kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 19-02-2009 voor het laatst bewerkt.

Rarekiek

Een rarekiek is Oud-Nederlandse term voor een kijkkast (of peepshow) met in de kast een tafereel doe door een of meerdere (kleine) kijkgaten van buitenaf kan worden bewonderd. Soms zijn de kijkgaten voorzien van een vergrootglas.

In de Middeleeuwen kon men door middel van de rarekiek op kermissen tegen betaling onder andere veldslagen en beroemdheden bekijken. De kermisman zelf heette overigens ook rarekiek. Hij droeg de kijkkast op zijn rug en trok het hele land door.

Een rarekiek, zegt de Grote Van Dale, is een ,,kastje met een of meer ronde, van een vergrootglas voorziene gaatjes, waarin kermisgangers vroeger een opticaprent met allerlei vermaarde personages en taferelen te zien konden krijgen". Het woord is aan het begin van de achttiende eeuw voor het eerst opgetekend. Over de herkomst zegt het Woordenboek der Nederlandsche Taal, het wetenschappelijke woordenboek van het Nederlands: ,,Waarschijnlijk een koppeling, die bijvoorbeeld ontstaan kan zijn uit de verbinding hier heb je een rare kiek!, waarin raar 'zeldzaam, merkwaardig' beteekent en kiek etymologisch gelijk is aan het znw. kijkraar + kieken in de betekenis 'kijken'.

In de achttiende eeuw zei men ook wel rarekiekkast. Dit werd vervolgens verkort tot kiekkast of kijkkast. Zoals bekend wordt dat laatste woord nu nog veel gebruikt in de betekenis 'televisie'. Rarekiek is ook gebruikt voor 'fototoestel'. Zo schreef Pim Pernel in 1925: ,,Als u maar zorgt, dat die fotograaf met z'n rarekiek nergens in den weg staat."

Voorbeelden van de rarekiek zijn te vinden in het Brediusmuseum te Den Haag, Museum Henriette Polak in Zutphen en in de National Gallery te Londen.

Rarekiek, 1718, Willem van Mieris, Olieverf op paneel, Rijksmuseum Amsterdam
In een keuken laat een reizende koopman zijn kunstje zien aan een paar kinderen: een kast met allerlei kleine poppetjes die belangwekkende gebeurtenissen uitbeelden. Ook volwassenen komen nieuwsgierig kijken. Omstreeks 1700 reisden veel Franstalige speellieden rond, die in de volksmond 'Savoiaards' werden genoemd. Waarschijnlijk verwijst de titel van het schilderij, 'De Rarekiek', naar de kreet die deze Savoiaards gebruikten om hun waar aan te prijzen. Willem van Mieris gebruikte dit onderwerp uit de genreschilderkunst om de diverse reacties van omstanders weer te kunnen geven. De geamuseerde en verraste blikken en verschillen in lichaamshouding heeft hij zorgvuldig bestudeerd en - goed uitgelicht - in beeld gebracht.
- (www.rijksmuseum.nl)

Websites:
. www.bertsgeschiedenissite.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 969.