kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Referendum


Een stemming over een concrete zaak als tegengesteld aan de verkiezing van een persoon (volksvertegenwoordiger) die namens ons over de zaken beslist. Een verkiezing is zo bezien eigenlijk een afgeleid referendum: omdat er teveel zaken zijn om direct over te beslissen, worden er regelmatig personen aangesteld die voor ons over de (meeste) zaken beslissen. Zodra voldoende burgers echter hebben aangegeven dit te willen (door het inzamelen van voldoende handtekeningen), moet het mandaat echter terug gaan naar de bevolking die dan via het referendum direct over het onderwerp beslist. Zie ook burgemeestersreferendum.

In Nederland heerst vaak spraakverwarring over de verschillende vormen van referenda die momenteel bestaan. Geen wonder, want er bestaat in binnen- en buitenland een bonte stoet aan referendumsoorten en -termen. En buitenlandse termen zijn vaak niet zonder meer bruikbaar in Nederland omdat de referendumvormen vaak verschillen. Als klap op de vuurpijl overlappen veel Nederlandse termen elkaar ook nog eens.

Dit is des te desastreuzer omdat de waarde van het referendum wordt bepaald door de technische vormgeving van het proces. De voorwaarden bepalen of het een instrument wordt dat allerlei groepen beter in de samenleving integreert en zorgt dat beleid veel meer op argumenten tot stand komt, dan wel of het een instrument wordt waarmee ondemocratische elites belissingen kunnen doordrukken.

Onafhankelijk van de termen kunnen we referenda echter altijd indelen naar 3 hoofdaspecten:

Wie neemt het initiatief?

1 - Of burgers vragen het referendum aan via handtekeningen. Dit wordt het raadgevend referendum genoemd. Raadgevende referenda kunnen zowel correctieve referenda zijn (referenda waarmee burgers een reeds genomen besluit willen terugdraaien) of volksinitiatieven (referenda over nieuwe, door burgers gemaakte voorstellen); deze worden beide door burgers aangevraagd.

2 - Ten tweede kan ook de wet regelen dat in een aantal gevallen een referendum gehouden MOET worden, of burgers of politici dit nu willen of niet. Dit heet het obligatoire referendum of verplichte referendum. In het buitenland gebeurt dit vaak bij grondwetswijzigingen, soevereiniteitsoverdracht (als de regering bevoegdheden wil overdragen aan bijvoorbeeld de Europese Unie) of ook wel bij staatsuitgaven boven een bepaald bedrag (zoals in Zwitserland op lokaal niveau).

3 - De derde mogelijkheid is het referendum op initiatief van de overheid: het raadplegend referendum, in de literatuur het plebisciet geheten. In tegenstelling tot de eerste twee zijn voorstanders van directe democratie tegen het plebisciet. Het ontaard vaak in machtsmisbruik en koppeling van allerlei losstaande zaken, en het is niet nodig want de overheid heeft al een mandaat om te beslissen en hoeft niet zelf zaken aan de burgers voor te leggen. In Zwitserland en Amerika zijn plebiscieten op verreweg de meeste plaatsen dan ook niet toegestaan.

Waarover gaat het referendum?
Het correctief referendum, het obligatoir referendum ( verplicht referendum ) en het plebisciet ( raadplegend referendum ) hebben allen gemeen dat ze over een te nemen resp. genomen overheidsbeslissing gaan. Het verschilt alleen wie het initiatief hiertoe neemt (zie boven). Het volksinitiatief is het enige referendum dat over een door burgers aangedragen voorstel gaat. Dit geldt overigens niet voor alle landen; zo kent Duitsland alleen maar volksinitiatieven, die echter naar believen kunnen worden gebruikt om een aankomende wet tegen te houden, een bestaande wet te veranderen dan wel om geheel nieuwe voorstellen te doen.

Is de uitslag bindend of niet?
Als de uitslag juridisch bindend is, heet dit een bindend, beslissend of decisoir referendum. Een niet-bindend referendum wordt ook wel consultatief of raadgevend of raadplegend genoemd. Plebiscieten (referenda op overheidsinitiatief) zijn typisch niet-bindend. Ook kennen sommige landen (zoals Nederland en Belgiiƫ) niet-bindende correctieve referenda die door burgers zijn aangevraagd. Dit houdt vaak verband met de onwil van (een deel van) de politici om de grondwet te wijzigen om het referendum bindend te maken. Theoretisch kan ook het obligatoir (verplicht) referendum en het volksinitiatief niet-bindend zijn, maar als de politiek zo ver is dat ze deze invoert, is er doorgaans ook wel een (tweederde) meerderheid voor om ze bindend te maken.

Zie ook: http://www.referendumplatform.nl/


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 792.