kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 03-04-2008 voor het laatst bewerkt.

Napels

Napels kan verwijzen naar:
. Napels (stad), een stad in Italië
. Napels (provincie), een provincie in Italië
. Koninkrijk Napels, een staat van 1130 tot 1815 in het zuiden van Italië
. Napels (hertogdom), voorganger van het Koninkrijk Napels

Napels (Italiaans: Napoli; Napolitaans: Napule; Engels: Naples) is de derde stad van Italië, en de grootste van de Mezzogiorno (Zuid-Italië). Napels is tevens hoofdstad van de regio Campanië (Campania) en van de provincie Napels. De Napolitaanse agglomeratie heeft ruim 3 miljoen inwoners.

Napels heeft een rijke geschiedenis, kunst en cultuur, wereldberoemde gastronomie en een eigen dialect, het Napolitaans, dat zover afwijkt van het Italiaans dat men het met meer recht een taal zou kunnen noemen (vergelijkbaar met de positie van het Catalaans in Spanje).

Napolitaans is een Romaanse taal, verwant aan het Italiaans.
Het Napolitaans ( 'o Napulitano) wordt niet alleen in en rond Napels gesproken, maar ook in een groot deel van de rest van Zuid-Italië, met name Campanië, Basilicata en noordelijk Calabrië.
Er is wel discussie of er sprake is van een Italiaans dialect, dan wel een zelfstandige taal. De verschillen met het Italiaans zijn dermate groot, dat een Noord-Italiaan veel moeite zal hebben om het Napolitaans te kunnen verstaan.
De uitspraak van het Napolitaans is moeilijker dan het Italiaans, met name doordat klinkers vaak toonloos worden uitgesproken, en woorden aan elkaar worden uitgesproken, waarbij verandering van medeklinkers kan optreden.
Bijvoorbeeld: 'o Sole mio - o 'soole'mieje (en niet: o solee miejo)

Ligging
Napels ligt aan zee, aan de Golf van Napels. Vanaf de stad ziet men over het water de vulkaan Vesuvius, waar aan de voet de ruïnes van Pompei en Herculaneum liggen.

Mythologische oorsprong van de stad
Parthenope (haar naam betekent "Maagdengelaat") was één der Sirenen uit de Griekse Mythologie.
Na de doortocht van Odysseus, waarbij de Sirenen voor altijd hun magische kracht verloren, veranderden zij in rotsblokken. Alleen Parthenope stortte zich in zee en verdronk. Haar dode lichaam spoelde aan en werd begraven op de plek waar later de stad Neapolis (Napels) zou verrijzen. De mythische naam van Napels was Parthenope of Parthenopeia (daar wordt op gezinspeeld in het grafschrift van Vergilius). In 1799 werd op deze naam teruggegrepen met de Parthenopeïsche Republiek, die werd gesticht in het Koninkrijk Napels.

Geschiedenis
Zie Koninkrijk Napels voor het land waar Napels lange tijd de hoofdstad van was.

De historische stad is gesticht door inwoners van de Griekse kolonie Cumae, rond de achtste eeuw voor Christus. Daarom werd de nieuwe stad Néa Pólis (nieuwe stad) genoemd. Neapolis werd een van de belangrijkste steden van Magna Graecia, het Griekstalige zuiden van Italië en daarmee een van de culturele vormers van het vroege Rome.

Napels werd in de 4e eeuw v.Chr. min of meer gedwongen een bondgenoot van het republikeinse Rome. Gedurende de periode van het Romeinse rijk bleef Napels een belangrijke stad maar werd langzamerhand het Grieks verdrongen door het Latijn, mede door de vele Romeinse koloniën bewoond door veteranen die rond de stad gesticht werden. Door de uitbarsting van de Vesuvius in de 1ste eeuw die Pompeï verwoestte werd ook Napels flink beschadigd.

In Napels, in het Castel dell'Ovo, werd Romulus Augustulus, de laatste keizer van het West-Romeinse Rijk, gevangen gehouden, nadat hij in 476 was afgezet. In de zesde eeuw werd Napels veroverd door het Oost-Romeinse Rijk in een poging van Justinianus om het Romeinse Rijk nieuw leven in te blazen. Napels werd een paar jaar later weer veroverd door de Longobarden. In de 8ste eeuw en 9de eeuw had de stad veel te lijden van islamitische piraten en belegeringen. De vikingen kwamen ook steeds vaker 'op bezoek'. Omstreeks 1000 kregen de vikingen vaste voet aan de grond in zuid-Italië en breidden hun bezit vervolgens uit. In 1039 was Napels het laatste hertogdom dat in de handen van de Noormannen viel, bij hun oprichting van het Koninkrijk Sicilië. In 1224 stichtte Frederik II er de universiteit.

In 1266 wees paus Clemens IV het koningschap over het Koninkrijk Napels toe aan Karel van Anjou. Deze verplaatste de hoofdstad van Palermo naar Napels. In 1284 werd het Koninkrijk in twee delen opgesplitst, maar beide claimden de naam Koninkrijk Sicilië.

In 1501 veroverden de Spanjaarden het koninkrijk. In 1734 herkreeg het zijn onafhankelijkheid onder de verlichte vorst Karel, koning der beide Siciliën ('Carolus Rex Utriusque Siciliarum'), die later als Karel III koning van Spanje werd.

In 1816, na de Napoleontische tijd, werd het Koninkrijk der Beide Siciliën gevormd. Onder de koningen van het huis Bourbon (Italiaans: Borbone) brak een bloeitijd van industrialisatie aan.

In 1860 is het voorgoed afgelopen met de Bourbons: de Garibaldijnen vallen het koninkrijk binnen en veroveren het. In oktober 1860 bevestigt een dubieuze volksraadpleging het einde van het koninkrijk. Napels is geen hoofdstad meer. Er ontstaat een grote kapitaalvlucht naar het noorden. Door deze verdwijning van kapitaal werd er niet meer geïnvesteerd in de Napolitaanse industrie. Deze verloor steeds meer terrein aan de opbloeiende industrie in Noord-Italië of verhuisde naar het noorden en een groot deel van de stad verarmde. Dit was overigens eveneens het geval in heel Zuid-Italië. Tot op de dag van vandaag is de driehoek Turijn - Genua - Milaan het economische zwaartepunt van Italië terwijl het zuiden van het land door de noordelingen als achterlijk gebied wordt beschouwd. Uit dezelfde tijd stamt de Napolitaanse maffia, de Camorra, die door de verpaupering van de bevolking de wind in de zeilen kreeg.

Op 7 april 1906 barstte de Vesuvius uit en richtte in Napels grote schade aan. Dit was de laatste grote uitbarsting van de vulkaan. Volgens sommige vulkanologen kan er ieder moment een nieuwe grote uitbarsting komen.

Na 1945, toen de repressieve fascisten verdwenen waren die de maffia flink beteugeld hadden, kon de Camorra zijn tentakels ook uitslaan naar de buitenwereld. De buurt Spaccanapoli in het centrum van Napels, genoemd naar een smalle straat die deze buurt in tweeën snijdt, ademt in die zin een heel bijzondere sfeer. Het leven word hier grotendeels bepaald door de onderlinge concurrentie strijd van de verschillende maffia-clans betreffende de afpersings 'industrie' en drugshandel. Ondanks vele pogingen van de autoriteiten slagen deze er tot nu toe niet in om de Camorra ernstig te verzwakken. Deze maakt veelal gebruik van de corruptie die welig tiert in Napels om hun zaakjes te beschermen tegen overheidsbemoeienis.

Cultuur
Napels herbergt de San Carlo, het oudste nog steeds actieve operatheater van Europa, dat zijn hoogtijdagen beleefde voor 1861, de val van de Bourbons.
In de Via San Pietro a Majella 35, vlak bij de Chiesa San Pietro a Majella gelegen, is het Conservatorio di San Pietro a Majella di Napoli.

De opening van de kabelspoorweg op de helling van de Vesuvius was de inspiratie voor het schrijven van het beroemde lied Funiculì Funiculà. Dit lied zou het begin worden van een traditie van vele beroemde Napolitaanse liederen, waaronder O Sole Mio, Santa Lucia en Torna a Surriento.

Qua cultuur heeft Napels nog steeds nauwe banden met Sicilië, en in het bijzonder Palermo.

Gastronomie
Op het gebied van eten en drinken neemt Napels een vooraanstaande positie in. Veel typisch Italiaanse gerechten zijn uit deze stad afkomstig, of zijn via Napels bekend geworden, zoals pizza, Italiaans ijs, espresso en spaghetti.

Belangrijkste musea:
. Museo Archeologico Nazionale
. Museo di Capodimonte
. Certosa e Museo di San Martino

De bekende uitspraak Napels zien, en dan sterven wordt toegeschreven aan Goethe, waarmee hij wou zeggen dat Napels het mooiste is wat men in een mensenleven kan zien. In de buurt van de stad Napels ligt een klein dorpje dat Morte heet, sterven. Eerst Napels zien dan Morte zou dan een meer op de werkelijke bron van dit gezegde kunnen duiden.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Napels_%28stad%29.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1397.