kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Nobelprijs

Naam van de prijzen (zes sinds 1968; voorheen: vijf) die jaarlijks uitgereikt worden aan hen 'die in het afgelopen jaar aan de mensheid het grootste nut hebben verschaft'.
De oorspronkelijke vijf prijzen worden uitgekeerd uit de rente van het kapitaal van de Nobelstichting, de zesde prijs wordt ter beschikking gesteld door de Centrale Bank van Zweden.

De Nobelstichting is destijds opgericht ingevolge een wilsbeschikking en een erflating van Alfred Bernhard Nobel.
Toen Alfred Bernard Nobel in 1896 op 63-jarige leeftijd overleed, liet hij een vermogen na; omgerekend naar de huidige koers 500 miljoen gulden. In zijn testament, vier handbeschreven velletjes papier, bepaalde Nobel dat dit geld ten goede moest komen van een stichting. Deze kreeg de opdracht met de rente van dit bedrag een prijs in te stellen voor 'die personen die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor de mensheid.' Nobel bepaalde vijf gebieden waarin personen zich konden onderscheiden: natuurkunde, scheikunde, geneeskunde, literatuur en de vrede.
Het testament werd bestreden door de erfgenamen, maar een groep vrienden van Nobel spande zich in om zijn wens uit te voeren. Vijf jaar na de dood van Nobel vond in 1901 de eerste uitreiking van Nobelprijzen plaats. Sindsdien gebeurt dit jaarlijks, en wel op 10 december, de sterfdag van Alfred Nobel.
Alfred Nobel was een scheikundige, die veel faam verwierf met de ontdekking van het dynamiet in 1866. Zijn betrokkenheid bij de ontwikkeling van veiligere springstoffen was het gevolg van de ontploffing van een springstoffenfabriek van zijn vader, waarbij zijn jongste broer omkwam.

De eerste drie prijzen worden uitgereikt aan personen die bijzondere verdiensten hebben op het gebied van natuurkunde, scheikunde en fysiologie of geneeskunde. De vierde prijs is voor een letterkundige; de vijfde, ook de vredesprijs genoemd, voor een persoon die veel heeft bijgedragen tot verbetering van de verstandhouding tussen de volken en ter voorkoming van oorlog.

In 1968 werd door de Zweedse Centrale Bank (ter gelegenheid van haar 300-jarig bestaan) een zesde Nobelprijs, voor economische wetenschappen, ingesteld, die voor het eerst werd uitgereikt in 1969 (aan de Nederlander J. Tinbergen en de Noor R. Frisch).

De prijzen voor natuurkunde, scheikunde en economie worden toegekend door de Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen; de toekenning van de prijs voor fysiologie of geneeskunde geschiedt door het Karolinische Medische Instituut te Stockholm, die van de letterkundeprijs door de Zweedse Academie en die van de vredesprijs door een comité van vijf personen, door het Storting (de Noorse volksvertegenwoordiging) te benoemen.
De bekroningen worden jaarlijks tegen 10 december (Nobels sterfdag) uitgereikt, de vredesprijs op de universiteit van Oslo, de andere prijzen in Stockholm, gewoonlijk door de Zweedse koning.

De eerste prijsuitdeling had in 1901 plaats. De prijs, tegenwoordig 10 miljoen Zweedse kronen (ca. 1,1 miljoen euro), is bedoeld ter ondersteuning van verder onderzoek, zonder dat de prijswinnaar zich met de financiering daarvan hoeft bezig te houden.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 894.