kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Pederastie

(de pederastie (v.))

Geslachtsomgang tussen man en jongen => knapenliefde

De term pederastie omvat een brede scala aan erotische relaties tussen een volwassen man en opgroeiende jongen, een adolescent. Pederastische relaties komen in zeer uiteenlopende vormen voor; ze kunnen spiritueel zijn of materialistisch, legaal of illegaal, seksueel of niet-seksueel, en ze kunnen op liefde gebaseerd zijn of op commerciële overwegingen. Documentatie over pederastische relaties bestrijkt alle tijdperken van de prehistorie tot het heden.

Antropologen maken wel een onderverdeling binnen de homoseksualiteit naar verhoudingen gestructureerd naar gender, gelijkwaardigheid en leeftijd. De laatste categorie is de pederastie en komt in de geschiedenis het meest voor.

Pederastie wordt zowel in haar oudere als in haar moderne vorm als een ander verschijnsel beschouwd dan (homoseksuele) pedofilie. Bij onderscheid tussen deze begrippen gaat het vooral om de eerbiediging van de dominante conventies met de betrekking tot de leeftijd waarop een persoon seksuele relaties kan aangaan, alsmede om de wettelijke leeftijdsgrenzen die die conventies een juridisch kader geven.

Historisch overzicht
In de Oudheid kwam in Griekenland en het Romeinse Rijk de pederastie voor als opvoedkundige institutie, met het doel het bijbrengen van morele en culturele waarden, alsook als seksuele verstrooiing. In de vorm waarin de oude Grieken haar zich tot ideaal stelden, vormde de pederastie een (al dan niet seksuele) verhouding en een band tussen een opgroeiende jongen (een adolescent) en een volwassen man buiten diens onmiddellijk gezinsverband. Hoewel de meeste Grieken zowel relaties met vrouwen als met mannen hadden, waren er uitzonderingen op deze regel; sommigen meden de verhouding met een vrouw, anderen die met een man.

Er bestaan bronnenmateriaal over het voorkomen van overeenkomstige relaties in de cultuur van andere volkeren uit de Oudheid, zoals de Thraciërs, de Kelten en verscheidene Germaanse volkeren als de Heruli en de Taifali. Volgens Plutarchus was de gewoonte ook al lange tijd in gebruik bij de Perzen, hoewel zij die volgens Herodotus van de Grieken hadden geleerd).

Gelijktijdig met de praktijk bestond er zowel binnen als buiten de culturen waarin ze voorkwam, tegenstand tegen aspecten van de pederastie. Bij de Grieken heerste er in enkele steden een verbod op pederastie, terwijl er in andere steden, waaronder Sparta, mensen waren die alleen de niet-seksuele vorm toegestaan achtten. Evenzo wordt in de geschriften van Plato een lage waarde toegekend aan de geslachtelijke omgang met jongens die men beminde, en die omgang wordt ten slotte zelfs veroordeeld; tegelijkertijd werd de minnaar die zich beheerste en zich onthield van de geslachtelijke vervulling, verheerlijkt.

Ook de joodse en de christelijke religie veroordeelde de sodomie, en dit werd later overgenomen in de islam. Met name de pederastie vormde het doelwit. In de tweede eeuw van onze jaartelling gebruikte de prediker Clemens van Alexandrië pederastie als aanklacht tegen de Griekse religie: “Want uw goden onthielden zich zelfs niet van jongens. De een beminde Hylas, de ander Hyacinthus, weer een ander Pelops, nog een ander Chrysippus, een ander weer Ganymedes. En deze goden moeten uw vrouwen aanbidden!” De vroeg-Christelijke keizers onderdrukten de pederastie fel, zoals ze dat ook deden met andere omgangsvormen waarin de Grieks-Romeinse cultuur tot uiting kwam. Dit paste in hun beleid om het christendom op te leggen als staatsreligie. Wetboeken uit de vroege periode schrijven strenge straffen voor overtreders voor. Het wetboek van de Westgotische koning Chindaswind eiste dat beide partners “onverwijld moesten worden ontmand, en overgedragen aan de bisschop in wiens diocees de daad was begaan, om in eenzame opsluiting in een gevangenis te worden geworpen”. In Rome wachtte overtreders de brandstapel.

Van recenter datum is het veelvuldig voorkomen van pederastie in het Spanje onder de Moren, en in Toscane en Noord-Italië in de Renaissance. Elders kwam het gebruik voor in het pre-moderne Japan tot de Meiji-restauratie, in Mughal in India totdat dat land een Britse kolonie werd, bij de Azteken en de Maya's voordat de Spanjaarden Mexico veroverden, en in China en Centraal-Azië tot het begin van de twintigste eeuw. In de islamitische wereld was spirituele pederastie ingebed in vele mystieke (Soefi-)scholen. Het gebruik leeft tot op heden voort in bepaalde delen van Afghanistan, het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Melanesië.

Er bestaat geen grondig onderzoek naar seksuele uitdrukkingsvormen tussen volwassenen en adolescenten, en sinds de jaren negentig van de vorige eeuw zijn ze vaak verward met pedofilie. Deze vormen werpen vragen op aangaande moraliteit en functionaliteit, handelingsbekwaamheid van de jeugdige partner, en het ouderlijk gezag. Ze kunnen ook vragen oproepen betreffende de wet, in die gevallen waarin de minderjarige de leeftijd waarop seksuele omgang is toegestaan, nog niet bereikt heeft. Hoewel deze vormen door bijvoorbeeld filosofen uit de Oudheid gunstig werden geacht, alsook door de Japanse samurai en door moderne schrijvers als Oscar Wilde, worden ze tegenwoordig door velen afgekeurd; gesteld wordt dat zij negatieve gevolgen zouden hebben voor de psychologische ontwikkeling van de jongeman. In 1998 verscheen een studie onder auspiciën van de American Psychological Association, waarin zowel het ene als het andere standpunt wordt weersproken (Rind e.a., 1998).

Etymologie en huidige betekenis
Het woord “pederastie” is afgeleid van de woorden pais (παίς) (Grieks voor “jongen”, “jongeman”, maar ook “dochter”, “slaaf” of “jongere” in het algemeen) en erastēs (ἐραστής) (Grieks voor “minnaar”). Het laat-Latijnse pæderasta uit de zestiende eeuw is rechtstreeks ontleend aan het klassiek Grieks dat Plato bezigde (in het Symposion). In het Engels komt het woord voor het eerst voor in de Renaissance in de vorm pæderastie (bijvoorbeeld in Samuel Purchas' Pilgrimage) in de betekenis van “seksuele relaties tussen mannen en jongens".

In het moderne academische taalgebruik wordt “pederastie” gebruikt als algemene term voor liefdesrelaties tussen een man en een adolescent als cultuurverschijnsel, onverschillig waar dat zich voordoet. Definities in woordenboeken van de term "pederastie" variëren daarentegen van moralistische omschrijvingen (met woorden als “onnatuurlijk”), gebaseerd op het christelijk vertoog omtrent homoseksualiteit, tot omschrijvingen die zich richten op de uitingsvorm van de seksuele handeling (soort gemeenschap, leeftijd). Van dergelijke definities is wel gezegd dat ze homofoob van aard zijn, en dat ze een woord hebben gekaapt dat oorspronkelijk is ingevoerd als een beschaafde, geleerde term, bedoeld ter vervanging van onsmakelijke woorden zoals “kontneuker” of “sodomiet”.

Dat die definitie in het huidige algemeen taalgebruik beperkt is tot het seksuele element in zulke relaties, heeft nog twee oorzaken: enerzijds het primaat van het seksuologisch vertoog in onze eigentijdse westerse cultuur; anderzijds het verdwijnen van de pederastie als sociale institutie. Zo is pederastie in de huidige betekenis een subcategorie geworden van, zoals sommige seksuologen dat noemen, de efebofilie: waarbij een volwassene zich aangetrokken voelt tot adolescenten van welk geslacht dan ook. Deze "medicalisatie van het verlangen" (zie voor verduidelijking van deze term het artikel over Michel Foucault) ondervindt evenwel geen algemene bijval; er bestaat ook geen enkele internationale lijst van geestelijke afwijkingen waarin deze categorieën zijn opgenomen.

Sociale klasse
In een aantal verschillende maatschappijen werden pederastierelaties geassocieerd met de hogere klassen of met klassenverschillen tussen de partners. Zo'n klassenverschil werd soms beschouwd als een factor die de relatie aannemelijker maakte: als de jongeman uit een arm gezin kwam terwijl de volwassene tot de hogere klasse behoorde, bood dit de jongen de gelegenheid in een hogere klasse terecht te komen. In andere gevallen stond het symbool voor de liefde die door haar kracht klassenverschillen kon overwinnen; zoals in het premoderne Japan, waar het bewonderenswaardig werd geacht dat hooggeplaatste minnaars toegewijde relaties aangingen met jongens van lagere komaf.

In het oude Sparta werd pederastie ter bevordering van de opvoeding door de aristocratie beoefend. In Athene was het de slaven uitdrukkelijk verboden pederastierelaties aan te gaan met de jonge vrijgeborenen. In de islamitische beschaving ten tijde van de westerse middeleeuwen werden pederastierelaties in kringen van de hogere klassen zo gemakkelijk geaccepteerd dat er vaak niet of nauwelijks werd getracht het bestaan ervan te verbergen.

Moderne constructen
In de loop van de geschiedenis zijn een aantal erotische relaties beschreven waarin het mentorschap van een oudere man over een adolescent een rol speelde. Die verliepen alle, althans, in enkele opzichten, volgens het patroon van de klassieke pederastie. In sommige gevallen werden beide leden tenslotte bekende historische figuren, terwijl in andere gevallen slechts een hunner die status verwierf.

De artistieke pederastische traditie is voortgezet door kunstenaars als André Gide, Rudyard Kipling, Thomas Mann, Henry de Montherlant, Eric Satie, Benjamin Britten, Pier Paolo Pasolini, Fernando Vallejo, William S. Burroughs en Allen Ginsberg.

Na het midden van de 20e eeuw werd het pederastische element in de homo-bevrijdingsbeweging verworpen door het segment van die beweging dat zich tot leeftijdgenoten aangetrokken voelde, in het besef dat maatschappelijke aanvaarding en legitimiteit onmogelijk te bereiken waren tenzij homoseksuele mannen afstand namen van pederasten in het algemeen. Deze houding is bekritiseerd door Camille Paglia en anderen, die haar juist contraproductief achtten, en vonden dat zij tot gettovorming van de homoseksualiteit zou leiden.

De openlijke gelijkgeslachtelijke knapenliefde met jongens die de wettelijke leeftijd voor seks hebben bereikt, is toegestaan in die landen waar aan adolescenten halverwege hun tienerjaren de erotische emancipatie is veroorloofd. Maar in geen enkele samenleving dienen zulke relaties tegenwoordig uitdrukkelijk tot het bevorderen van maatschappelijke doelstellingen. Momenteel is er een tendens dat de term pederastie in de nieuwsmedia ten onrechte als synoniem wordt gebruikt voor pedofilie, ook al verwijst dat laatste begrip naar de seksuele aantrekking van volwassenen tot prepuberale jongens (of ook meisjes). Ook efebofilie is een begrip dat van pederastie moet worden onderscheiden.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Pederastie.

Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 433.