kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 04-08-2009 voor het laatst bewerkt.

Orde-van-Malta

Orde van Malta

De Souvereine Militaire Hospitaal Orde van Sint Jan van Jeruzalem, van Rhodos en van Malta (ook wel Maltezer Orde of Orde van Malta of kortweg SMHOM genoemd) is een Rooms-katholieke ridderorde.

De orde heeft een bijzondere plaats in de politieke en sociale geschiedenis van Europa. Deze ridderorde, die geen eigen grondgebied meer heeft, wordt anno 2009 door 94 landen, waaronder Nederland en België, erkend als een soeverein orgaan volgens internationaal recht. De SMHOM geeft dan ook paspoorten en diplomatieke paspoorten uit en beschikt over diplomatieke vertegenwoordigers in 100 staten. De staat heeft eigen geld en eigen nummerborden voor haar auto's. De ambassades en de residenties van de ambassadeurs zijn extraterritoriaal gebied, net als de Palazzo Malta in Rome, de zetel van de Prins-Grootmeester. De orde heeft in 2009 ongeveer 11000 leden en is geen lid van de Verenigde Naties of de Europese Unie. De orde is sinds 1994 een van de 15 waarnemers of "observer members" van de VN, evenals de PLO en het Rode Kruis.

De ridders dragen als kenmerkend symbool een achtpuntig wit kruis. In de vlag en het wapen van de orde staat dit kruis, dat de acht zaligsprekingen symboliseert, een rode achtergrond. De uniformen van de ridders zijn rood, de linten van de onderscheidingen zijn zwart.

Omdat er tal van oplichters misbruik hebben gemaakt van de paspoorten van de Orde van Malta zijn deze sinds kort voorzien van biometrische gegevens en voldoen zij aan de hoogste veiligheidseisen.

Niet alleen het paspoort maar ook de orde zelf kent imitaties, bijvoorbeeld door pseudo-orden. Deze noemen zich bijvoorbeeld "De Rode Ridders van Malta". Er zijn ook omstreden organisaties als de "Russische Erfcommandeurs van de Soevereine Orde van Malta". De Oude orde is ook niet blij met initiatieven als de Soevereine Orde van Sint-Jan van Jeruzalem, een orde die niets met de oude ridderlijke orde te maken heeft maar het begrip "soeverein" gebruikt zonder dat ze ergens soevereine rechten bezat of bezit.

Filatelie
De SMHOM geeft postzegels uit die slechts beperkt geldig zijn. Aangezien zij geen lid is van de Wereldpostunie, gelden ze enkel in het "binnenlandse" postverkeer en in het postverkeer met de 53 landen waarmee de SMHOM een bilaterale postconventie heeft gesloten, overigens niet met Italië waar de SMHOM haar zetel heeft.

Geschiedenis
De orde vond haar oorsprong in een hospitaal in Jeruzalem, gewijd aan Johannes de Doper, dat was gebouwd in 1023 voor de vele pelgrims die naar Jeruzalem trokken. Het was door kooplui uit Amalfi financieel op poten gezet, en werd in eerste instantie geleid door Benedictijnen. Het hospitaal diende ter verzorging van noodlijdende pelgrims.

Orde van Sint Jan (Johanniters)
In 1113 maakten de hospitaalbroeders zich los van de Benedictijnen en verenigden zich in een eigen orde. Zij legden de geloften van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid af en Paus Paschalis II bevestigde hen in hun orde en bezit. Zo ontstond de Orde van Sint Jan van Jeruzalem. De doelstellingen van de nieuwe orde waren het beschermen en verplegen van pelgrims. Die bescherming bleek een militaire zaak en Raymond du Puy, de tweede grootmeester van de orde, nam de reorganisatie daartoe ter hand. Ridders vervulden voortaan die beschermende, militaire taak, kapelaans de zuiver geestelijke en priesterlijke taken en de dienende broeders de verzorgende en huishoudelijke taken. De Orde van Sint Jan werd zo een ridderorde (Ordo militaris Sancti Johannis Baptistae Hospitalis Hierosolymitani) en de ordeleden werden Johanniters genoemd.

De kruisvaarders die rond 1100 met Godfried van Bouillon meekwamen, schonken het hospitaal vele goederen als dank voor de opvang van hun zieken en gewonden. Zo beschikte het hospitaal al gauw over goederen in het Heilige Land, Klein-Azië en Europa. Dat goederenbezit werd allengs groter, niet alleen door schenkingen, maar ook doordat de goederen van de Orde der Tempeliers in 1312 deels aan de Johanniters kwamen te vervallen. Al die goederen dienden uiteraard beheerd en uitgebaat te worden. Daartoe was Europa verdeeld in acht stukken, ‘tongen’ of ‘langues’ genoemd (Latijn: "linguae"). Deze tongen bestonden uit één of meerdere groot-prioraten, die op hun beurt weer in commanderijen waren verdeeld. Die commanderijen beheerden de goederen van de Orde en leverden afdrachten om de Grootmeester te Rhodos en de Groot-Priors te onderhouden. Via deze organisatievorm werden ook gelden opgebracht voor de activiteiten in het Heilig Land.

De ridders waren vooral actief in het graafschap van Tripoli. Ze hadden ook een machtig bolwerk, de krak der ridders (Krak des Chevaliers), dat nu nog intact is. In 1271 werd het fort door Sid Yoessef, die de orde trachtte te verraden, na een korte maar hevige strijd ingenomen.

Maltezer Ridders
Door de oprukkende Turken en de val van de door de Kruisvaarders gestichte landen zag de orde zich enkele keren genoodzaakt te verhuizen, achtereenvolgens naar Akko, Cyprus en Rhodos. Uiteindelijk ging ook Rhodos verloren (1522). In 1530 beleende keizer Karel V de Ridderorde met het graafschap Mergentheim en het eiland Malta. Hiervan stamt ook de naam Maltezer Ridders.

De Orde verdedigde Malta tegen verschillende Turkse invasies; het doorstane Beleg van Malta (1565) was hiervan de belangrijkste wapenfeit. Malta leverde bijelkaar honderden galeien die bijdroegen aan het afslaan van de Turkse poging om de Middellandse Zee, en daarmee Europa, te veroveren. Ten tijde van de napoleontische oorlogen gingen deze bezittingen verloren, mede omdat Napoleon een intense afkeer van geestelijke Ridderorden had. Engeland veroverde Malta in 1800, en sindsdien is de orde enkel formeel nog soeverein.

De groot-prior van de Maltezer Orde in Duitsland bezat een eigen vorstendom, Heitersheim. Artikel 19 van de Rijnbondakte van 12 juli 1806 voegde het vorstendom bij het groothertogdom Baden. Op 27 januari 1806 had Baden het vorstendom al bezet.

De overgebleven Ridders zochten tsaar Paul I aan als beschermer. De geschiedenis van zijn grootmeesterschap en de nasleep daarvan is in het artikel over de Soevereine Militaire Hospitaalorde van Sint-Jan van Jeruzalem en Malta in Rusland beschreven.

Uit dankbaarheid voor diens bescherming heeft de Orde vastgelegd dat de nakomelingen van deze tsaar, ook wanneer zij geen katholieken zijn, in de orde kunnen worden opgenomen. Na de restauratie werd de Orde onder de bescherming van het Vaticaan gesteld. De zetel van de orde is nu in Rome en de twee gebouwen die de orde daar bezit (een paleis aan de Via Condotti, vlak bij de Spaanse trappen, en Villa Malta op de Aventijn) worden als extraterritoriaal beschouwd, net als andere diplomatieke vertegenwoordigingen.

De orde verbindt duizenden katholieke leden, Europese edelen, priesters en tegenwoordig vooral niet adellijke leden, in het streven om goede daden te verrichten. Daarnaast kent de orde ook veel pracht en praal die in schitterende ordetekens, uniformen en plechtigheden tot uitdrukking komen. Dat het kruis van de orde door een koningskroon wordt gedekt is niet onomstreden. Alleen een orde de onder bescherming of bestuur van een koning staat kan een kroon dragen. Men ziet de kroon ook wel als een verwijzing naar de souvereine status van de orde.

De Reformatie zorgde voor grote veranderingen binnen de Orde. In enige landen zijn afgescheiden of later opgerichte protestantse afdelingen van de Orde actief. Dit zijn de Johannieterorden. Men vindt ze in Zweden, Pruisen, Groot-Brittannië en Nederland.

De Orde zetelde achtereenvolgens in:

1023/1099: Jeruzalem
1187: Margat
1191: Akko
1291: Lemisso, Cyprus
1309: Rhodos
1522: Kreta
????: Sicilië
1530: Malta
1798: Sint-Petersburg
1803/1821: Catania
1825: Ferrara
1834: Rome

Grootmeester
De grootmeester heeft de rang en status van een staatshoofd. De Prins en Grootmeester is sinds 2008 Zijne Eminentie, De Prins Grootmeester Frà Matthew Festing (1949 -). De aanduiding Frà duidt aan dat hij een gelofte heeft afgelegd. Het wapen van de Prins-Grootmeester bevat elementen uit de heraldiek van de hoge adel en de soevereinen maar ook uit de Kerkelijke heraldiek en wordt daar beschreven.

Toelating en doelen
De Soevereine Militaire Orde van Sint Jan van Jeruzalem en Malta laat niet meer alleen adellijke leden toe. Tot voor enige jaren moesten aspirant leden voor benoeming in een aantal graden in de Orde "16 kwartieren" dat wil zeggen; 16 adellijke overgrootouders bewijzen. Niet adellijken worden ridders/dames van Magistrale Gratie genoemd. De Amerikaanse associaties van de Orde vragen niet naar bewijzen van adeldom, omdat de Verenigde Staten bij wet geen adelstand kent.

De Standen, Graden en Categorieën van de Orde
De Orde is in drie “standen” opgedeeld. Ieder van deze standen heeft eigen onderverdelingen.

. De Eerste Stand, en daartoe behoren alleen mannen, is die van de geprofeste Ridders, Rechtsridders of Ridders van Justitie genoemd, en priesters, de “Conventuale kapelanen”. Uit de rangen der geprofeste Ridders worden de Grootmeester en zijn plaatsvervanger, de Grootcommandeur, gekozen. De drie geloften van armoede, celibaat en gehoorzaamheid zijn bindend voor het leven. De leden van deze Eerste Stand worden “Fra’” genoemd. Zoals de huidige Grootmeester Fra’ Matthew Festing. Er zijn ook Baljuwen-Grootkruis van Justitie die zich "Excellentie" mogen laten noemen.

De religieuzen zijn aan de kerkelijke regels en tucht onderworpen maar zijn niet verplicht om in een klooster of communiteit te leven.

. De Tweede Stand is die van de Ridders en Dames van Obediëntie. Zij leggen alleen de gelofte van gehoorzaamheid af en kunnen in de regerende “Souvereine Raad” van de Orde worden gekozen. Er zijn ook Baljuwen -Grootkruis van Obediëntie. De Orde kent Rechtsridders en – Dames van Devotie, Ridders en Dames van Gratie, Devotie en Obediëntie en tot slot de Ridders en Dames van Magistrale Gratie en Obediëntie.

. De Derde Stand omvat alle andere leden van de Orde en kent verschillende rangen en categorieën. Er zijn Ridders en Dames van Eer en Devotie, Conventuele Ere-Kapelaans, Ridders en Dames van Gratie en Devotie, Magistrale kapelaans, Ridders en Dames van Magistrale gratie en Donaten. Al deze heren en Dames kunnen tot Grootkruis worden benoemd en dragen dan de titel van “Baljuw-Grootkruis van Eer en Devotie”, Baljuw-Grootkruis, Baljuw-Grootkruis van Gratie en Devotie of Baljuw-Grootkruis van Magistrale gratie.

Ieder van deze graden heeft een eigen onderscheidingsteken en er zijn ook uniformen, een ordekleding bestaande uit mantels en er zijn heraldische vermeerderingen zoals het Schildhoofd van religie" en het onder het schild gelegde Grootkruis. De geprofeste leden leggen een witte rozenkrans met een kruis van Malta om hun wapenschild.

De Orde beheert ziekenhuizen en ambulances. Zij werkt nauw samen met het internationale Rode Kruis. Ook noodhulp bij rampen en oorlogen behoort tot de taken van de Orde. Omdat nederigheid bij de Orde hoog aangeschreven staat noemen de Ridders de mensen die zij helpen wel "Onze Heren de armen en zieken". De hoogste functionarissen mogen met een diplomatiek paspoort van de Orde reizen.

De orde van Johanniters in Nederland en België
De Haarlemse Commanderij van Sint Jan werd in 1310 gesticht. Daaraan herinneren de Janskerk (1310-1318), en de Janskliniek, ontstaan uit het klooster van de Orde dat aan de kerk grensde.

Op initiatief van prins Hendrik werd in 1909 in Nederland een Commanderij van de Johanniterorde opgericht, als protestantse tegenhanger van de Rooms-katholieke Maltezer Orde.

Ook van de Rooms-katholieke Maltezer Orde bestaat sinds 1911 in Nederland een afdeling, en sinds 1932 in België. Koningin Beatrix is Grootkruis van Eer en Devotie in de katholieke orde. Zij werd als protestantse toegelaten omdat zij afstamt van Tsaar Paul I van Rusland. Ook Prins Bernhard, Koningin Juliana, Koningin Wilhelmina en Prins Hendrik der Nederlanden waren Grootkruisen in de katholieke orde.

De eerste baljuw was Eduard Otto Joseph Maria van Hövell tot Westerflier (1911 - 1935).


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Orde_van_Malta
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 21.