kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Orientalisme

Oriëntalisme

1. Oriëntalisme is een kunststroming die ontstond in de negentiende eeuw naast de Romantiek. Kunstenaars reisden naar het Midden-Oosten. met een romantisch beeld van de Arabische cultuur gingen ze aan de slag.

Ons beeld van het Nabije Oosten en de daarmee verbonden Arabische wereld is al sinds de Middeleeuwen vertekend door gebrekkige informatie en eenzijdige waarnemingen. De komst van moslims naar ons land en de informatie via de media hebben dat beeld slechts ten dele veranderd. Nog steeds leven op de achtergrond opvattingen over de Arabische wereld die op zijn minst verouderd of eenzijdig zijn. Voor het religieus fanatisme en het terrorisme van nu denken we wortels te vinden in de geschiedenis.

Een stroming die een belangrijke rol speelde in de totstandkoming van deze opvattingen en die er ook een getuigenis van vormde, is het Oriëntalisme. Deze Europese stroming uit de 19de eeuw heeft zijn sporen nagelaten in kunstwerken, gebruikvoorwerpen, woninginrichting, literatuur en architectuur.

In West-Europa leefde men onder het regime van de strenge Victoriaanse moraal. In de literatuur had de Romantiek als stroming zijn intrede gedaan, waarbij erotiek een belangrijk element was. Dichters en schrijvers schreven vanuit de Oriënt hun interpretaties over de harem, de hamam en over schaarsgeklede, wulpse danseressen. (Franse schrijvers en kunstenaars zochten tussen 1830 en 1930 ook Nederlandse kunstenaars inspiratie in Arabische culturen. Hun werk heeft het vertekende beeld van het Oosten versterkt.
Nederlandse kunstenaars die de Oriënt bezochten lieten zich er door inspireren en wakkerden vervolgens in eigen land de ‘Oosterse’ belangstelling verder aan. Tientallen schilders, zoals Willem de Famars Testas, Marius Bauer, Philippe Zilcken en Kees van Dongen reisden naar deze streken. Oosterse reisverslagen, romans en dichtbundels van bijvoorbeeld Jacobus van Looy en Louis Couperus werden volop gelezen. Nederlandse interieurs werden opgevrolijkt met oosterse tapijten, divans, moskeelampen en soms zelfs complete badkamers of salons in oosterse stijl en in het straatbeeld verrezen ‘Moorse’ theaters en synagogen.

In het Orientalisme werd een romantische, dromerige, nostalgische, spannende, beloftevolle en sensueel beeld van de Oriënt geschetst. Soms werd de fantasie losgelaten en schilderde men niet naar wat zij hoorden uit de vertellingen. Voorbeelden zijn Het Turkse Bad van Ingres; De Vrouw van Algiers of Odalisque van Renoir; de Dans van de Almeh van Jean-Leon Gerome, the Soloist van Edouard Richter, a Dance at Sunset van Otto Pilny, etc. Voor Europeanen waren deze scenes bijzonder geliefd, omdat men in het preutse Westen kon wegdromen in een mysterieus en sprookjesachtige wereld. De schilders vonden in de sluier de beste metafoor voor het onbekende en mysterieuze. Na 1900 heeft ook de Nederlandse schilder Kees van Dongen zich aan de oriëntaalse danseres gewijd in onder andere Anita als Oosterse Danseres en De Indiase Danseres. (Het Oosten als vluchtplaats
Waarom trokken die kunstenaars naar het Oosten en wat hoopten ze daar te vinden? Daarop is geen eensluidend antwoord te geven. Met het echte Oosten had het Oriëntalisme maar zijdelings te maken. De Oriënt kon in de westerse verbeelding immers vele gedaanten aannemen. Hoe het Oosten werd verbeeld was mede afhankelijk van de manier waarop men tegen de eigen samenleving aankeek.

Vaak fungeerde het Oosten als het spiegelbeeld van het Westen. Dat kon een negatief spiegelbeeld zijn, bijvoorbeeld bij zendelingen en missionarissen die de islam afschilderden als het werk van de duivel om zo hun eigen bekeringspogingen te legitimeren, of politici en militairen die fel uithaalden naar het ‘statische’ karakter van de oosterse samenleving om het westerse imperialisme te legitimeren.

Maar het kon ook een positief spiegelbeeld zijn. Dat was vaak het geval bij kunstenaars die doorgaans wat kritischer naar de eigen maatschappij keken. Kunstenaars zochten een alternatieve wereld om de beperkingen en beklemmingen van de westerse maatschappij te ontvluchten. Een geïdealiseerd Oosten werd zo een instrument om kritiek te leveren op de eigen cultuur. Wanneer het moderne leven ervaren werd als saai en monotoon, dan was het sprookjesachtige en avontuurlijke Oosten van Aladin of Sinbad een aanlokkelijk alternatief.
Een schilder die zich beperkt voelde door de rigide seksuele moraal thuis, voelde zich aangetrokken tot het sensuele Oosten van verleidelijke odalisken en uitdagende buikdanseressen. En een ieder die gruwde van de harde, kapitalistische maatschappij, kon nog altijd vluchten naar het onbedorven Oosten, waar men tijd voor elkaar had en leefde volgens eeuwenoude zeden en gewoonten.

De Oriëntbeelden waren maar zeer ten dele geworteld in de realiteit. Het waren in de eerste plaats westerse fantasieën, gemeenplaatsen die opvallend hardnekkig konden zijn. Zelfs de confrontatie met de werkelijkheid gedurende een Oriëntreis kon de oude stereotypen vaak niet veranderen. Hoewel de reizende kunstenaars in het Oosten nooit een harem bezochten - dat was immers verboden terrein voor mannen - schilderden ze na terugkeer toch vrolijk hele reeksen schaars geklede haremdames. Men zag eenvoudigweg wat men wilde zien.

Thema’s die centraal stonden in de artistieke verbeelding van het Oosten:
. het sprookjesachtige Oosten van de 1001 Nacht;
. het sensuele Oosten van odalisken en buikdanseressen;
. het bijbelse Oosten dat sinds de aartsvaders nauwelijks veranderd zou zijn
. het onbedorven Oosten waar de kapitalistische maatschappij nog niet was doorgedrongen.
. het oriëntaalse licht en het oosterse landschap.

Hedendaagse beleving van het Oosten:
. fantasieën over haremavonturen;
. reizen naar het land van Abraham;
. het Marakech van hippies in de jaren zestig;
. buikdanseressen op personeelsfeestjes;
. oosterse sprookjespaleizen op de Efteling;
. fanatieke terroristen in speelfilms.

2. Oriëntalisme is de term die door Edward Said en anderen wordt gebruikt ter aanduiding van de dominante westerse opvatting van de oriënt, oftewel het Oosten in culturele zin, zoals die ontstaan is sinds de tweede helft van de negentiende eeuw — de tijd van de mondiale kolonisatie door de grote westerse mogendheden.

Ewdard Said
Edward Wadie Said (Jeruzalem, 1 november 1935 – New York, 25 september 2003) was een Palestijns-Amerikaans literatuurwetenschapper en voorvechter van de Palestijnse zaak.
Said definieerde oriëntalisme in 1978 in zijn boek Orientalism. Western Conceptions of the Orient als een manier van spreken, denken en schrijven (met Foucaults term, een vertoog) dat het westen een Ander verschaft waartegen de eigen identiteit kan worden bepaald. De geliefde idee van de verlichte, rationele, beschaafde westerling had dus de idee van de achterlijke, emotionele en onbeschaafde 'oriëntaal' nodig.
Dit vertoog is, zelfs in zijn academische vorm (zie oriëntalistiek) geen neutrale, zuiver wetenschappelijke opvatting van de culturen ten oosten van Europa, stelt Said: het is een ideologische constructie die het westen culturele hegemonie verleent, zowel op eigen grondgebied als in het gekoloniseerde oosten. Hij voegt hier overigens behoedzaam aan toe dat het tegelijk ook geen pure, leugen is: het oriëntalisme heeft een duidelijke referent in de werkelijkheid, een geografische regio met haar bewoners, en baseert zich wel op studie van de werkelijkheid, maar vanuit een bevooroordeeld standpunt.
Belangrijk is dat bij het construeren van een beeld van de ander, in dit geval de Oriënt, voorbij wordt gegaan aan de grote diversiteit aan talen, culturen, levensbeschouwelijke opvattingen etcetera van dat gebied.
Achter het Oriëntalisme schuilt, volgens Said, naast een behoefte aan zelfbevestiging, ook een verlangen naar macht. Het Oriëntalistisch denken bood een goede reden om de Oriënt te koloniseren en vergoelijkte op deze manier de uitbuiting van de verschillende Europese kolonies. Het idee hierachter was de hegemonie van de westerse cultuur en de morele plicht deze cultuur te verspreiden.

Occidentalisme
Occidentalisme is een term, gebruikt door de Brits-Nederlandse sinoloog Ian Buruma en de Israëlische filosoof Avishai Margalit voor een “afkeer van westerse beschaving als zijnde materialistisch, lichtzinnig, individualistisch”.
Dit als tegenhanger van de term oriëntalisme die islamkenner Edward Said introduceerde om westerse vooroordelen tegen het Midden-Oosten te typeren.
Elementen zijn: verheerlijking van het platteland en vijandigheid tegen de stad; heroïek prefereren boven handelsgeest; romantische overgave boven rationeel denken; acceptatie van Gods soevereiniteit in plaats van idolenverering.
Buruma en Margalit leggen verband tussen hedendaags terrorisme en fenomenen als Japanse kamikazepiloten, nazisme, stalinisme en maoïsme. Steeds is het: de verwerping van pluralisme en het poneren van het ideaalbeeld van een pure maatschappij van gelijkgezinden.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Ori%C3%ABntalisme
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 96.