakkelijk worden schoongewist, waarna de schrijfplank opnieuw gebruikt kan worden. Hierop duidt het spreekwoord "Met een schone lei beginnen".
Leisteen bestaat uit dunne laagjes, waar een olieachtige vloeistof in zit. Als men op de lei krast dan laat dit een zichtbare grijze kras achter. Vandaar dat men tot ver in de twintigste eeuw o.a. op scholen deze steen nog gebruikte om op te schrijven.
Voordat op een leisteen geschreven kan worden, moet de leisteen gesplitst worden. Het splitsen kan langs de graan, met andere woorden, de horizontale lengte van de steen. Door het splitsen verkrijgt men deze platen steen.

Griffel (schrijfstift)
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Een griffel is een schrijfgerei van vrij zachte steen, vaak leisteen, waarmee kan worden geschreven op een schrijfplankje dat van dezelfde leisteen is gemaakt (de lei).
Het gebruik van lei en griffel is al uit de 18e eeuw bekend. Een groot voordeel was de mogelijkheid tot hergebruik: het geschrevene kon met een natte spons weer worden uitgewist, en na droging stonden lei en griffel opnieuw ter beschikking van de leerling. Vandaar dat bij het leren schrijven de griffel goede diensten bewees: fouten en hanenpoten waren nauwelijks een probleem, doordat ze geen materiaalverlies veroorzaakten - papier was kostbaar, inkt ook. Maar ook voor andere bewerkingen die geen blijvend resultaat vergden, waren lei en griffel bruikbaar, zoals voor het uitwerken van rekensommen.
Aan het gebruik kleefden ook nadelen. Het gekras van de griffel kon hinderlijk zijn, en bovendien werd de lei na verloop van tijd glanzend, waardoor hij een veel minder fraai resultaat te zien gaf dan een dof exemplaar.
Toen in de loop van de negentiende eeuw het potlood en de kroontjespen in zwang kwamen, kreeg de griffel langzamerhand een eenvoudig of zelfs armoedig imago. Rond 1900 begon het gebruik merkbaar af te nemen, en leerden kinderen schrijven door eerst met potlood te oefenen en bij voldoende vaardigheid over te gaan op de pen. Maar tot in de jaren 1960 zijn lei en griffel nog wel gebruikt.

Andere toepassingen van leisteen:

Toegepast bij haarden.
Leisteen heeft de eigenschap om warmte heel goed te kunnen geleiden, daarom vind je soms van deze leisteen platen voor een haard in een huis.

Bouwmateriaal voor dakbedekking (daklei)
Leisteen werd vroeger veel gebruikt voor dakpannen in Nederland, Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. In bepaalde plaatsen in Europa en Canada en de rest van Noord-Amerika wordt het nog steeds als dakbedekking gebruikt.

Leisteen als bouwmateriaal
Voordelen van leisteen als bouwmateriaal is, dat het gemakkelijk in kleine plakjes is te zagen of te verwerken, en bovendien is het niet waterdoorlatend, makkelijk te winnen en ziet er mooi uit. Doordat het wat vettig is en weinig poriƫn heeft, is ook het schoonmaken van leisteen makkelijk.
Nadelen zijn dat het niet erg slijtvast is, makkelijk afbrokkelt doordat het uit laagjes bestaat en er soms asbest in zit, waardoor men leistenen niet meer zo maar weg mag halen. Tegenwoordig is de steensoort weer in zwang als dakbedekking, maar leisteen is betrekkelijk duur per vierkante meter. Ook is het niet overal toepasbaar; water dat tussen de laagjes komt zet uit bij bevriezen en leisteen vergaat dan ook erg snel in streken met een koud klimaat.

Wapenuitrusting
Bepaalde Indiaanse stammen in Canada gebruikten stukken leisteen als harnas, onder hun kleding werden deze doorboorde stukken leisteen opgehangen en gedragen ter bescherming tegen pijlen, speren en dergelijke projectielen tijdens schermutselingen en oorlogen tussen bepaalde stammen.


In aquaria
door de vorm is het zeer makkelijk om er schuilplaatsen van te bouwen.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Leisteen
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 3317.

Tweets by kunstbus