kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 30 11 2016 14:39 voor het laatst bewerkt.

neomarxisme

De materialistische maatschappijvisie van het marxisme hield te weinig rekening met het belang van ideeën, de zelfstandigheid van het denken en de vrijheids- en erkenningsbehoefte. Het neomarxisme in de westerse wereld trachtte dit probleem op te lossen, onafhankelijk van het marxisme-leninisme en de politieke praktijk daarvan in de Sovjet-Unie en andere communistische landen. Ze hielden wel vast aan de cruciale rol van de klassenstrijd en de band met de arbeidersbeweging.

Bekende voorbeelden van neomarxisme zijn het werk van:
 - misschien wel de grondlegger van het westerse marxisme, de Joods-Hongaarse filosoof en literatuurcriticus Georg Lukács (1885-1971),
 - de Italiaanse schrijver, politicus, politiek theoreticus, mede-oprichter en eerste leider van de Communistische Partij van Italië Antonio Gramsci (1891-1937),
 - de in 1923 opgerichte Frankfurter Schule,
 - de structuralistische marxist Louis Althusser (1918-1990),
 - Walter Benjamin (1892-1940),
 - en het op Antonio Gramsci (1891-1937) geïnspireerde autonoom marxisme of autononisme van o.a. de Italiaan Antonio Negri (1933).
Deze stromingen worden vaak gevat onder de term van 'kritische theorie', hoewel deze term ook enger wordt gebruikt voor het werk van de Frankfurter Schule of breder ook postmarxisten bevat zoals Michel Foucault.

Kritische theorie
De term kritische theorie verwijst naar de titel van het uit 1937 programmatische opstel Traditionelle und kritische Theorie (Traditionele en kritische theorie) van de  Joods-Duitse socioloog en filosoof Max Horkheimer (1895-1973).
In de in 1923 opgerichte Frankfurter Schule ontwikkelden Max Horkheimer, Theodor Adorno (1903-1969) en Herbert Marcuse (1898-1979) een ‘kritische theorie, die in de jaren zestig verplichte kost was voor het studentenverzet. De kritische theorie is een door Hegel, Marx, Nietzsche, Weber en Freud geïnspireerde sociologisch-filosofische analyse van de burgerlijk-kapitalistische samenleving. De theorie legt de nadruk op de culturele factoren in de ideologie van het kapitalisme. Doelstelling van deze theorie is niet alleen het geven van een verklaring voor de werkelijkheid, maar ook het veranderen van de werkelijkheid.

Maatschappijanalyse
 - De kritische theorie gaat ervan uit dat cultuur een belangrijke rol speelt in de maatschappij. Binnen de cultuur zou het geloof in Verlichting, rede en vooruitgang dominant zijn, gekoppeld aan de verwachting dat de menselijke vrijheid hierdoor toe zal nemen.
 - Deze cultuur wordt echter ook gekenmerkt door een instrumentele rede, die zich niet richt op waarheid, noch op de uiteindelijk te bereiken maatschappelijke doelen (waarden), maar die zich alleen richt op middelen en praktische doelen.
 - Ook mensen en de natuur verworden in dit denken tot middel of instrument om andere doelen te bereiken.
 - Eén van de overgewaardeerde middelen is economische efficiëntie. Deze efficiëntie wordt erg belangrijk geacht, en is motivatie voor vrijwel alle veranderingen. Menselijke belangen raken aldus ondergeschikt aan economische overwegingen.
 - De consumptiemaatschappij sust de mensen in slaap en weet hen onechte behoeften aan te praten.
 - De populaire cultuur en de massamedia produceren uit economische overwegingen vooral oppervlakkig entertainment zonder kritische ondertoon. Dit draagt bij aan een onkritische massa.
 - Waar er toch nog kritische stromingen zijn, worden zij door middel van repressieve tolerantie vleugellam gemaakt.
Al met al leidt de Verlichting volgens de kritische theorie niet tot vrijheid, maar tot nieuwe vormen van overheersing, en een samenleving gebaseerd op dwang en bedrog.

Verdinglijking of verdingelijking - Een term die oorspronkelijk uit het begrippenkader van Marx komt en verder uitgewerkt is door de Hongaarse filosoof Georg Lukács (György Lukács) in zijn boek History and Class Consciousness (1923). De eerste generatie Frankfurters hebben het begrip vanuit het werk van Lukács filosofisch weer verder uitgediept. Dit begrip heeft een achtergrond in het socialistische denken over kapitalisme en heeft zijn wortels in het Marxistische begrip ‘vervreemding’. Het begrip komt van oorsprong uit het Duits: verdinglichung. In de Engelse literatuur wordt het vertaald met reification. In het Nederlands zijn beide, reïficatie en verdinglijking, mogelijk.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 571.