kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 23-09-2009 voor het laatst bewerkt.

orthodox

Het woord orthodoxie (van het Grieks: orthos (recht) en doxa (mening, glorie)) betekent letterlijk 'juiste aanbidding' en 'juiste leer'. Synoniem: rechtzinnig.

In de loop van de eeuwen heeft het woord orthodoxie twee betekenissen gekregen.

1. Enerzijds kan het toegepast worden op elke naam van een bepaalde religie of ideologie. In zo'n geval betekent het dat de aangeduide persoon of groep vasthoudt aan de traditie van de eerder genoemde stroming. Dit dan in tegenstelling tot de vrijzinnigen.

2. In de christelijke traditie is het zowel de omschrijving van de Oosters-orthodoxe Kerken als een aanduiding die aan de eerste beschrijving beantwoordt.
Oosters-orthodoxe Kerk
De Oosters-orthodoxe Kerk, ook wel Orthodoxe Kerk genoemd, ziet zichzelf als voortzetting van de ene, heilige, katholieke en apostolische Kerk. Ze noemt zich dan ook "Apostolisch Orthodoxe Katholieke Kerk".

Deze Kerk vormt de groep Chalcedoonse Orthodoxe Kerken: Kerken die de leer van het concilie van Chalcedon volgen.

Het woord orthodox betekent taalkundig 'juiste aanbidding' en 'juiste leer', en wordt in die zin ook wel gebruikt als synoniem voor 'rechtzinnig' of 'streng in de leer'. In die zin wordt het ook voor protestantse groepen en stromingen binnen het Katholicisme gebruikt.

De orthodoxe gemeenschap aanvaardt alleen de dogma's die vastgelegd zijn in de eerste zeven oecumenische concilies en verwerpt de latere, hoewel de orthodoxen veelal wel in bijv. de Tenhemelopneming van Maria geloven. Deze geloofspunten nemen zij echter niet als dogma's aan, omdat zij alleen door de paus van Rome gedefinieerd zijn.

Geschiedenis
In de 11e eeuw (1054) vond het grote schisma plaats tussen het oostelijke en het westelijke deel van de christenheid van het vroegere Romeinse Rijk. Dit leidde tot de scheiding tussen de Orthodoxe of Byzantijnse Patriarchaten en de rooms-katholieke of Latijnse Kerk. De oorzaak daarvan moet gezocht worden in de culturele en theologische verschillen tussen Oost en West, evenals in de heersende politieke verhoudingen.

De paus, patriarch van Rome en verondersteld opvolger van de Petrus, eiste zijn gezag over de Oosterse patriarchaten op. De patriarch van Constantinopel was van mening dat hij als leider van het "nieuwe Rome" de spirituele leider was van de héle Kerk.

De rechtstreekse aanleiding tot het schisma was de toevoeging door de Westerse Kerk van het Filioque aan de geloofsbelijdenis of het Credo van Nicea-Constantinopel. Aangezien deze toevoeging niet door een oecumenisch concilie was aanvaard, kon de Oosterse Kerk ze onmogelijk accepteren. Het Oosten beschouwde het Filioque als theologisch onjuist.

Daarop excommuniceerde Paus Leo IX de patriarch van Constantinopel, en Michaëlus Caerularius deed op zijn beurt de paus in de ban.

Organisatie van de Oosters-orthodoxe Kerk
De Oosters-orthodoxe Kerk kent een aantal lokale Kerken die veelal nationaal zijn georganiseerd. Ze delen echter hetzelfde geloof (orthodoxie). Hun totaal aantal gelovigen wordt geschat op 225 tot 300 miljoen gelovigen[1]. Deze Kerken worden niet centraal geleid zoals de rooms-katholieke Kerk. Ze kennen geen equivalent voor de hoogste autoriteit, met name de paus. In principe zijn alle bisschoppen gelijk, in de praktijk zijn er bepaalde gradaties. De oecumenisch patriarch van Constantinopel is het ereprimaat van de gehele Oosters-orthodoxe Kerk (= de "primus inter pares" of de eerste onder de gelijken), hij is de 'voorzitter'. Hij heeft echter een moreel leiderschap, geen autoritair.

Men maakt een onderscheid tussen autocephale en autonome Kerken:

. De autocephale Kerken of Kerken met een eigen hoofd worden bestuurd door een patriarch, metropoliet of een aartsbisschop. Zij bestaan uit:
.. De "oude" patriarchaten: Constantinopel, Alexandrië, Antiochië en Jeruzalem.
.. De "nieuwe" patriarchaten: Moskou, Servië, Roemenië, Bulgarije en Georgië.
.. De andere autocephale Kerken: Griekenland, Cyprus, Polen, Albanië, Tsjechië en Slowakije.

Vrij ingewikkeld is de situatie binnen de Oekraïens-orthodoxe Kerk.
. De autonome Kerken zijn semi-zelfstandig: zij hebben hun eigen organisatorische structuur, maar hangen voor de benoeming van bisschoppen af van een patriarchaat.
.. De voornaamste zijn de Russisch-orthodoxe kerk in het buitenland en die van Finland, Estland, Letland en Moldavië.

Er zijn ook grote groepen orthodoxe christenen die in de diaspora leven: in West-Europa, Noord- en Zuid-Amerika, Australië, Alaska, China en Japan. Daarnaast zijn er een aantal ‘missiekerken’ in Afrika, Indonesië, Korea, enz.

De Oosters-orthodoxe Kerk en de rooms-katholieke Kerk hebben overwegend dezelfde geloofsleer. Als verschilpunten kunnen - zonder in details te treden - vermeld worden.

De universele jurisdictie en onfeilbaarheid van de paus wordt door de orthodoxen niet erkend.
Een historisch strijdpunt met de Westerse Kerken is de theologische kwestie over de voortkomst van de Heilige Geest; in het westen heeft men in de 8e eeuw aan de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel het zg. Filioque toegevoegd: vanaf dat moment leerde de rooms-katholieke Kerk dat de Heilige Geest niet alleen uit de Vader, maar ook uit de Zoon voortkomt.

. Kenmerkend is het gebruik van de vele iconen, naast fresco’s en mozaïeken, in de Oosters-orthodoxe Kerk.
. De liturgie is anders en wordt als onveranderlijk beschouwd. De mensen staan in plaats van te zitten. Tussen altaar en gelovigen bevindt zich een iconenwand of ikonostase. Deze vormt de scheiding tussen de altaarruimte en het schip van de kerk.
. De Oosterse spiritualiteit is sterk beïnvloed door het monnikendom. Het Jezusgebed is een kort gebed dat door de monniken, maar ook door veel leken, voortdurend herhaald wordt bij alle bezigheden.
. Priesters kunnen gehuwd zijn. Hun priesterwijding bevestigt hun gehuwde of celibataire levensstaat (vergelijkbaar met de diakens in de Katholieke Kerk). Bisschoppen worden altijd uit monniken gekozen en zijn altijd ongehuwd.
. De orthodoxe gelovigen slaan het kruis andersom. Bij katholieken begint men het slaan van het kruis van boven naar beneden en vervolgens van links naar rechts, terwijl de orthodoxen van boven naar beneden en vervolgens van rechts naar links hun kruis slaan. Ook is het verschil in het slaan van een kruis dat de orthodoxen daarbij hun duim, wijs- en middelvinger tegen elkaar aandrukken.

Al met al lijken dit niet al te grote verschillen. Daarom zei de oosters-orthodoxe filosoof en theoloog professor Steinhardt ooit: "Het orthodoxe en katholieke geloof zijn zustergeloven van elkander. Het verschil tussen beide geloven is echter even groot als de afstand tussen hemel en aarde."

Naast de Oosters-orthodoxe Kerk zijn er de Oriëntaals-orthodoxe Kerken en de Oosters-katholieke Kerken. Deze laatste zijn de zogenoemde uniaten of geünieerde kerken: zij erkennen het gezag van de paus van Rome, maar behouden de uiterlijke kenmerken (liturgie, geen celibaatsplicht, enz.) van de oosterse kerken.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Orthodoxie
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 531.