kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 05-01-2010 voor het laatst bewerkt.

Moldavie

Moldavië of Moldova kan verwijzen naar:

. Moldavië (land), (1991-heden) een republiek in Zuidoost-Europa
. Vorstendom Moldavië, (1359-1861) een middeleeuwse staat die uit Moldavië en Bessarabië bestond
. Moldavië (Roemenië), de Roemeense landstreek
. Moldavische Socialistische Sovjetrepubliek (1940-1991) binnen de Sovjet-Unie
. Moldavische ASSR (1924-1940) binnen de Oekraïense SSR
. Moldova (rivier), een rivier in Roemenië
. Moldava (okres Teplice), een gemeente in Tsjechië

Moldavië (land)
De Republiek Moldavië (Roemeens: Republica Moldova) is een republiek in Zuidoost-Europa, grotendeels gelegen tussen de rivieren Proet en Dnjestr (Nistru). Het land wordt in het westen begrensd door Roemenië en voor de rest door Oekraïne. De hoofdstad is Chisinau (Roemeens: Chişinău, Russisch: Kisjinjov). Het land geldt als een van de armste landen in Europa.

Moldavië behoorde tot 1991 tot de Sovjet-Unie. Het grondgebied van het land komt geheel overeen met dat van de sovjetrepubliek Moldavië en gedeeltelijk met dat van het voormalige Bessarabië (dat tot de Tweede Wereldoorlog Roemeens was). Alleen het zuidelijkste en noordelijkste deel van dat Bessarabië behoren nu tot Oekraïne, terwijl het gebied ten oosten van de Dnjestr, Transnistrië, nooit tot Bessarabië behoorde, maar - volgens het overgrote deel van de wereldgemeenschap - wel tot het huidige Moldavië. Transnistrië heeft zich in 1991 eenzijdig onafhankelijk verklaard. De tweede stad van Moldavië, Tiraspol, ligt in dit gebied. Ook Gagaoezië heeft zich destijds onafhankelijk verklaard, en kreeg in tegenstelling tot Transnistrië de status autonome regio.

Het overgrote deel van de Moldavische bevolking is Roemeens (in Moldavië om politieke reden ook Moldavisch, een benaming die pas na de scheiding van de rest van Moldavië in zwang kwam: de inwoners van Roemeens Moldavië worden wel als Roemenen beschouwd. Er is echter geen verschil tussen de twee volkeren). Er zijn ook Oekraïense, Russische en Gagaoezische (etnisch Turkse) minderheden.

Geschiedenis
De tegenwoordige Republiek Moldavië verwijst in zijn naam naar het historische vorstendom, dat tussen de Karpaten en de Dnjestr lag en daarmee een groter gebied besloeg dan het huidige land. Dit door Roemenen bevolkte gebied stond aanvankelijk onder grote Turkse invloed, en later onder Russische.

Moldavië (Roemeens: Moldova, Turks: Bogdan) was een vorstendom op de plek waar nu delen van Roemenië, Moldavië en Oekraïne liggen. De naam Moldavië is afgeleid van de rivier de Moldova die door het gebied stroomt. De hoofdstad was aanvankelijk Suceava en vanaf 1565 Iaşi.

In de 14e eeuw werd Moldavië gesticht door Dragoş van Maramureş die de opdracht had om het koninkrijk Hongarije te beschermen tegen de Tataren in het oosten. Bogdan I werd in 1359 de eerste vorst van een onafhankelijke Moldavië nadat hij Hongarije had geweigerd om Moldavië aan Hongarije te voegen. Later werd Moldavië een vazalstaat van Polen.

De belangrijkste vorst die Moldavië gekend heeft was Stefan de Grote (Ştefan cel Mare) die het vorstendom tussen 1457 en 1504 regeerde. Hij slaagde er met zijn leger van bojaren in om Moldavië te behoeden voor buitenlandse overheersing en verwierf met name een grote reputatie als bestrijder van het Ottomaanse Rijk. Hij stichtte in Moldavië een groot aantal kerken en kloosters. Stefan werd opgevolgd door zwakke vorsten die de bojaren lieten regeren. De bojaren betaalden geen belasting, waardoor de staat failliet ging. In 1512 vielen de Ottomanen Moldavië binnen en maakten het tot een vazalstaat van het Ottomaanse Rijk. Deze situatie bleef tot 1859 van kracht. De Moldaviërs waren opstandig waardoor er later nog vele invallen waren van de Ottomanen, Tataren en Russen.

In 1600 slaagde de Walachijse vorst Michaël de Dappere erin om Moldavië, Walachije en Transsylvanië alle drie onder zijn bewind te plaatsen. De personele unie duurde echter maar één jaar.

In het begin van de 17e eeuw kreeg Moldavië te maken met de Moldavische Magnaatoorlogen tegen het Ottomaanse Rijk en Polen-Litouwen.

In het begin van de 18e eeuw begonnen de Ottomanen voor Moldavië een vorst te kiezen van de etnisch Griekse fanariotenfamilie uit Constantinopel (Istanboel).

Bij het Verdrag van Boekarest na de Russisch-Turkse Oorlog tussen 1806-1812 verloor Moldavië de helft van het land dat Moldavië had: Bessarabië aan Rusland en Boekovina aan Oostenrijk.

In 1812 kreeg Rusland Bessarabië, het oostelijke deel van Moldavië, van Turkije toegewezen. Sinds die tijd begonnen de Russen het gebied een beetje te bevolken.

In 1821 volgde er een opstand die de impopulaire fanarioten verjaagde en in 1832 werd er na vele veranderingen het Règlement Organique aangenomen. Nadat Rusland de Krimoorlog (1853-1856) verloren had bepaalde het Verdrag van Parijs dat Moldavië het zuidelijke gedeelte van Bessarabië met de plaatsen Ismajil, Bolhrad en Cahul kreeg. Dit gebied werd in 1878 weer Russisch, maar toen was Moldavië inmiddels opgegaan in Roemenië.

In 1859 verklaarden Walachije en Moldavië zich onafhankelijk en kozen in het begin van dat jaar dezelfde vorst, Alexander Johan Cuza. De verenigde vorstendommen vormden vanaf 1862 het koninkijk Roemenië.

In 1917 kreeg Bessarabië de kans om zich onafhankelijk te verklaren en zich toe te voegen aan Roemenië, dat drie jaar later ook bekend stond als Groot-Roemenië.

In de Tweede Wereldoorlog veroverden de Russen het gebied weer, de basarabeni (bessarabiërs in het Roemeens, bewoners van het gebied) werden gedeporteerd naar Siberië en andere verre delen van Rusland, terwijl de Russen (en Oekraïners) het gebied nog meer begonnen te bevolken en alle hoge functies innamen. Het communisme werd ingevoerd, en Moldavië werd de Moldavische sovjetrepubliek. Boedzjak (het zuiden) en Boekovina (het noorden) werd bij de Oekraïense SSR ingedeeld. In 1990 wist de sovjetrepubliek Moldavië zich onafhankelijk te verklaren, alhoewel Boedzjak en Boekovina Oekraïens bleven. Een paar jaar later kende het land een burgeroorlog, tussen Transnistrië en de staat.

Rond 2000 werd het communisme heringevoerd door Vladimir Voronin van de Moldavische Communistische Partij die pro-Russisch is. Veel Roemenen in het gebied hopen op een eventuele Roemeens-Moldavische hereniging, maar onder Voronin is de kans hierop nihil. Toen buurland Roemenië zich in 2007 bij de EU aansloot, werden de Roemeense ambassades in Moldavië overspoeld; 800.000 Roemenen uit de republiek Moldavië vroegen de Roemeense nationaliteit aan.

Geografie
De westelijke grens (met Roemenië) wordt over de hele lengte gevormd door de rivier de Proet, een zijrivier van de Donau. Vanaf de samenvloeiïng van Proet en Donau wordt Moldavië over een zeer korte afstand van slechts 570 m ook een oeverstaat van de Donau. In het noordoosten van Moldavië is de Dnjestr de belangrijkste rivier, die eveneens van noord naar zuid stroomt. Hij vormt er de grens met Oekraïne.

Het noorden is heuvelachtig, en het hoogste punt van het land, de Dealul Bălăneşti, ligt 430 m boven de zeespiegel.

Grote steden
# Stad Populatie Arrondissement
1. Chisinau 716.700 (2005) - (gemeente heeft dezelfde status)
2. Tiraspol 159.163 (2005) - (gemeente heeft dezelfde status)
3. Tighina 144.400 (2004) - (gemeente heeft dezelfde status)
4. Bălţi 127.600 (2005) - (gemeente heeft dezelfde status)
5. Cahul 119.200 (2005) Arrondissement Cahul
6. Soroca 28.400 (2005) Arrondissement Soroca
7. Orhei 25.700 (2005) Arrondissement Orhei

Bestuurlijke indeling
Moldavië is bestuurlijk verdeeld in 32 arrondissementen, 5 gemeenschappen (Gemeenschap Chişinău, Gemeenschap Bălţi en Gemeenschap Tighina/Bender, Gemeenschap Comrat, Gemeenschap Tiraspol), één zelfstandige, niet aangrenzende regio (Gagauzia), en nog Transnistrië. (zie de sectie Transnistrië verderop in het artikel)

Klimaat
Moldavië heeft een gematigd landklimaat, met neerslag gedurende het hele jaar. In de maanden september en oktober wordt het frisser en neemt de kans op regen toe, maar het aantal zonnige dagen is nog behoorlijk groot. November en december hebben veel mist en regen. De winters duren van circa half december tot in april en zijn door de oostenwinden in het oosten en het zuiden erg streng met veel sneeuwval. In de bergen komt de temperatuur circa 130 dagen per jaar niet boven het vriespunt uit. In de lange, warme zomerperiode stijgt de temperatuur tot boven 25 °C; in de winter daalt het kwik tot onder °C. De gemiddelde julitemperatuur is 17 °C ; de gemiddelde januaritemperatuur varieert regionaal van -1 °C tot -6 °C.

Religie
Het grootste deel van de bevolking is Roemeens-orthodox of Russisch-orthodox (98%). Daarnaast zijn er ook katholieken en joden.

Helden
Moldavië ligt tussen de Latijnse en Slavische culturen gesitueerd, en heeft zodoende enkele nationale helden van de buurlanden overgenomen.

Dimitrie Cantemir
De vorst Dimitrie Cantemir was een van de belangrijkste Moldavische figuren uit de 18e eeuw. Cantemir schreef in zijn Descriptio Moldaviae (Berlijn, 1714) de eerste geografische, etnografische en economische beschrijving van het land.

Mihai Eminescu
De romanticus Mihai Eminescu (geboren als Mihail Eminovici) was waarschijnlijk de beroemdste en meest invloedrijke poëet in de Roemeense taal.

Staatsinrichting
Moldavië is een presidentiële republiek met een parlementair stelsel. De uitvoerende macht is in handen van de president die door het parlement wordt gekozen voor een termijn van vier jaar (herkiesbaar). De wetgevende macht is in handen van het eenkamerparlement, dat om die vier jaar door middel van algemeen kiesrecht wordt gekozen. Moldavië kent algemeen stemrecht sinds 1993. De kiesleeftijd is 18 jaar. De premier staat aan het hoofd van het kabinet.

Staatshoofd: Mihai Ghimpu, sinds 2009
Premier: Vlad Filat, sinds 25 sep 2009
Bestuurlijke indeling: vijftig districten

Politieke partijen
Regeringspartij is de Communistische Partij van Moldavië van president Vladimir Voronin en premier Vasile Tarlev. Deze partij richt zich de laatste jaren op het Westen (EU). Andere partijen zijn de Democratische Boerenpartij, de Socialistische Partij, het Blok van Boeren, Arbeiders en Intellectuelen en het Christen-Democratisch Volksfront. In het begin van de jaren '90 speelde de Partij voor Herrijzenis en Verzoening een belangrijke rol in de regering.

Transnistrië
De in Transnistrië (ook: Transdnjestrië) wonende Russen leven sinds de val van de Sovjet-Unie in december 1991 in onmin met het centrale gezag. In 1991 werd de Moldavische Republiek Transnistrië uitgeroepen die overigens niet wordt erkend door de internationale gemeenschap. De problemen tussen de Moldaviërs en de Transnistriërs liepen in 1992 uit op een burgeroorlog. De Transnistriërs werden gesteund door het veertiende leger van het voormalige Sovjetleger dat gelegerd is in Transnistrië. Na bemiddeling van het GOS kwam het tot een vredesverdrag waarin werd bepaald dat, mocht Moldavië zich aansluiten bij Roemenië, GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Moldavi%C3%AB


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 40.