kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

PvdA

PvdA (Nederland)

De Partij van de Arbeid is een sociaal-democratische partij, die zowel lokaal, provinciaal, landelijk als Europees is georganiseerd. Met andere socialistische delegaties uit de Europese landen vormt zij de socialistische fractie in het Europees Parlement.

De oorsprong van de idealen van de PvdA moet gezocht worden in de geschiedenis, in de negentiende eeuw.

In Nederland ontstonden in de tweede helft van de negentiende eeuw de eerste, nog zwakke vormen van organisatie. In 1892 werd de Sociaal-Democratische Bond opgericht (SDB), waarvan Ferdinand Domela Nieuwenhuis de bezielende leider was, van predikant tot socialistisch voorman geworden.

Vanwege het feit dat de bond in 1893 besloot om niet mee te doen met de verkiezingen, omdat zij het streven naar algemeen kiesrecht en politieke actie in het algemeen verwierp, trad er een splitsing op. Daaruit ontstond de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP). De SDAP wilde juist wel gebruik maken van de vertegenwoordigende lichamen (de 'politieke' weg) en zag in parlementaire machtsvorming een mogelijkheid het socialisme te verwezenlijken. Hoewel het revolutionaire elan wel binnen deze partij vertegenwoordigd was, kozen de oprichters toch een hervormingsgezinde koers. De leider van de SDAP werd de Friese advocaat Pieter Jelles Troelstra.

In 1917 werd de kiesrechtstrijd met succes bekroond. De grondwetswijziging van dat jaar bracht algemeen mannenkiesrecht, passief vrouwenkiesrecht en de mogelijkheid om bij wet het actief vrouwenkiesrecht in te voeren. Dat laatste gebeurde in 1919.

Omdat de revolutionaire roep ook binnen de SDAP in de loop der jaren bleef bestaan, was er een aantal keren sprake van een afsplitsing. Voor de Eerste Wereldoorlog ontstond op die manier een partij die de voorloper zou zijn van de latere Communistische Partij Nederland (CPN). Aan de andere kant trachtte de SDAP als politieke partij een grotere aanhang te verwerven dan alleen de niet-religieuze arbeiders. Zij boekte daar in het begin niet veel succes mee, want hoewel er wel een aantal protestantse predikanten als religieus-socialisten via de Arbeidersgemeenschap der Woodbrookers aan de SDAP gelieerd was, waren het er niet veel. Ook bij de rooms-katholieken, die door de kerk streng werden gecontroleerd, kreeg de SDAP nauwelijks voet aan de grond.

Op gemeentelijk niveau wist de partij wel successen te boeken, vooral op het gebied van de volkshuisvesting en sociale zaken. De SDAP maakte naam met het 'wethouderssocialisme' waarin praktische verbeteringen op lokaal niveau voorop stonden en waarvan Wibaut (Amsterdam), Brautigam (Rotterdam), Drees (Den Haag) en Rugge (Groningen) de bekendste vertegenwoordigers waren.

De grote economische depressie die vanaf 1929 de wereld teisterde, trof ook Nederland zwaar. Honderdduizenden werden werkloos, de koopkracht daalde fors en de kabinetten Ruys de Beerenbrouck (1929-1933) en Colijn (1933-1939) reageerden hierop met grootscheepse bezuinigingen ('aanpassingspolitiek'), waardoor de economie jarenlang in het slop bleef. SDAP en NVV presenteerden in 1935 een alternatief voor het regeringsbeleid: het Plan van de Arbeid, waarin bevordering van de economische groei door grote overheidsinvesteringen voorop stond. Dit beleid werd met succes toegepast in Zweden (sociaal-democratische regering vanaf 1932) en in de Verenigde Staten (president Roosevelt vanaf 1933). In Nederland wezen de confessionele en liberale partijen deze aanpak af. Het Plan van de Arbeid werd dan ook niet uitgevoerd.

Als antwoord op de economische depressie en de opkomst van het nationaal-socialisme en in haar poging een groter deel van de bevolking te bereiken, formuleerde de SDAP in 1937 een nieuw beginselprogramma. Daarin richtte de partij zich nadrukkelijk op het gehele volk en niet langer vooral op de arbeidersklasse, aanvaardde zij de 'nationale gedachte' (de sociaal-democratische beweging was door 'historische lotsverbondenheid deel van de Nederlandse natie en bouwt voort op de beste Nederlandse tradities van geestelijke vrijheid en verdraagzaamheid'), aanvaardde de monarchie, koos principieel voor de democratie en tegen totalitarisme, schrapte de eenzijdige ontwapening uit haar programma waarmee het gewapende landsverdediging aanvaardde en trok met een pleidooi voor ordening en planning van de productie en voor actief overheidsoptreden op economisch gebied de lijn uit het Plan van de Arbeid door. Toch zag de SDAP geen kans hiermee grote successen te boeken. Wel werd hiermee de inhoudelijke grondslag gelegd waarop na de Tweede Wereldoorlog de PvdA kon ontstaan.

1946 Partij van de Arbeid
Bij gebrek aan verbreding van het electoraat vond er vooral een verdieping van de beweging plaats. Temidden van de hecht georganiseerde andere groepen -de katholieke en protestants-christelijke zuilen- ontstond de 'Rooie Familie', het hechte netwerk van sociaal-democratische organisaties. Na de Tweede Wereldoorlog deden de sociaal-democraten wederom een poging hun maatschappelijke basis te verbreden. Samen met vooruitstrevende liberalen, rooms-katholieken en protestants-christenen richtten zij in 1946 de Partij van de Arbeid op. Voortaan ging het niet alleen maar om de verheffing van de arbeidersklasse, maar om de strijd voor een samenleving waarin de individuele mens zich zou kunnen ontplooien in verbondenheid met dienstbaarheid aan de samenleving. Dit is ook de kern van het personalistisch socialisme van de PvdA.

In de eerste jaren na de oorlog stonden enkele politieke vraagstukken centraal.
In de internationale politiek moest positie gekozen worden in het zich verscherpende Oost-West conflict en een beleid geformuleerd worden over het dekolonisatieproces. De Indonesiëpolitiek van de kabinetten waaraan ook de PvdA deelnam, leidde binnen en buiten de partij tot scherpe verdeeldheid. In de binnenlandse politiek moest allereerst het herstel van de oorlogsschade van de grond komen. Vervolgens moest een vorm gevonden worden voor de sociaal-economische wederopbouw, zodanig dat de massale werkloosheid van de jaren '30 definitief tot het verleden zou behoren.

In dat proces van 'koele modernisering' speelde de PvdA in de jaren '50 een belangrijke rol. Al in 1945 was, zonder verkiezingen, een vernieuwingsgezind kabinet aangetreden onder het premierschap van de niet-partijgebonden doorbraakfiguur Schermerhorn, waarin drie SDAP-ministers zaten. Tot eind 1958 zou de PvdA in de regering blijven. Van 1948 tot 1958 was Willem Drees premier van vier kabinetten, steeds met de KVP als voornaamste coalitiepartner. Tijdens zijn premierschap herstelde Nederland van de oorlogsschade. De Amerikaanse Marshallhulp droeg daar zeker toe bij. Bovendien werden er belangrijke successen geboekt in de opbouw van de verzorgingsstaat, zoals de Noodwet-Drees (ouderdomsvoorziening, 1947), in 1957 vervangen door de AOW (minister Suurhoff) .

Ondertussen bleven de meeste vooruitstrevende gelovigen overwegend de confessionele partijen trouw. Pas in de jaren zestig, toen de ontzuiling op gang kwam, kreeg de PvdA meer en meer het karakter van een brede vooruitstrevende volkspartij met een sociale gezindheid. In de oriëntatie op de internationale politiek vond na de oorlog een breuk plaats met oude sociaal-democratische tradities. Het 'neutralisme' werd losgelaten. In 1949 sprak de partij zich in overgrote meerderheid uit voor het Nederlandse lidmaatschap van de NAVO.

Slechts een enkel PvdA-kamerlid verhief in de jaren '50 zijn stem tegen de atomaire bewapeningswedloop. Dat vormde één van de achtergronden van de oprichting van de PSP in 1957, waarin een krachtig antimilitaristisch geluid klonk. Bij een andere splitsing kwam het tot de oprichting van DS'70. Deze leden waren bang dat de PvdA zou opgaan in een op te richten Progressieve Volkspartij (PVP). Ze wilden het democratisch-socialisme niet verlaten en vasthouden aan de nogal autocratische bestuursstructuur die de PvdA na de oorlog had gekenmerkt. De oprichting van DS'70 was een reactie op Nieuw Links, een beweging binnen de PvdA die in de jaren zestig ontstond en die radicale democratisering op alle niveaus nastreefde. Voorlieden waren André van der Louw en Max van den Berg. Zij wilden de autoritaire bestuursmethoden afschaffen en hadden een grote belangstelling voor de werking van de democratie, de problemen van het milieu, de cultuur in haar breedste zin. Daarnaast ontstonden er aparte politieke partijen voor vooruitstrevende liberalen en christenen: D'66 en de PPR.

De vernieuwingen binnen de sociaal-democratie begonnen dus in de jaren dertig en hadden nog net voor de oorlog succes. De PvdA zat vanaf haar oprichting in 1946 in de regering, en dat duurde tot 1958. Daarna werd de PvdA voor het eerst weer in 1965 regeringspartij (kabinet Cals-Vondeling). Zij plukte daarmee als het ware de vruchten van de ontzuiling, omdat de ontkerkelijking de confessionele partijen deed afbrokkelen. Maar niet alleen de PvdA, ook de VVD, de andere traditioneel niet-confessionele partij groeide door de verliezen van de confessionele partijen. De drie grootste confessionele partijen KVP, ARP en CHU verkozen de VVD (die kleiner was dan de PvdA) als coalitiepartner en daardoor zou de PvdA vanaf 1966 (de val van het kabinet Cals) tot 1973 in de oppositiebanken zitten.

Inmiddels was in 1967 Joop den Uyl leider van de PvdA geworden. In 1973 zou de PvdA samen met de andere vooruitstrevende partijen D66 en PPR en met 'gedoogsteun' van KVP en ARP onder leiding van Den Uyl een meerderheidskabinet vormen. Dit kabinet maakte 'spreiding van kennis, inkomen en macht' tot kern van zijn beleid.

Zie verder de volledige bron op PvdA
Op het partijcongres van 29 januari 2005 werd een 'beginselmanifest' aangenomen. Daarmee nam de partij afscheid van het oude beginselprogramma van 1977, waarin de nationalisatie van belangrijke industrieën, banken en verzekeringsmaatschappijen werd bepleit. Het nieuwe 'beginselmanifest' spreekt van het recht op 'de zekerheid van een fatsoenlijk bestaan', waardoor iedereen 'volwaardig aan de samenleving kan deelnemen'. Hiermee behoort de socialistische ideologie van de PvdA tot het verleden.

Websites: www.pvda.nl, nl.wikipedia.org


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1483.