kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 07-02-2009 voor het laatst bewerkt.

Neurenberg

Neurenberg (Duits: Nürnberg) is een Duitse stad in het midden van Beieren. De stad had in 2006 500.132 inwoners. Samen met de omliggende gemeenten Fürth, Erlangen en Schwabach vormt het een agglomeratie van 2,5 miljoen inwoners.

Geografie
Neurenberg, dat een oppervlakte van 186,38 km² heeft, ligt aan beide zijden van de rivier de Pegnitz, die 80 kilometer noordoosterlijker ontspringt. De stad heeft ook een luchthaven "Flughafen Nürnberg".

Geschiedenis

Rijksstad Neurenberg
Neurenberg was een tot de Frankische Kreits behorende rijksstad binnen het Heilige Roomse Rijk.

De periode tot het interregnum
De stad Neurenberg (= rotstberg) is ontstaan uit de rijksburcht die in 1050 voor het eerst vermeld wordt. De burcht speelt en belangrijke rol, maar het belang wordt echt groot tijdens de regering van keizer Koenraad III. Nu zijn er ook burggraven van Neurenberg. Omstreeks 1173 wordt de schout vermeld, wat wijst op een stedelijke rechtspraak. In 1152 is de stad nog familiebezit: keizer Koenraad III schenkt ze aan zijn zoon hertog Frederik van Rothenburg. Na diens dood bouwt keizer Frederik I de burcht uit tot een keizerspalts. In het begin van de dertiende eeuw is de palts het bestuurscentrum voor de rijksgoederen. De aanwezigheid van het keizerlijk hof is een sterke economische impuls voor de burgerlijke nederzetting. Keizer Frederik II verleent de burgers een aantal economische privileges in de grote vrijheidsbrief van 8 november 1219. Politiek blijft de nederzetting echter onderworpen aan de keizerlijke voogd. Pas na de ondergang van de Hohenstaufen kan er een zelfstandige ontstaan. In 1256 is er een stadsraad en begint men met de ommuring. Maar de erfgenamen van de Hohenstaufen blijven Neurenberg als familiebezit zien. Na de terechtstelling van Konradijn van Hohenstaufen in 1268 is de hertog van Beieren zijn erfgenaam. De dreiging om een landstad van Beieren te worden, wordt verhinderd door de politiek van koning Rudolf.

De burggraven
Inmiddels zijn de burggraven een belanrijke machtsfactor geworden. Het burggraafschap was tot het uitsterven in 1191 in handen van het huis Raab. Dit geslacht is in 1191 opgevolgd door de Hohenzollern. Hun macht is in het Interregnum zodanig gegroeid, dat koning Rudolf genoodzaakt is een aantal van de door hun verworven bevoegdheden te erkennen. Hiermee is de kiem gelegd voor de onenigheden die er tot het einde van het Heilige Roomse Rijk zijn geweest tussen de stad en de latere vorstendommen Ansbach en Bayreuth.

Van interregnum tot reformatie
De relatie met keizer Lodewijk de Beier is zeer goed. De stad steunt hem en de keizer verleent de stad belanrijke juridische privileges. De bevolking groeit zodanig dat de stad moet worden uitgebreid door een nieuwe omwalling. Keizer Karel IV beloont de steun van de stad aan hem in de Gouden Bul van 1356. In de bul wordt vastgelegd dat iedere keizer zijn eerste rijksdag in Neurenberg bijeen moet roepen. De macht van de stad groeit, maar helaas ook die van de burggraaf. Het ambt van burggraaf van Neurenberg wordt in 1363 in rang gelijk gesteld aan dat van rijksvorst. De stad gaat tot de tegenaanval over. In 1385 verwerft de stad het ambt van schout in eigendom, in 1388 vervallen de grondcijnsrechten van de burggraaf en in 1391 wordt de invloed van de burggraaf bij de bouw van de stadsmuur en het beheer van de bossen teruggedrongen. In 1400 verwerft de stad zelfs de burcht Lichtenau bij Ansbach, waardoor er druk kan worden uitgeoefend op deze burggrafelijke bezitting. In 1420 lijkt er een eind te komen aan de politieke nachtmerrie als een Beiers leger de burcht in Neurenberg verwoest en de stad de ruïnes kan kopen. Er kan nu ook een stedelijk territorium ontstaan. De verlening van het markgraafschaap Brandenburg met de daaraan verbonden keurvorstelijke waardigheid aan de burggraven doet de macht van deze tegenstander enorm groeien. In 1449 en 1502 zijn er nog openlijke geweldsconflicten.

Keizer Sigismund is de stad zodanig goed gezind dat hij in 1424 besluit dat de kroonjuwelen in de stad moeten worden bewaard. Dit besluit heeft tot 1796 stand gehouden. Door deelname aan de Landshuter Successieoorlog van 1504-1505 verwerft de stad een aantal dorpen.

Van de reformatie tot het einde van de rijksstad
In 1525 wordt de reformatie ingevoerd en in 1622 wordt er een universiteit gesticht in Altdorf.

In 1792 en 1796 moet de stad accepteren dat Beieren en Pruisen een deel van zijn landelijk gebied annexeren.

In de Reichsdeputationshauptschluss van 25 februari 1803 is Neurenberg één van de weinige (zes) rijkssteden, die zijn zelfstandigheid volgens paragraaf 27 bewaart. Bij de andere vijf steden zijn er ook bepalingen opgenomen over het gebied, maar voor Neurenberg wordt de regeling uitgesteld naar een later tijdstip.

Lang duurt de nieuwe situatie niet, want in artikel 17 van de Rijnbondsacte van 12 juli 1806 wordt de inlijving van de rijksstad bij het nieuwe koninkrijk Beieren geregeld.

Grondgebied
Naast de stad zelf bestond het grondgebied uit het Sebalder Wald en het Lorenzer Wald. Verder uit de ambten Wöhrd, Gostenhof, Altdorf, Lauf, Hersbruck, Reicheneck, Engeltahl, Hohenstein, Velden, Betzenstein, Hilpoltstein, Gräfenberg en Lichtenau.

Neurenbergs glas
De opmars van het Neurenbergse glas begon omstreeks het midden van de 16de eeuw, toen Georg Schwanhardt (1601-1657), leerling van Kaspar Lehmann (1563/65-1622), naast de diamantgravure ook de radgravure veel ging toepassen. Hieruit ontwikkelde zich de Tiefschnitt die gecombineerd met de Hochschnitt in de 18de eeuw het Neurenbergse glas beroemd maakte. De mogelijkheden van de glasgravure verruimden nog toen het sodakalkglas (krijtglas) ingang deed. Neurenbergs glas werd gedecoreerd met portretten, wapens, mythologische taferelen, dieren, bloemen en stadsgezichten, waar Hermann Schwinger (1640-1683) nog landschappen en bosgezichten aan toevoegde.
Neurenbergs glas uit de 17de eeuw had zeer veel invloed op het overige Duitse en Boheemse glas. In de 18de eeuw werden in Neurenberg de algemeen heersende decoratiestijlen gevolgd, zoals chinoiserieën en Laub-und-Bandelwerk.

Neurenberg
Van de 15e tot de 17e eeuw had Neurenberg een bloeiende metaalindustrie. Daarna raakte de stad in verval. Tot de Tweede Wereldoorlog had de binnenstad een vrijwel geheel middeleeuws karakter bewaard met gotische bouwwerken.

In 1927, 1929 en van 1933 tot en met 1938 werden in deze stad nationaal-socialistische partijdagen gehouden. De keuze voor Neurenberg komt voort uit de plaats die de stad in het middeleeuwse Duitse Keizerrijk had ingenomen als verzamelplaats voor Rijksdagen en hoeder van de regalia van de Keizer.

Neurenberg was in 1933 beslist geen door de Nazi's gedomineerde plaats; de stad had een liberale burgemeester en een progressief bestuur.

De rassenwetten van de Nationaalsocialistische staat, wetgeving waarbij Joodse burgers van het maatschappelijke leven werden uitgesloten en rechteloos werden gemaakt, zijn in Neurenberg afgekondigd en worden daarom de "Rassenwetten van Neurenberg" genoemd.

Neurenberg-tribunaal
De Processen van Neurenberg werden in 1945-1946 door het Neurenberg-tribunaal gehouden tegen de leiders van Nazi-Duitsland die beschuldigd werden van oorlogsmisdaden.

Speelgoed
Neurenberg is de Europese hoofdstad van speelgoed. Ook nu nog is het een belangrijke plaats, met de jaarlijkse Nürnberger messe en het speelgoedmuseum. Fabrikanten zoals Schuco hadden hier hun zetel.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Neurenberg.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 30.