kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 02-09-2009 voor het laatst bewerkt.

Molen

Een molen is een maalwerktuig met uiteenlopende functies. Hij kan dienen tot het vervaardigen van meel, olie, verf enz. of tot het oppompen van water. Een molen kan worden aangedreven door de wind, door water, door elektriciteit, of door de spierkracht van mensen (handmolen, tredmolen) of dieren (rosmolen).

In Nederland zijn in Kinderdijk de meeste molens in een klein gebied te vinden. Dit zijn poldermolens. Ook de Zaanse Schans heeft diverse molens. In Leiden zijn negen molens.

Soorten molens
Molens naar aandrijfwijze
getijdemolen - handmolen - rosmolen - tredmolen - watermolen - windmolen - watervluchtmolen

Windmolens naar standplaats
beltmolen - walmolen

Windmolens naar bouwwijze
Amerikaanse windmotor - bovenkruier - grondzeiler - paltrokmolen - spinnenkop - standerdmolen - stellingmolen - tjasker - torenmolen - weidemolen - wipmolen

Molens naar verrichting of product
beukmolen - korenmolen - mosterdmolen - oliemolen - papiermolen - pelmolen - poldermolen - slijpmolen - specerijenmolen - volmolen - zaagmolen - watermolen

Stellingmolen
Een stellingmolen is een windmolen die hoog genoeg moet zijn, om binnen de bebouwde kom voldoende wind te kunnen vangen, de 'vrije windvang'. Om dan de molen te kunnen bedienen moet er halverwege de hoogte een stelling zijn (of ook wel omloop, zwichtstelling, galerij, gaanderij of balie genoemd), die rondom de molen loopt. Vanaf deze stelling bedient de molenaar de molen om te kruien (dat is de wieken op de wind draaien) en het voorleggen van de zeilen aan de wieken. Daarmee zijn het tevens 'buitenkruiers'.
Beneden beschikt men op deze manier tevens over een grote ruimte om met paard en wagen of auto naar binnen te kunnen rijden. De voet van een stellingmolen is meestal van steen, vanaf de stelling omhoog is het vaak een houten constructie.
Stellingmolens zijn meestal korenmolens, oliemolens of pelmolens.

De hoogste molen ter wereld is een stellingmolen: één van de vijf stadsmolens van Schiedam is tot aan de bovenste wiek bijna 45 meter hoog.
Molens zonder stelling, waarvan de wieken bijna de grond kunnen raken, worden 'grondzeilers' genoemd.
Molen De Bleeke Dood in Zaandijk is de oudste nog bestaande houten stellingmolen van Nederland.

Een grondzeiler is een windmolen die vanaf de grond kan worden bediend. Door de gedrongen bouw scheren de draaiende wieken over het erf rondom de molen. De molen wordt door de molenaar vanaf de grond opgezeild. Het materiaal van de molen kan verschillen zowel achtkante houten molens als ronde stenen molens kunnen als grondzeiler zijn gebouwd.
Dit type molens werd gebouwd op locaties waar weinig windbelemmering was, bijvoorbeeld in de kale polders van West-Nederland. Zo zijn ook bij Kinderdijk een groot aantal (18) grondzeilers gebouwd. Deze zijn alle bewaard gebleven.
De meeste poldermolens zijn grondzeilers; grondzeilers die als korenmolen zijn ingericht, vinden we voornamelijk in gebieden met veel wind of op een natuurlijke verhoging in het landschap.

Banmolen
Een banmolen of dwangmolen, was een molen waar men verplicht was het graan te laten malen. Vaak waren deze molens eigendom van de plaatselijke heer of een hogere autoriteit, dan wel van een abdij. Het feodale recht van molendwang is in West-Europa in de twaalfde eeuw ontstaan. Het doel van deze molendwang was een deel - bijvoorbeeld een tiende- van het graan als belasting te kunnen innen.
Toen omstreeks 1789 tijdens de Brabantse Omwenteling en enkele jaren later met de komst van de Franse tijd in de Nederlanden het feodale systeem werd afgeschaft, werd het ook toegestaan om vrije molens, meest windmolens, op te richten, die de voormalige banmolens beconcurreerden aangezien de boeren nu ook daar hun graan konden laten malen.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Molen.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 351.