kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 10-07-2009 voor het laatst bewerkt.

Numismatiek

Numismatiek (van het Latijnse nummisma - munten; cf. Oud-Griekse nómisma - (zilver)munt, geld), ook muntkunde genoemd, is de wetenschappelijke studie van alle tastbare vormen en geschiedenis van geld (munten en bankbiljetten) en vormverwante voorwerpen als penningen en gesneden stenen, alsmede de zaken die hierbij horen, zoals muntstempels, muntgewichten, druktechnieken, muntwetgeving enz. Vaak wordt het verzamelen van munten als hobby ook numismatiek genoemd.

Numismatiek wordt meestal bedreven als verzamelhobby of als belegging, maar heeft ook een wetenschappelijke kant, omdat bij opgravingen de gevonden munten soms de enige voorwerpen met opschriften zijn. In die zin verbindt de numismatiek soms de archeologie met de geschreven geschiedenis. Van sommige heersers zijn muntvondsten de belangrijkste vingerwijzing over hoe lang, en in welke jaren, zij geregeerd hebben. Ook geven muntvondsten vaak aanvullende informatie voor de datering van opgravingen of de handelsbetrekkingen met andere gebieden.

Tijdschriften
Er bestaan een paar Nederlandstalige numismatische tijdschriften, waaronder de MUNTkoerier die in januari 1972 het levenslicht zag. De eerste vijf nummers waren in de vorm van een krant, vanaf juni 1972 werd het een tijdschrift. De MUNTkoerier had in 2005 een oplage van 11.000, waarvan er bijna 1000 naar het buitenland werden verzonden. De Muntkoerier heeft als doelgroep beginners en verzamelaars van Nederlandse munten (Provinciaal en Koninkrijk), Nederlandse koloniën en van pseudomunten. Een ander tijdschrift is 'De Beeldenaar' en heeft als doelgroep gevorderden en verzamelaars van oudere munten van de hele wereld, (soms) klassieke munten en (vooral moderne) penningen. Er bestonden ook nog voorlopers van 'De Beeldenaar', waaronder 'De geuzenpenning' (1951 -1976) en de "Florijn" (1972 - 1976.)
De Nederlandse Vereniging van Papiergeldverzamelaars (IBNS Nederland) geeft sinds 1986 een bulletin uit, dat voor verzamelaars van papiergeld specifieke informatie over circulerende en historische biljetten geeft. Sinds 1990 is dit bulletin omgedoopt tot "'t Watermerk". Er is een grotere keuze aan tijdschriften als je vreemde talen kunt lezen.

Geschiedenis van het geld
De geschiedenis van het geld is een verhaal dat duizenden jaren overspant. Met betrekking tot dit verhaal moet de numismatiek als de wetenschappelijke studie van geld en haar geschiedenis in al haar vormen worden vermeld.

Geld zelf moet een schaars goed zijn. Vele zaken zijn als geld gebruikt, van van nature schaarse edelmetalen en schelpen tot volledig kunstmatig geld zoals bankbiljetten. Modern geld, en het meeste oude geld eveneens, is in essentie een symbolische voorstelling van een zeker waarde — met andere woorden, een abstractie ervan. Het papiergeld is vandaag de dag misschien wel het meest gebruikelijke type van fysiek geld. Toch hebben metalen zoals goud of zilver veel van de essentiële kenmerken van geld behouden. Goud en zilver hebben nog altijd een intrinsieke waarde die niet is bepaald door haar vorm maar door haar hoeveelheid.

Recent onderzoek wijst erop dat het vroegste geld (d.i. symbolische betaalmiddel) reeds in 100.000 v.Chr. kan worden geplaatst.[1] Het is mogelijk dat de Neolithische evolutie (ten vroegste rond 20.000 v.Chr.) het gebruik van geld in een stroomversnelling heeft gebracht.

Functies
Men kan over het algemeen een drietal functies toekennen aan betaalmiddelen die we als geld kunnen bestempelen: het kan gebruikt worden als tussengoed bij transacties, het kan dienen als waardemeter voor andere goederen en het kan een spaarmiddel zijn voor latere tijden.

Karl Polanyi maakt binnen geld een onderscheid tussen "general purpose" en "special purpose"-geld.[2] De voorwaarden waaraan dit eerste soort geld moet voldoen volgens Polanyi zijn: portability (d.i. makkelijk te transporteren), divisibility (d.i. makkelijk op te delen zijn in kleinere coupures en dus meerdere denominaties kennen), convertability (d.i. gemakkelijk inwisselbaar zijn), generality (d.i. algemeen aanvaard worden), anonimity (d.i. gebruikt kunnen worden zonder zich te hoeven identificeren) en legality (d.i. het garanderen van de waarde ervan door een overheidsinstantie).

Pre-monetaire betalingsvormen
Men gebruikte oorspronkelijk geen munten (d.i. metalen plaatsjes) als geld, maar andere waardevolle middelen. Een voorbeeld hiervan zijn bijvoorbeeld de zilveren sikkels in Assyrië (ca. 1900 v.Chr.).

De eerste munten
Er zijn in de loop van de geschiedenis drie onafhankelijke munttradities ontstaan in de wereld: de Chinese, de Indische en de Westerse traditie.

Chinese traditie
De Chinese traditie begon in de tijd van de Strijdende Staten of wellicht wat eerder. In China werden munten gegoten en vaak van een gat in het midden voorzien. Door dat gat werd een touw geregen. Chinese munten werden vaak per streng verhandeld, vanwege de geringe waarde van de individuele munten. De aantallen munten per streng varieerden. Tot in het begin van de 20e eeuw verwisselde Chinees muntgeld op deze wijze van eigenaar.

Indische traditie
De Indische traditie goot staven van een metaal, waarvan plakjes werden gesneden die van van inkepingen werden voorzien.

Westerse traditie
De westerse traditie komt waarschijnlijk uit Klein-Azië, Lydië. In het westen werden (en worden) munten geslagen. Een plakje metaal wordt in een matrijs gebracht en onder hoge druk wordt een afbeelding daarin geperst (geslagen). Toch heeft men ook lange tijd munten gegoten.

Het eerste papiergeld
Jiaozi, een tiende eeuws soort bankbiljet uit Sichuan. De uitvinding ten tijde van de Song-dynastie wordt wel beschouwd als het eerste papiergeld uit de geschiedenis. Zie Papiergeld voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Papiergeld, dat per definitie fiduciair geld is, werd voor het eerst gebruikt in het Chinese keizerrijk. In de 14e eeuw werd er reeds papiergeld gebruikt, maar het is mogelijk dat het op beperkte schaal ook al in de 7e eeuw in zwang was.

De eerste kredietkaart
De mogelijkheid om te betalen met een algemene kredietkaart is in 1950 uitgevonden door Ralph Schneider en Frank X. McNamara. Diners Club produceerde als eerste deze kredietkaart en introduceerde zijn club-card in 1957 op de Nederlandse markt. De creditcard heeft een snelle vlucht genomen nadat American Express, VISA en MasterCard in de jaren hierna een uitgebreid wereldwijd netwerk van acceptatiepunten wisten op te bouwen. - (GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Numismatiek.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2082.