kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 03-03-2009 voor het laatst bewerkt.

Netsuke

Een netsuke (uitgesproken als nets'ke, de laatste e uitgesproken als de e in het Spaanse que) is een met de hand gesneden gordelknoop, een (meestal kunstig vormgegeven) voorwerp aan een koordje, dat achter de gordel gehaakt kan worden. Deze 'knoop' kan van allerlei materialen zijn gemaakt. Het is maar net wat de maker vaak voor handen had.

Omdat een traditionele kimono geen zakken had moest er een oplossing worden gezocht om toch persoonlijke bezittingen mee te kunnen nemen. De vrouwen konden hun weinige attributen in hun mouwen stoppen. Bij de mannen gaf dat problemen. Ze hadden te veel en te grote items die ze mee moesten dragen. Daarom werd alles aan koorden (himo) gehangen zodat die naast het lichaam bungelden. De koorden werden achter de riem (obi) doorgehaald en aan de bovenkant aan een netsuke vastgemaakt die weer over de obi werd gehangen en ervoor zorgde dat de koorden niet achter de obi door gleden.

Naar alle waarschijnlijkheid hebben boeren en jagers hiervoor het eerst de netsuke bedacht, letterlijk: 'de wortel-vastzetter'. Dit is een stuk wortelhout waaraan met een koord datgene vastzit wat mee moet, bijvoorbeeld een kalebas met drinken. De netsuke hangt aan de ceintuur zodat de drager de handen vrij heeft. Helaas oogt deze praktische oplossing niet zo charmant.

De mannen droegen heel wat attributen met zich mee. Dat kon een eetstokjeshouder zijn (hashi-ire), of een vuursteenslag (hiuchi bukuro) om onderweg vuur te kunnen maken. Vaak had de drager ook een schrijfgerij (yatate) mee. Het was in die tijd de gewoonte dat welgestelden onderweg gedichten schreven over wat ze zagen. Tot slot kon er nog een tabaksbuidel (tabakoire) en een pijpenhouder (kiserutsu) bijgevoegd worden. Al hadden de echte rijken daar een aparte drager voor die de pijp voor zijn meester en de gasten verzorgde en aanstak.

Inrô
De mannen droegen ook nog de inro mee: een doosje dat uit verschillende inelkaar passende vakjes bestond om medicijnen, kruiden, thee of een lakstempel in te vervoeren. Vaak waren deze in aantrekkelijke vormen en figuren gesneden. De inro werd bijelkaar gehouden door een schuifkraal (ojime) die naar boven geschoven kon worden om de doosjes te openen en naar beneden om ze weer te sluiten.

Inro zijn een statussymbool: ze werden als eerste gedragen door samoerai en naar hun voorbeeld ook door de bovenlaag van de stadsbevolking. Maar ze hebben ook een praktische functie. De Inro was aanvankelijk een zegeldoosje dat de Japanners in de 15de eeuw bij zich droegen, zodat zij documenten enz. konden signeren. Langzamerhand ging men het doosje ook gebruiken voor het bewaren van aromatische kruiden of medicijnen. Japanners geloofden heilig in het gebruik van medicijnen, niet alleen ter bestrijding van ziektes, maar ook ter voorkoming ervan. Medische en magische kennis liepen door elkaar. Aan ingrediënten als neushoorn-horens en tijgertanden werd een krachtige werking toegeschreven.

De mooiste inro's werden in de 16de, 17de en 18de eeuw gemaakt van lakwerk met zeer fijn gouden of zilveren inlegwerk.

inro en netsuke, 1820-1830, Bamboe; vlechtwerk; interieur (inro): lakwerk, L 27.5 cm ; B 5.5 cm ; D 3 cm
Een van bamboe gevlochten medicijndoosje, inro, bestaande uit vier bakjes en een deksel. Door de zijkanten zijn koordjes geregen om de bakjes op hun plaats gehouden. De binnenzijde is effen zwart gelakt. Het deksel kan worden gesloten met behulp van een schuifkraal, ojime, van bamboe. De netsuke is in de vorm van een schelp gevlochten. Met behulp van de netsuke kan het doosje aan de gordel gehangen worden.

Inro zijn in Japan bekend vanaf de zestiende eeuw. Aanvankelijk waren het alleen edellieden - altijd mannen - die dergelijke medicijndoosjes bij zich droegen. Maar al gauw werd de inro een statussymbool en volgden rijke stadsbewoners hun voorbeeld. In de tijd dat Jan Cock Blomhoff in Japan was, tussen 1817 en 1823, beklaagden notabelen zich dat tegenwoordig iedereen maar met een inro rondliep, soms zelfs zonder medicijnen erin. Deze inro is waarschijnlijk echt als medicijndoos gebruikt. Dat blijkt uit de eenvoud van het ontwerp. Curieus is dat inro, ojime en netsuke met zijn drieën één geheel vormen. Meestal kocht iemand de inro los en zocht daar zelf een geschikte netsuke bij. Maar deze combinatie is echt als set vervaardigd.

De netsuke, inro en ojime moesten altijd perfekt op elkaar zijn afgesteld. Ze vormden als het ware een drie-eenheid. Het materiaal moest goed bij elkaar passen. Een metalen netsuke zou nooit bij een lak inro worden gehangen. Hij zou het lak immers beschadigen. De ojime was vaak gemaakt van bloedkoraal omdat met dacht dat deze kapot zou splijten als het in de buurt van vergif zou komen. Soms had men dus een prachtig bewerkte inro met een foeilelijke ojime.

De voorstelling van de netsuke had een diepere betekenis. Meestal droeg de drager er een van zijn geboortejaar, b.v. het 'jaar van de aap'. Maar het kon ook een netsuke zijn van het huidige jaar, van een heilige, beschermheer of een met een diepere betekenis zoals erotische netsuke's. Het materiaal kon van alles zijn. Zo zal een houthakker meestal hout gebruiken, een visser zal er een van visbeen maken, maar het konden ook hele kleine netsuke zijn, gemaakt van pruimen of kersenpitten. Wel waren er netsukesi (netsuke snijders) die alleen het fijnste en duurste materiaal gebruikten. Dat was meestal ivoor of een dure houtsoort. Zeldzaam zijn de netsuke's die van edelsteen zijn gemaakt.

Een netsuke moet aan eisen voldoen om netsuke te mogen zijn. Ze moeten goed in een hand passen zonder scherpe uiteinden. Ze moesten in een gesloten handpalm passen. Verder moeten er de koordgaten (himo toshi) inzitten waardoor de koorden (himo) werden gehaald. Aan het einde hing dan b.v. de inro. Wanneer de netsuke onder de gordel was bevestigd en de attributen werden eraan gehangen, moest de netsuke in deze positie blijven hangen en niet scheef getrokken kunnen worden. De mooie voorkant moest immers voor iedereen te zien zijn. De achterkant was trouwen net zo mooi uitgesneden en afgewerkt.

In deze moderne tijd worden netsuke's bijna niet meer gedragen. Heel af en toe bij zeer officiële gelegenheden en soms dragen sumo-worstelaars ze nog. Maar de netsuke is steeds meer een verzamelobject geworden dat vooral in Europa driftig verzameld wordt.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Netsuke.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1274.